tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19738521
Những bài báo
29.11.2016
Tư liệu
Lê Hồng Sâm, Đặng Thị Hạnh - Những nhà giáo nữ tài ba



Với nhiều đóng góp tích cực, NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh và NGND Lê Hồng Sâm được Nhà nước ta và Chính phủ Pháp ghi nhận vai trò trong quan hệ hợp tác khoa học, quảng bá Văn học Pháp tại Việt Nam.


Cùng sinh năm 1930, cùng vào trường Nữ học Đồng Khánh từ năm 12 tuổi, sau này cùng giảng dạy bộ môn Văn học Pháp trong trường Đại học Tổng hợp (nay là trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh và NGND Lê Hồng Sâm từ lâu giống như “cặp bài trùng”, được Nhà nước ta và Chính phủ Pháp ghi nhận vai trò trong quan hệ hợp tác khoa học, quảng bá Văn học Pháp tại Việt Nam.


Chỉ hơn một tháng sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 10/10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh 45, thành lập Đại học Văn khoa tại Hà Nội (sau đổi tên thành Đại học Tổng hợp, nay là khoa Văn - Đại học KHXH&NV) với mục đích đào tạo giáo sư văn khoa ban trung học, nâng cao nền khoa học nhân văn cho xứng với một nước độc lập và theo kịp bước các nước tiên tiến trên hoàn cầu.


Thế hệ đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển của khoa Ngữ văn khi ấy là những Giáo sư tài danh như: Trương Tửu, Cao Xuân Huy, Nguyễn Mạnh Tường, Đặng Thai Mai, Cù Huy Cận, Ngô Xuân Diệu, Nguyễn Đình Thi... Tháng 12/1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ, tất cả các trường đại học rời Hà Nội về vùng tự do, tiếp tục đào tạo với quy mô nhỏ hơn hoặc tạm ngừng đào tạo một thời gian. Những nhà khoa học, người thầy lỗi lạc, tài danh ấy đã mang tất cả tâm, trí của mình nuôi dưỡng trường Đại học Văn khoa trong suốt cuộc kháng chiến trường kỳ.


Tháng 9 năm 1956, lứa sinh viên đầu tiên của khoa Ngữ văn (trên cơ sở của Đại học Văn khoa) xúc động bước vào đại giảng đường trang trọng ở tòa nhà số 19 Lê Thánh Tông dự lễ khai giảng đầu tiên của của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội: trường đại học của chế độ mới Việt Nam dân chủ cộng hòa. Trong thế hệ đầu tiên ấy đã ghi danh nhiều nhà khoa học nữ tiêu biểu như NGƯT – PGS Văn học Đặng Thị Hạnh.


Vinh dự nhận Huân chương Cành cọ Hàn lâm Pháp


Trưởng thành trong kháng chiến, nhiều người đã trở thành chuyên gia với nhiều nghiên cứu khoa học có tiếng vang trong nước và quốc tế. Năm 1982, NGND Lê Hồng Sâm cùng GS. Đỗ Đức Hiểu sang thỉnh giảng tại trường Đại học Paris VII, gặp gỡ và làm việc cùng nhiều đồng nghiệp trong đó có GS Nicole Mozet, chuyên gia về Balzac. Sau này, quan hệ hợp tác về Văn học Pháp giữa Đại học Tổng hợp và Đại học Paris VII được xác lập, GS Nicole Mozet là người chủ trì phía Pháp, còn NGND Lê Hồng Sâm chủ trì phía Việt Nam. Việc hợp tác này đã tạo điều kiện cho sự hình thành nhiều bộ sách như: Lịch sử Văn học Pháp (5 tập, NXB Thế giới, 1990 - 1992), Tuyển văn học Pháp (6 tập song ngữ, NXB Thế giới, 1995-1997) và nhiều công trình thu hút sự tham gia của đông đảo giáo sư, giảng viên, các nhà chuyên môn thuộc nhiều trường Đại học và Viện nghiên cứu.


GS.TS Hoàng Thị Châu, NGND Lê Hồng Sâm, NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh (thứ 2,3,4 hàng đầu, từ trái qua) chụp ảnh lưu niệm cùng đồng nghiệp nhân dịp NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh được   Chính phủ Pháp trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm, tháng 2/2013


Trong chuyên môn, NGND Lê Hồng Sâm dành nhiều thời gian và công sức cho việc dịch và đào tạo người dịch văn chương Pháp. Nhìn số đầu sách dịch của bà bất cứ ai làm công việc này cũng phải nể phục. Có những cuốn rất khó, rất dày như Những lời bộc bạch, Emile hay là về giáo dục của J.J. Rousseau, có bộ tiểu thuyết đồ sộ Tấn trò đời của Honoré de Balzac được bà chủ trì dịch và giới thiệu, phân tích công phu, cẩn trọng. Là thành viên Việt Nam của Tổ chức Quốc tế nghiên cứu Balzac ở Pháp, Nhà giáo nhân dân Lê Hồng Sâm được bạn bè, đồng nghiệp trong và ngoài nước nể trọng, yêu mến gọi là “nhà Balzac học”.


Nói về NGND Lê Hồng Sâm không thể không nhắc tới NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh. Bộ môn Văn học nước ngoài của khoa Ngữ văn (trường Đại học Tổng hợp) khi ấy được biết đến với “bộ đôi” nữ giáo viên NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh và NGND Lê Hồng Sâm. Trong kí ức của nhiều thế hệ học trò, NGND Lê Hồng Sâm là người dạy văn học hiện thực (các tác giả Balzac, Stendhal, Flaubert...) lôi cuốn, bay bổng đến mê hồn, trong khi NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh dạy văn học lãng mạn của Hugo, Musset vô cùng khúc chiết.


Bà Đặng Thị Hạnh sinh trưởng trong một gia đình đại trí thức yêu nước nổi tiếng, đến mức, trong vòng vài chục năm mà đã có hai thế hệ liên tiếp trở thành các danh nhân của đất nước. Ông nội Giáo sư Đặng Thị Hạnh là cụ Đặng Nguyên Cẩn, đỗ Phó bảng dưới triều Nguyễn. Cụ là một văn thân yêu nước, từng là đồng chí của các bậc sĩ phu như Huỳnh Thúc Kháng, Phan Chu Trinh, Ngô Đức Kế… và là thành viên của Duy Tân hội do Phan Bội Châu sáng lập. Cha của bà Hạnh là Đặng Thai Mai, giáo sư tiền bối của Đại học Văn Khoa (tiền thân của Đại học Tổng hợp Hà Nội).


 Cụ chẳng những là một nhà giáo, một nhà nghiên cứu văn học tài năng mà còn là nhà lãnh đạo xuất sắc của giới văn nghệ và sư phạm với nhiều chức vụ khác nhau. Hơn thế nữa, cụ còn là nhạc phụ của nhiều bậc tướng quốc lừng danh. Trong đó, có hai vị trung tướng (Trung tướng Phạm Hồng Cư và Trung tướng Phạm Hồng Sơn) và vị Đại tướng mà cả thế giới biết đến: Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Tên của hai cha con cụ Đặng Nguyên Cẩn và Đặng Thai Mai đã được chọn để đặt tên đường phố của hai thành phố lớn: Đường Đặng Nguyên Cẩn ở thành phố Hồ Chí Minh, đường Đặng Thai Mai ở Hà Nội.


Mảng công trình còn lại hôm nay và có lẽ cả sau này của NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh, ngoài số lượng về dịch thuật, những bài đăng trên các báo, tạp chí chuyên ngành là những bài viết trong Giáo trình Lịch sử văn học Pháp, là cuốn chuyên luận Tiểu thuyết Hugo hoặc cuốn Một vài gương mặt văn xuôi Pháp thế kỉ XX, rất hay và sâu sắc.


Với những đóng góp tích cực trong việc quảng bá nền văn học Pháp tại Việt Nam, vào năm 2003 và năm 2013 lần lượt NGND Lê Hồng Sâm và NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh vinh dự được Chính phủ Pháp trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm. Đây là sự ghi nhận thành tựu nghiên cứu và vai trò của các bà trong quan hệ hợp tác khoa học sâu sắc và bền chặt giữa bộ môn Văn học Pháp thuộc trường Đại học Paris VII và trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (cũ).


Những cánh chim không mỏi


 Tới nay, NGND Lê Hồng Sâm và NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh vẫn là những người bạn thân thiết trong “bộ tứ”: Sâm, Châu, Huyền, Hạnh. “Châu” là GS.TS Hoàng Thị Châu – giáo sư ngôn ngữ học đầu tiên của Việt Nam, năm 2005 vinh dự được nhận Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ. “Huyền” là bà Hoàng Mộng Huyền, người có những bài giảng tuyệt vời về môn tiếng Trung, sau này là tiếng Anh. Cuộc sống của giáo viên Đại học Ngữ văn những ngày đầu, đặc biệt là thời kỳ sơ tán về Đại Từ, Thái Nguyên được NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh xúc động gói gém trong bốn từ: “rất khổ, rất vui”.


Đó là những tháng ngày “bộ tứ” ăn cơm gạo mốc, mì mốc mà không có đủ để ăn. Sau này, tới mức một vị giáo sư già khi nghe kể lại đã thốt lên: “Vì sao đói như vậy mà vẫn ngủ tốt?”. Ngoài đọc sách, niềm vui của bốn chị em lúc ấy là được ăn “tươi”, có nghĩa được cải thiện bữa ăn bằng món thịt gà mua của bà con ở khu sơ tán.


NGND Lê Hồng Sâm, NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh (thứ 5,6 từ trái qua) chụp ảnh lưu niệm cùng các thế hệ thầy trò bộ môn Văn học nước ngoài trường Đại học KHXH&NV Hà Nội


Nhưng khổ nhất là sự khó khăn về tài liệu nghiên cứu. Nhớ lại quãng thời gian trước 1982, NGND Lê Hồng Sâm kể lại: “Khi nhận giảng dạy phần văn học Pháp thế kỷ XIX, tôi có thể đọc tất cả các tác phẩm, ở thư viện Quốc gia hoặc thư viện trường. Riêng các sách nghiên cứu thì từ 1954, các thư viện không có tiền mua nên tôi phải đọc sách của các nhà nghiên cứu Nga bởi thỉnh thoảng một số sách của các nhà nghiên cứu Pháp được dịch sang tiếng Nga (thời đó, sách tiếng Nga được cung cấp miễn phí, hoặc nếu bán ở hiệu sách Ngoại văn thì cũng rất rẻ). Sau này khi nghe tôi kể lại, ông hiệu trưởng trường Đại học Paris 7 Denis Diderot đã nói: “Chúng tôi nợ các vị rất nhiều”.


Từ khi đặt được quan hệ hợp tác giữa bộ môn Văn học Pháp của Đại học Tổng hợp và Đại học Paris 7 cho đến năm 1990, các giáo sư và các nhà nghiên cứu hai trường qua lại trao đổi khá đều đặn, nhiều cán bộ trẻ lần lượt sang Pháp để được đào tạo.


Hiện nay, dù đã ở tuổi gần chín mươi nhưng NGND Lê Hồng Sâm và NGƯT-PGS Đặng Thị Hạnh vẫn hoạt động có hiệu quả trong các lĩnh vực chuyên môn của mình. Với quan niệm “Chính khi soi mình vào người khác, ta thấu hiểu bản thân hơn”, NGND Lê Hồng Sâm đã phát biểu trong bản tham luận tại cuộc hội thảo quốc tế về Balzac, tổ chức tại Paris vào tháng 6 năm 2014 rằng “Một đặc điểm cơ bản của nền văn hóa Việt Nam là qua tiếp xúc, trao đổi với các nền văn hóa nước ngoài, bao giờ cũng biết lĩnh hội những yếu tố tích cực trong đó. Một truyền thống tuyệt đẹp của Việt Nam là giữa cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước, luôn tôn trọng những gì ưu tú trong văn hóa của đối phương để làm phong phú cho văn hóa dân tộc.


Ở chiến khu, trong thời kỳ chiến tranh chống thực dân Pháp, những người Việt Nam có một trình độ nhất định vẫn tiếp tục đọc Victor Hugo, Balzac, Romain Rolland... Hai mươi năm sau, dưới bom Mỹ, họ đọc Jack London,  Ernest Hemingway, John Steinbeck...”.


Thảo Hương


baophunuthudo.vn


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Biển Đông lại sắp…dậy sóng!? - Nguyễn Hồng Lam 22.06.2017
Nhà báo Nguyễn Công Khế nói về những 'điều cấm kỵ' - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
Nghề báo lắm hiểm nguy - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
‘IS đã chính thức thừa nhận thất bại’ - Nhiều tác giả 22.06.2017
Thủ tướng Hun Sen đi bộ qua biên giới, thăm lại 'đường cứu nước' - Nhiều tác giả 21.06.2017
Kiếp sau tôi vẫn chọn nghề báo - Trần Thị Sánh 21.06.2017
Muôn lần bất diệt con người! - Lưu Trọng Văn 19.06.2017
Tôi là dân Quận 3 - Sơn Trà - Võ Kim Ngân 19.06.2017
Làm báo thuở thanh xuân - Trịnh Bích Ngân 19.06.2017
Từ Trường thi Gia Định đến Nhà văn hóa Thanh niên - Hồ Tường 18.06.2017
xem thêm »