tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21055887
Tiểu thuyết
18.11.2016
Henryk Sienkiewicz
Quo Vadis



Song Nero ném cho hắn một cái nhìn đầy khinh bỉ.


- Ta mà lại phải nhìn những cái lều gỗ bị cháy ư? Trí óc ngươi hoàn toàn cằn cỗi mất rồi, Tygelinux ạ! Thêm nữa, ta còn thấy là ngươi đánh giá không cao lắm tài năng và thiên "Thành Tơroa" của ta thì phải, một khi ngươi cho rằng việc hy sinh một thứ gì khác cho tác phẩm ấy là quá lớn lao.


Tygelinux bối rối, lát sau hình như Nero muốn thay đổi câu chuyện, ngài nói:


- Mùa hạ đang đến... Ôi, cái thành Roma kia bây giờ hẳn phải hôi thối lắm rồi nhỉ!... Ấy thế mà lại phải quay về đó dự thế vận hội mùa hè.


Khi ấy, Tygelinux bèn nói:


- Khi Hoàng thượng cho các vị cận thần lui, xin Người hãy cho phép thần được lưu lại cùng Người một lát... Một giờ sau, trong khi từ biệt thự của Hoàng đế quay về, Vinixius nói với ông Petronius đi cùng chàng:


- Vì cậu mà cháu phải một phen hoảng hồn. Cháu tưởng cậu quá chén và bị mất mạng vô phương cứu chữa. Xin hãy nhớ là cậu đang đùa với cái chết đấy.


- Đây là võ đài của cậu - ông Petronius đáp với vẻ vô lo - và cậu rất thích thú khi cảm thấy rằng tại đó cậu là người giỏi nhất trong số các đấu sĩ. Anh hãy xem chuyện ấy đã kết thúc ra sao. Chiều nay uy thế của cậu lại tăng thêm. Hoàng đế sẽ gửi cho cậu những vần thơ của Ngài đựng trong hộp, một cái hộp (anh có muốn đánh cuộc không nào?) sẽ rất sang trọng, nhưng cũng sẽ vô cùng kém thẩm mỹ. Cậu sẽ bảo tên thầy thuốc của cậu dùng nó để đựng thuốc tẩy. Cậu làm như thế còn là để Tygelinux học theo cậu khi hắn thấy những cách thức như thế mà thành công, và cậu đang hình dung chuyện gì sẽ xảy ra một khi hắn bắt đầu động não. Sẽ hệt như một chú gấu trong núi Pirene muốn đi trên dây vậy. Cậu sẽ được cười thoải mái như Đemokryt. Giá cậu thật muốn, có thể cậu sẽ tìm cách hạ được Tygelinux và sẽ thay hắn làm người chỉ huy quân cấm vệ. Khi ấy cậu sẽ nắm được trong tay cả cả Ahenobarbux nữa. Nhưng cậu lười lắm... Cậu chỉ thích cuộc sống mà cậu đang sống, thậm chí cả với thơ của Hoàng đế cũng được.


- Cậu quả là khéo léo tuyệt vời, từ một lời chê bai biến ngay được thành một câu tán thưởng! Nhưng có thật những câu thơ ấy là dở không ạ? Cháu không rành chuyện ấy lắm.


- Nó cũng chẳng dở hơn thơ những người khác đâu. Trong một mẩu đầu óc(1) của Lukan còn chứa đựng nhiều tài năng hơn, nhưng ngay cả ở Râu Đỏ cũng có một chút gì đó. Trước hết là có sự yêu mến vô biên đối với thi ca và âm nhạc. Hai ngày nữa chúng ta sẽ có mặt tại nhà y để nghe nhạc phổ cho bản tụng ca dâng nữ thần Afrođyta mà hôm nay hoặc ngày mai y sẽ sáng tác xong. Sẽ có mặt ít người thôi. Chỉ có cậu, anh, Tilius Xenexio và chàng Nerva trẻ tuổi. Nếu nói về thơ, thì điều mà cậu đã từng nói với anh về việc cậu dùng thơ của y sau bữa tiệc như Vitelius dùng lông chim hồng hạc là không đúng đâu! Thường khi thơ y cũng hàm súc lắm. Những lời của Hekuba nói rất xúc động... Nàng than phiền về những nỗi đau sinh nở, và sở dĩ Nero tìm ra được những cách diễn đạt may mắn có lẽ chính vì y cũng phải đau đớn lắm mới rặn ra được từng câu thơ... Đôi khi cậu thương y. Thề có Ponlukx! Đó thật là một mớ hổ lốn kỳ lạ! Kaliguđa đã kỳ quái nhưng vẫn chưa đến nỗi kỳ quái như thế.


- Ai biết được sự điên rồ của Ahenobarbux sẽ dẫn tới đâu? - Vinixius nói.


- Chẳng ai biết cả. Có thể sẽ xảy ra những chuyện mà nhiều thế kỷ nữa tóc trên đầu người ta vẫn phải dựng ngược cả lên khi nhớ đến chúng. Song đó chính là một điều rất thú vị, rất hấp dẫn, và mặc dù nhiều lần cậu thấy chán ngán như thần Jupiter Ammon phải ở trên sa mạc, cậu vẫn cho rằng cậu sẽ còn buồn chán hơn nữa dưới triều một Hoàng đế nào khác y. Ông lão Paven xứ Juđei của anh hùng biện đấy, cậu phải thừa nhận như thế, và nếu những người như thế thuyết giáo về cái giáo thuyết kia, thì các vị thần linh của chúng ta phải cẩn thận ra trò chứ chẳng đùa đâu, để với thời gian khỏi bị quẳng vào sọt rác(1). Quả thực, giá như - nói thí dụ - Hoàng đế lại là tín đồ Kito hữu, thì cả lũ chúng ta sẽ cảm thấy an toàn hơn. Song anh thấy không, khi áp dụng các lý lẽ của ông ta cho cậu, nhà tiên tri xứ Tarxu của anh đã không nghĩ rằng đối với cậu, chính sự bấp bênh phấp phỏng kia lại là sự hấp dẫn của cuộc đời. Ai không đánh bạc, người ấy sẽ không bị thua cuộc, không bị mất của, ấy vậy mà người đời vẫn cứ đánh bạc như thường. Có một nỗi khoái lạc, một sự lãng quên nào đó trong trò chơi ấy. Cậu biết những đứa con đẻ của chính các vị hiệp sĩ và nguyên lão nghị viên tự nguyện trở thành đấu sĩ. Anh vừa bảo là cậu đang đùa nghịch với tính mạng ư, chính thế, nhưng cậu vẫn cứ chơi, bởi vì điều đó khiến cho cậu thích thú, trong khi cái đạo đức Kito giáo của các anh khiến cho cậu ngán ngẩm như những luận thuyết của ông lão Xeneka trong cùng một ngày vậy. Vì thế, sự hùng biện của ông Paven chỉ vô ích mà thôi. Ông ta phải hiểu rằng những con người như cậu không bao giờ chịu thâu nhận thứ giáo thuyết kia. Anh thì lại khác! Với tính tình của anh, anh có thể hoặc căm ghét tên của người Kito giáo như dịch hạch hoặc trở thành Kito giáo. Còn cậu thì vừa ngáp vừa thừa nhận sự đúng đắn của họ. Chúng ta đang điên, đang lao tới vực thẳm, một thứ gì đó chưa ai tường đang từ tương lai đến với chúng ta, một cái gì đó đang nứt vỡ dưới chân ta, có gì đó đang chết dần chết mòn ngay cạnh chúng ta, đồng ý! Chúng ta biết cách chết, nhưng giờ đây chúng ta chưa muốn chịu đựng cuộc sống để được phụng sự cái chết trước khi nó bắt ta đi. Sự sống chỉ tồn tại cho riêng bản thân nó chứ không phải cho cái chết.


- Cháu tiếc cho cậu, cậu Petronius ạ.


- Anh chớ thương tiếc cậu nhiều hơn cậu thương tiếc bản thân mình. Ngày trước anh sống với chúng tôi không đến nỗi nào, và ngay cả khi đang chiến đấu ở Acmenia anh vẫn nhớ tới Roma.


- Bây giờ cháu vẫn đang nhớ Roma đấy chứ ạ.


- Phải, bởi anh đã trót yêu một nữ Kito hữu đồng trinh hiện đang cư ngụ tại khu phố Zatybre. Cậu chẳng lạ gì mà cũng chẳng chê trách gì anh về chuyện đó. Cậu chỉ lấy làm lạ rằng mặc dù cái giáo thuyết mà anh nói là một biển cả hạnh phúc, mặc dù cái tình yêu sắp tới ngày viên mãn kia, nhưng nỗi buồn vẫn không rời khỏi nét mặt anh. Bà Pomponia Grexyna thì buồn bã vĩnh hằng rồi, còn anh, kể từ khi trở thành Kito hữu, chẳng khi nào anh có lấy một nụ cười. Chớ thuyết phục cậu rằng đó là một giáo thuyết vui vẻ! Từ Roma quay về anh lại càng buồn hơn. Nếu như các người yêu nhau theo kiểu Kito giáo mà cứ như thế cả, thì thề có mái tóc bạc phơ của thần Bak, cậu sẽ không bao giờ đi theo vết các người đâu!


- Đó lại là chuyện khác - Vinixius đáp - Cháu xin thề với cậu không phải trên mái tóc xoăn của thần Bak mà trên chính linh hồn của cha cháu, rằng hồi trước cháu chưa bao giờ được ngửi thấy mùi vị của niềm hạnh phúc mà cháu được thở hít hôm nay. Nhưng cháu quá nhớ nhung, và kỳ lạ hơn nữa, hễ cứ ở xa Ligia là cháu lại ngỡ như có một tai họa nào đó đang đe dọa nàng. Cháu không biết là tai họa gì, không biết nó sẽ tới từ đâu nhưng cháu linh cảm được nó như thấy trước cơn bão vậy.


- Hai ngày nữa cậu sẽ cố xin cho anh được phép rời Anxium lâu bao nhiêu tuỳ thích. Ả Poppea đã tĩnh tâm hơn, và theo chỗ cậu biết thì về phía ả chưa có gì đe dọa anh lẫn nàng Ligia đâu.


- Hôm nay ả vừa hỏi xem cháu làm gì ở Roma, mặc dù chuyến đi của cháu là một chuyện bí mật.


- Có thể ả đã ra lệnh theo dõi anh. Tuy nhiên giờ đây ả còn phải dè chừng cậu.


Vinixius dừng lại và nói:


- Ông Paven bảo rằng nhiều khi Chúa cảnh báo, nhưng Người không cho phép tin vào những điều bói toán, cháu cố gắng cưỡng lại lòng tin kia mà không sao cưỡng nổi. Cháu sẽ kể cho cậu nghe chuyện vừa xảy ra để lòng nhẹ bớt gánh nặng. Cháu và Ligia đang ngồi bên nhau giữa một đêm thanh tĩnh như đêm nay và bàn bạc về cuộc sống tương lai. Cháu không biết nói sao cho cậu hiểu chúng cháu thấy hạnh phúc và êm ả đến thế nào. Chính lúc ấy, lũ sư tử bắt đầu gầm lên. Đó là chuyện bình thường ở Roma, nhưng kể từ sau lúc ấy, cháu không sao yên lòng. Cháu cảm thấy như trong chuyện đó dường như có một lời đe dọa, báo trước một điều bất hạnh nào đó... Cậu biết đấy, nỗi sợ hãi chẳng dễ gì tóm bắt được cháu, thế mà lúc ấy đột nhiên một cơn sợ hãi tràn ngập cả bóng tối của đêm trường. Chuyện ấy xảy đến một cách kỳ dị và bất ngờ đến nỗi tận lúc này tai cháu như vẫn còn nghe vang vọng những tiếng gầm rống đó, trái tim cháu vẫn còn mang trĩu nỗi âu lo, dường như Ligia đang cần cháu bảo vệ tránh khỏi một điều gì đó thật khủng khiếp... có thể là chính những con sư tử kia cũng nên. Và cháu cứ dằn vặt mãi. Cậu hãy cố gắng xin cho cháu được phép ra đi, nếu không cháu cũng sẽ ra đi mà không cần được phép. Cháu không thể ngồi ở đây được nữa, cháu nhắc lại, không thể!


Ông Petronius bật cười.


- Dù sao cũng chưa đến nỗi - ông nói - con đẻ của các vị chấp chính quan tối cao hoặc vợ của họ bị ném ra đấu trường làm mồi cho sư tử đâu. Anh chị có thể gặp bất kỳ cái chết nào khác chứ không phải một cái chết như thế. Nói cho cùng, ai biết được đó có phải là sư tử hay không, lũ bò tót xứ Germania cũng gào rống chẳng kém gì chúng đâu. Cậu thì cậu giễu tất cả các trò bói toán và tướng số. Đêm hôm qua trời ấm áp, cậu nhìn thấy sao sa như mưa. Nhiều người hoảng hồn khi trông thấy cảnh ấy; còn cậu, cậu tự nhủ: nếu như trong đám mưa sao đó có cả ngôi sao của ta, thì chí ít ta cũng chẳng lo thiếu bạn đồng hành!


Rồi ông im lặng một lúc, suy nghĩ và nói:


- Nói cho cùng, anh thấy không, nếu đức Chúa Crixtux của các anh đã từng sống lại, thì rất có thể ông ấy sẽ bảo vệ cho các anh tránh khỏi cái chết.


- Có thể là thế. - Vinixius đáp, nhìn lên bầu trời dày đặc những vì sao.


 


CHƯƠNG 41


Nerô đánh đàn và hát bản tụng ca dâng lên "bà chúa Sip", bài ca mà chính ngài soạn nhạc và lời thơ. Hôm ấy ngài có giọng hát tốt và cảm thấy rằng âm nhạc của ngài đã quá đỗi lôi cuốn những người có mặt, cảm giác ấy thêm sức cho những thanh âm mà ngài phát ra bao nhiêu thì lại cũng ru đưa tâm tưởng của chính ngài bấy nhiêu, khiến ngài cảm thấy đầy cảm hứng. Rốt cuộc, chính ngài cũng bị tái người đi bởi nỗi xúc động chân thành. Chắc hẳn đó là lần đầu tiên trong đời ngài không muốn nghe những lời ca tụng của những người có mặt. Ngài ngồi lặng hồi lâu, hai tay tỳ vào chiếc đàn tranh, đầu cúi xuống, rồi ngài đột ngột đứng bật dậy và nói:


- Ta mệt rồi, ta cần khí trời. Các ngươi hãy lên lại dây đàn đi.


Nói rồi ngài quấn chiếc khăn lụa quanh cổ.


- Các ngươi hãy đi cùng ta! - Ngài hướng về phía ông Petronius và chàng Vinixius đang ngồi trong góc phòng - Ngươi, Vinixius, hãy đưa tay ta vịn, ta yếu lắm, còn Petronius hãy nói ta nghe về âm nhạc.


Rồi họ cùng bước ra khoảng bao lơn của lâu đài được phủ lụa và rắc hoa kỵ phù lam.


- Ở đây dễ thở hơn - Nero nói - Tâm hồn ta xao động và buồn bã, mặc dù ta thấy rằng có thể công diễn với những gì mà ta vừa hát thử cho các ngươi nghe và đó sẽ là thắng lợi huy hoàng chưa từng có người La Mã nào đạt được.


- Hoàng thượng có thể trình diễn tại đây, tại Roma và tại Akhai. Thần thán phục người với cả trái tim và khối óc, ôi thánh thượng! - Ông Petronius đáp.


- Ta biết, khanh quá biếng nhác để có thể phải ngợi ca một cách miễn cưỡng. Khanh cũng chân thành như Tulius Xennexio, nhưng lại hiểu biết nhiều hơn y. Hãy nói ta hay khanh nghĩ gì về âm nhạc.


- Khi thần lắng nghe lời thơ, nhìn cỗ xe mà Hoàng thượng cầm cương tại hý trường, ngắm một pho tượng đẹp hoặc một bức tranh tuyệt tác, thần cảm thấy cả người bị cuốn hút bởi những gì mà thần nhìn thấy và cảm thấy được trong niềm thán phục của thần chứa đựng tất thảy những gì mà các thứ ấy mang lại. Nhưng khi nghe âm nhạc, nhất là nhạc của Hoàng thượng, trước mắt thần mở ra mỗi lúc một nhiều những vẻ đẹp mới, những niềm khoái cảm mới. Thần chạy theo chúng, nắm bắt chúng, nhưng trước khi thần kịp thâu nhận chúng thì đã lại tràn tới những thứ mới và mới nữa, giống hệt như những làn sóng biển từ chốn vô biên ào về vậy. Tâu Hoàng thượng, âm nhạc chính là biển cả. Chúng ta đứng trên một bờ, nhìn ra khơi xa, song chẳng thể nào thấy được nổi bờ bên kia.


- Ôi, khanh quả là một người hiểu biết sâu sắc lắm thay! - Nero thốt lên.


Họ im lặng dạo bước hồi lâu, chỉ có tiếng những đóa hoa kỵ phù lam khẽ xào xạc dưới chân họ.


- Khanh đã thốt ra ý nghĩ của chính ta - Mãi sau Nero mới nói - Bởi thế, bao giờ ta cũng nói rằng trong toàn cõi La Mã chỉ có mình khanh hiểu nổi ta. Đúng vậy. Ta cũng nghĩ đúng như thế về âm nhạc. Khi ta đàn và hát, ta thấy được những thứ mà ta chưa hề biết tồn tại trong vương quốc của ta hoặc trên cõi đời này. Ta là Hoàng đế, thế giới thuộc về ta, ta có thể làm tất thảy mọi chuyện. Ấy thế nhưng âm nhạc mở ra cho ta những vương quốc mới, những ngọn núi và những biển cả mới, những niềm khoái cảm mới, mà cho tới nay ta chưa từng được biết. Thường ta không biết phải gọi tên chúng là gì, không thể hiểu nổi chúng bằng trí óc, ta chỉ cảm nhận được chúng mà thôi. Ta cảm thấy các vị thần linh, nhìn thấy đỉnh núi Olimpơ. Một làn gió thiên giới nào đó thổi vào ta, ta trông thấy như qua một làn sương những thứ gì đó vô cùng kỳ vĩ, mà vẫn thanh bình và sáng chói như vầng dương vừa mọc... Cả thế gian như đàn hát quanh ta, và ta nói ngươi hay (nói tới đây giọng Nero rung lên một nỗi ngạc nhiên thực sự), rằng ta, một Hoàng đế và một vị thần, khi ấy chợt cảm thấy nhỏ bé như một hạt bụi đất vậy. Ngươi có tin chăng?


- Vâng. Chỉ có những nghệ sĩ vĩ đại mới cảm thấy nhỏ bé trước nghệ thuật.


- Đêm nay là một đêm chân thành, ta sẽ cởi mở tâm hồn ta với khanh như với một người bạn thân, ta sẽ nói cho khanh hay nhiều điều hơn nữa... Khanh cho rằng ta mù quáng hoặc mất trí chăng? Khanh nghĩ là ta không biết rằng ở Roma người ta viết lên tường thành những lời thóa mạ ta, gọi ta là thằng giết mẹ, là kẻ giết vợ... Họ xem ta là một con quái vật, một tên bạo chúa chỉ vì Tygelinux đã xin được ta cho phép dùng mấy cái án tử hình đối với kẻ thù của ta... Phải, bạn ạ, họ coi ta là quái vật và ta cũng biết điều đó... Họ thêm thắt sự tàn bạo cho ta đến mức chính ta đôi khi cũng phải tự hỏi không hiểu ta có phải là bạo chúa hay không... Nhưng họ không hiểu rằng hành vi của một con người đôi khi có thể tàn bạo, nhưng người đó có thể không phải là người tàn bạo. Ôi chẳng một ai tin, có thể là khanh, bạn thân yêu, cũng không tin rằng nhiều khi âm nhạc ru đưa tâm hồn ta, ta cảm thấy ta tốt lành như một đứa trẻ trong nôi. Xin thề với khanh có những vì sao kia chứng giám là ta nói ra một sự thật hoàn toàn, người ta đâu hay rằng có biết bao điều tốt lành ở trong trái tim này, bao nhiêu kho báu mà chính ta phát hiện ra ở đó trong khi âm nhạc mở cánh cửa cho nó.


Ông Petronius không hề nghi ngờ rằng lúc này đây Nero đang nói rất chân thành, rằng âm nhạc có thể làm xuất hiện những khuynh hướng thanh cao khác nhau trong tâm hồn ngài, những khuynh hướng thường bị đè chồng chất với hàng núi thói ích kỷ trụy lạc và tội ác, ông bèn nói:


- Cần phải hiểu Hoàng thượng gần gũi như thần đây. La Mã chưa bao giờ biết đánh giá đúng Người cả.


Hoàng đế tỳ mạnh hơn nữa lên vai Vinixius, dường như ngài đang bị gánh nặng bất công đè trĩu, ngài đáp:


- Tygelinux bảo ta, tại Viện nguyên lão người ta thì thầm vào tai nhau rằng Điođor và Terpnix chơi đàn tranh giỏi hơn ta. Họ không thừa nhận cho ta ngay cả chuyện đó. Còn khanh, bao giờ khanh cũng nói thật, hãy thành thực nói ta hay: Hai người ấy chơi đàn giỏi hơn hay chỉ giỏi bằng ta?


- Không bao giờ! Hoàng thượng có cách gảy ngọt ngào hơn họ mà vẫn mạnh mẽ hơn. Người là nghệ sĩ, còn bọn họ chỉ mà những tay thợ thủ công khôn khéo mà thôi. Quả thực, nghe nhạc của họ trước, ta có thể hiểu rõ hơn Hoàng thượng là người vĩ đại đến thế nào!


- Nếu thế thì hẵng cứ để cho chúng nó được sống. Cả hai sẽ không bao giờ biết được rằng lúc này đây khanh đã có công lớn như thế nào đối với chúng. Vả chăng, nếu ta có trị tội chúng thì vẫn phải lấy kẻ khác vào thế chân chúng kia mà.


- Và người ta sẽ nói thêm rằng chính vì yêu âm nhạc Hoàng thượng đã tiêu diệt âm nhạc ở quốc gia. Tâu thánh thượng, xin chớ bao giờ giết nghệ thuật vì nghệ thuật cả.


- Khanh khác Tegelinux biết bao - Nero đáp - Nhưng khanh thấy đấy, trong mọi lĩnh vực ta đều là nghệ sĩ, và vì rằng âm nhạc mở ra trước mắt ta những thế giới bao la mà ta chưa bao giờ ngờ rằng chúng tồn tại, những đất nước mà ta chưa chiếm lĩnh được, những khoái cảm và hạnh phúc mà ta chưa từng được nếm trải, nên ta không thể nào lại sống một cuộc đời bình thường. Âm nhạc mách bảo ta hay rằng có tồn tại sự phi thường, ta sẽ dùng toàn bộ sức mạnh quyền uy mà các thần linh đặt vào tay ta để tìm cho bằng được sự phi thường ấy. Nhiều khi ta nghĩ rằng muốn đạt tới những thế giới phi phàm ấy(1), cần phải thực hiện một điều gì chưa từng có kẻ nào thực hiện, cần phải vượt qua đầu mọi người trong việc tốt hoặc điều xấu. Ta biết người ta cho rằng ta điên. Nhưng ta đâu có điên, ta chỉ đang tìm kiếm! Mà nếu ta có điên, thì điên vì buồn chán và sốt ruột bởi không thể tìm ra. Ta tìm kiếm - khanh có hiểu hay chăng - ta muốn vĩ đại hơn con người, bởi vì chỉ bằng cách đó ta mới có thể trở thành nghệ sĩ vĩ đại nhất.


Nói đến đây, ngài hạ giọng để Vinixius không thể nghe thấy, ghé sát miệng vào tai ông Petronius, ngài thì thào:


- Ngươi có biết rằng chính vì thế ta đã ra lệnh giết mẹ và vợ ta? Ta muốn dâng hiến ở ngưỡng cửa dẫn vào cái thế giới chưa từng biết kia món lễ vật lớn lao nhất mà con người có thể dâng hiến. Ta ngỡ rằng sau chuyện đó sẽ có một điều gì đó xảy ra, một cánh cửa nào đó sẽ mở ra, qua nó ta sẽ được trông thấy một thứ gì chưa hề được biết. Dù cho cái đó tuyệt diệu hay kinh khủng đến vượt quá khái niệm của con người, chỉ cốt sao cho nó phải thật phi thường và vĩ đại... Nhưng lễ vật ấy hình như cũng hãy còn chưa đủ. Hẳn là để mở cánh cửa hoàng thiên cần phải có thứ lễ vật vĩ đại hơn nữa - và hãy dâng hiến đi, những gì lời phán quyết đòi hỏi!


- Hoàng thượng định làm gì kia ạ?


- Ngươi sẽ được thấy, sẽ được thấy nhanh hơn là ngươi nghĩ, còn bây giờ chỉ cần biết rằng có hai Nero: một kẻ như người ta vẫn biết, còn kẻ thứ hai là nghệ sĩ mà chỉ mỗi mình ngươi biết, kẻ đó dù có giết người như chính thần chết hay điên khùng như chính thần Bakhux, cũng chỉ vì hắn bị ngạt thở bởi sự tẹt dí và tủn mủn của cuộc đời thường, hắn muốn diệt sạch nó đi, dù có phải dùng tới lửa và thép... Ôi, cái thế giới này mới phẳng trẹt làm sao nếu ta không đủ sức!... Không một ai đoán nổi, ngay cả nhà ngươi, hỡi người bạn thân thiết của ta, rằng ta là một nghệ sĩ vĩ đại đến chừng nào! Chính vì vậy mà ta đau khổ và thú thật với người, nhiều khi tâm hồn ta buồn bã như những cây trắc bá đang đen sẫm trước mắt chúng ta kia. Nặng nề lắm thay khi con người phải mang đồng thời cả gánh nặng của quyền lực tối cao lẫn gánh nặng của tài năng vĩ đại nhất...


- Thần thông cảm với Hoàng thượng bằng cả trái tim, cùng với thần cả đất liền và biển cả, nếu không kể tới Vinixius, kẻ vẫn âm thầm đem lòng ngưỡng mộ Người.


- Đối với ta lúc nào anh ta cũng đáng yêu - Nero nói - Mặc dù anh ta phục vụ chiến thần Marx chứ không phải phục vụ các thi thần.


- Hắn ta phục vụ trước hết nữ thần Afrođyta - ông Petronius nói.


Và đột nhiên ông quyết định sẽ bằng một động tác vừa giải quyết cho đứa cháu trai vừa xua tan những nỗi nguy hiểm có thể đeo dọa chàng.


- Hắn đang yêu, như chàng Tơroilux yêu say nàng Krexxyđa vậy - Ông nói - Xin Hoàng thượng hãy cho phép hắn được trở về Roma, nếu không hắn sẽ chết héo hon mất. Hoàng thượng chắc biết rằng đã tìm lại cô nàng con tin xứ Ligi mà Người đã ban cho hắn, và khi đi Anxium, hắn để nàng lại cho một ông lão Linux nào đó trông nom. Thần không dám tâu với Hoàng thượng chuyện ấy trong lúc Người đang soạn bản tụng ca của Người, bởi vì việc đó quan trọng hơn tất thảy những việc khác. Vinixius chỉ muốn biến nàng thành tình nhân, nhưng khi thấy cô nàng phẩm hạnh sánh với Lukrexia thì hắn lại đem lòng tha thiết yêu cái đức hạnh ấy, và giờ đây hắn muốn cưới nàng làm vợ. Nàng vốn là công chúa con vua nên sẽ không làm điếm nhục Vinixius, còn hắn thì quả là một tên lính thực thụ: hắn thở dài, khô héo, rên rỉ, nhưng hắn vẫn chờ được phép của vị quân vương.


- Quân vương không chọn vợ cho binh sĩ. Tại sao hắn lại cần sự cho phép của ta?


- Thần đã thưa rằng hắn ngưỡng mộ Hoàng thượng.


- Vậy thì hắn càng chắc rằng sẽ được phép chứ sao. Đó là một cô gái đẹp nhưng hông quá hẹp. Auguxta Poppea kêu ca với ta rằng chính cô ta đã dùng phép chài đứa bé của ta trong vườn thượng uyển tại điện Palatyn...


- Nhưng thần đã bảo Tygelinux rằng các thần linh không hề bị ma thuật bao giờ. Người có nhớ không, thưa Hoàng thượng, y đã bối rối vô cùng, còn chính Người thì thốt lên: "Habet!"


- Ta nhớ chứ.


Đoạn Hoàng đế quay sang Vinixius:


- Có thật ngươi yêu nàng đúng như Petronius nói không?


- Thần yêu nàng, tâu Hoàng thượng! - Vinixius đáp.


- Vậy ta ra lệnh cho ngươi ngay ngày mai phải trở về Roma, cưới ngay cô nàng và chớ có ra mắt ta mà thiếu nhẫn cưới đấy nhé.


- Xin đa tạ Người, tâu Hoàng thượng, bằng cả trái tim và tấm lòng.


- Ôi, thật là dễ chịu khi làm cho con người được hạnh phúc - Hoàng đế nói - Suốt cuộc đời ta chẳng muốn làm việc gì khác cả.


- Xin hãy ban cho chúng thần một đặc ân nữa, tâu thánh thượng - Ông Petronius nói - Xin người hãy tuyên bố cho Hoàng hậu được biết ý muốn của Người. Vinixius chẳng bao giờ dám cưới kẻ mà Hoàng hậu ác cảm, song chỉ cần một lời của Người thôi, tâu Hoàng thượng, cũng đủ xua tan ngay điều ác cảm đó, xin Người tuyên bố rằng chính Người đã ra lệnh như thế.


- Được rồi - Hoàng đế nói - ta chẳng thể từ chối ngươi và Vinixius điều gì.


Hoàng đế quay vào biệt thự, họ bước theo sau ngài, lòng tràn ngập niềm vui sướng vì thắng lợi. Vinixius phải cố nén lắm mới khỏi ôm chầm lấy cổ ông Petronius, vì thế là bây giờ đây tất cả mọi mối nguy hiểm và trở ngại hình như đều đã tiêu tan.


Trong gian chính sảnh của biệt thự, chàng Nerva trẻ tuổi và Tulius Xenexio đang nói chuyện phiếm với Hoàng hậu, còn Terpnox và Điođor đang lên lại dây đàn. Nero bước vào, ngồi xuống chiếc ghế khảm đồi mồi và thì thầm điều gì đó vào tai tên tiểu đồng hầu cận người Hy Lạp, rồi ngài ngồi chờ đợi.


Tiểu đồng quay trở lại ngay với một chiếc hộp bằng vàng. Nero mở hộp lấy ra một chuỗi hạt bạch ngọc to và nói:


- Đây là thứ đồ trang sức xứng với đêm nay.


- Ánh bình minh lấp lánh trên từng viên ngọc - Poppea đáp, tin chắc rằng chuỗi ngọc sẽ dành cho ả.


Hoàng đế nhấc nhấc những viên đá ngọc hồng hồng một lúc lâu rồi nói:


- Vinixius này, ngươi hãy nhân danh ta tặng chuỗi hạt này cho nàng công chúa trẻ tuổi Ligi mà ta đã ra lệnh cho ngươi phải lấy làm vợ.


Cái nhìn bất thần đầy giận dữ và kinh ngạc của Poppea chuyển từ Hoàng đế sang Vinixius rồi cuối cùng dừng lại ở ông Petronius.


Còn ông, thoải mái nghiêng người qua tay ghế, lướt nhẹ tay dọc theo bản căng dây của chiếc thụ cầm, dường như muốn ghi nhớ thật chính xác hình dáng của nó vậy.


Sau khi cảm tạ vì món quà tặng, Vinixius lại gần ông Petronius và nói:


- Cháu biết cảm ơn cậu bằng cách nào đây về điều mà hôm nay cậu đã làm cho cháu?


- Anh hãy dâng nữ thần Eutarpa một đôi bồ câu - ông Petronius đáp - hãy ca ngợi những bài ca của Hoàng đế và hãy cười giễu các điềm báo. Cậu mong rằng kể từ đây tiếng gầm rống của lũ sư tử sẽ không làm kinh động giấc ngủ của anh và đóa hoa huệ xứ Ligi của anh nữa.


- Không ạ - Vinixius nói - giờ thì cháu hoàn toàn yên lòng.


- Vậy thì cầu thần tài Fortuna sẽ hào phóng với anh chị. Còn bây giờ thì hãy chú ý vì Hoàng đế đã lại cầm lấy chiếc đàn forminga rồi kia. Hãy nín thở lắng nghe và cố rặn lấy một giọt lệ.


Quả thực Hoàng đế đã cầm lấy chiếc forminga lên tay và ngước nhìn lên trời. Những tiếng chuyện trò trong phòng ắng bặt hẳn, mọi người ngồi yên lặng như bị hóa đá. Còn Terpnox và Điođor, những kẻ sẽ đệm theo Hoàng đế, lúc thì quay đầu nhìn nhau, lúc nhìn miệng ngài, chờ đợi những thanh âm đầu tiên của bài hát.


Đột nhiên, tiền sảnh bắt đầu náo động và ồn ào, rồi lát sau, từ sau bức rèm cửa hiện ra trước tiên là Faon, một nô lệ giải phóng của Hoàng đế, liền sau anh ta là chấp chính quan Lekanius.


Nero nhíu mày.


- Xin người hãy lượng thứ, thưa quốc vương thánh thượng! - Faon hổn hển thốt ra - Cháy tại Roma! Phần lớn thành phố đang chìm trong lửa!


Nghe thấy thế mọi người đều đứng bật cả dậy, Nero đặt chiếc đàn forminga xuống và nói:


- Hỡi các vị thần linh! Ta sẽ được nhìn thấy một thành phố đang cháy và sẽ hoàn thành thiên trường ca "Thành Tơroa" của ta.


Rồi ngài quay về phía chấp chính quan:


- Nếu ra đi ngay bây giờ, liệu có còn kịp nhìn ngắm đám cháy không?


- Tâu Hoàng thượng! - Vị chấp chính quan nhợt nhạt như sắc tường đáp lại - Cả một biển lửa đang trùm lên khắp thành phố, khói làm dân chúng ngạt thở, người ta ngất đi hoặc lao người vào lửa vì đã hóa điên... Roma bị tiêu hủy mất thôi, chúa thượng ơi!


Một giây im lặng, nó bị gián đoạn bởi tiếng kêu của chàng Vinixius:


- Vre misero mihi...(1)


Và chàng thanh niên quẳng vội chiếc áo toga, chỉ mặc độc có áo tunica lao đầu ra khỏi lâu đài.


Còn Nero vươn hai tay lên trời thốt lên:


- Thương thay cho ngươi, thành đô thiêng liêng của Priam!


 


CHƯƠNG 42


Vinixius chỉ kịp ra lệnh cho mấy tên nô lệ theo chàng, rồi nhảy vọt lên lưng ngựa, chàng lao đi giữa đêm thâu, qua những phố phường vắng ngắt của Anxium, về hướng Laurentum. Dưới tác động của cái tin kinh hoàng kia, chàng rơi vào trạng thái loạn trí và gần như hóa dại, đôi lúc chàng cũng không hiểu rõ lắm những gì đang xảy ra với chàng, chàng chỉ cảm thấy rằng nỗi bất hạnh cùng cưỡi trên một con ngựa với chàng, ngồi sau lưng, thét vào tai chàng "Roma đang cháy!", giục chàng thúc ngựa, lao tới các đám cháy kia. Áp sát đầu trần vào cổ ngựa, chỉ mang trên mình một manh áo tunica, chàng phóng bạt mạng, không hề để ý đến mọi vật trước mắt, đến những chướng ngại mà chàng có thể va phải. Giữa tĩnh mịch, giữa đêm thanh yên bình đầy sao, chàng kỵ sĩ và con ngựa loáng ánh trăng trông như một cảnh mộng. Con ngựa giống xứ Iđumei, tai cụp xuống, cổ vươn ra, lao đi như tên bắn qua những hàng cây trắc bá bất động, những tòa biệt thự màu trắng ẩn trong bóng cây. Tiếng vó ngựa đập vào đá lát đường đánh thức lũ chó đây đó, chúng sủa theo cái hiện tượng lạ lùng kia, rồi sau đó, dường như bất an vì sự đột ngột của nó, chúng nghếch mõm về phía vầng trăng mà tru lên. Đám nô lệ đi theo sau Vinixius cưỡi những con ngựa tồi hơn, chẳng mấy chốc đã rớt lại phía sau. Còn chàng, như một cơn bão lướt qua Laurentum đang ngủ yên, ngoặt về phía Arđea, nơi mà giống như Aryxia, Bovinlae và Uxtrinum để có thể nhanh chóng vượt qua khoảng không gian chia cách Anxium với Roma trong khoảng thời gian ngắn nhất. Nhớ đến điều đó, chàng bắt ngựa phải dốc nốt chút sức lực cuối cùng. Qua Arđea, chàng cảm thấy bầu trời về phía Đông Bắc ưng ửng ánh hồng. Có thể đó là ánh rạng đông, vì đêm đã muộn rồi, mà ngày tháng bẩy thì bắt đầu rất sớm. Song Vinixius không sao kìm nổi một tiếng kêu tuyệt vọng và điên dại, bởi chàng cho rằng đấy là quầng lửa của đám cháy. Chàng nhớ lại lời của Lekanius: "Cả thành phố là một biển lửa!" - và suốt hồi lâu chàng cảm thấy như mình sắp phát điên đến nơi rồi, bởi chàng mất hoàn toàn hy vọng có thể cứu được Ligia, thậm chí ngay cả hy vọng về đến nơi trước khi thành phố trở thành một đống tro tàn. Giờ đây, những ý nghĩ của chàng còn phi nhanh hơn vó ngựa, chúng lao đi trước mắt chàng như một đàn chim màu đen - những ý nghĩ tuyệt vọng và khủng khiếp. Chàng không rõ phần nào của thành phố bắt đầu cháy trước, song chàng nghĩ rằng khu phố Zatybre, khu phố đầy những ngôi nhà tồi tàn, các kho gỗ và những lều gỗ, nơi người ta bán nô lệ, sẽ là khu đầu tiên làm mồi ngon cho ngọn lửa. Ở Roma hỏa hoạn xảy ra khá thường xuyên, khi có cháy cũng thường kèm theo những trận xô xát và cướp bóc, nhất là tại những khu phố do dân nghèo và nửa man dã sinh sống. Vậy thì tại sao cháy không thể nổ ra ở Zatybre, cái tổ của đám tiện dân ô hợp từ khắp mọi miền thế giới dồn về? Đến đây, lướt nhanh qua óc Vinixius cái ý nghĩ về bác Urxux với sức mạnh siêu nhiên của bác, song liệu một con người, dù là một vị thần khổng lồ đi chăng nữa, có thể làm được gì để chống lại sức mạnh hủy diệt của ngọn lửa? Nỗi sợ hãi một cuộc nổi dậy của nô lệ từ nhiều năm nay cũng là một cơn ác mộng đè nặng lên Roma. Người ta bảo rằng hàng trăm nghìn nô lệ vẫn đang mơ tới thời Xpatakux, và chỉ chờ giây phút thuận lợi để cầm lấy vũ khí chống lại những kẻ áp bức, chống lại thành đô. Giây phút ấy đến rồi! Rất có thể trong thành phố giờ đây, bên cạnh đám cháy, đang sôi sục một lò sát sinh, một lò lửa chiến tranh. Thậm chí, rất có thể bọn lính cấm vệ hiện đang lao vào thành phố và đang chém giết theo lệnh của Hoàng đế. Đột nhiên, tóc Vinixius dựng ngược cả lên vì kinh hoàng. Chàng nhớ lại tất cả những cuộc trò chuyện về các đám cháy của những thành phố, mà từ một lúc nào đấy, với một sự kiên nhẫn đến lỳ lạ, người ta cứ kháo nhau trong cung đình của Hoàng đế; chàng nhớ lại những lời than vãn của ngài, rằng ngài đang phải tả một thành phố bị cháy mà chưa được nhìn thấy một đám cháy ra cháy nào; chàng nhớ lại câu trả lời đầy khinh miệt của ngài đáp lại Tygelinux, khi hắn xin được đốt cháy Anxium, hoặc một thành phố giả bằng gỗ nào đó, rồi cuối cùng là lời chê trách của ngài đối với Roma và những ngõ ngách hôi hám của khu Xubura. Đúng rồi! Chính Hoàng đế đã ra lệnh đốt cháy thành phố! Chỉ mỗi mình ngài dám làm chuyện ấy, cũng như chỉ mỗi mình Tygelinux mới dám thi hành một mệnh lệnh như thế mà thôi. Và nếu Roma cháy theo lệnh của Hoàng đế thì ai dám chắc là dân chúng sẽ không bị giết hại theo lệnh của ngài? Tên quái vật này có thể làm cả việc đó lắm. Vậy là hỏa hoạn, cuộc bạo động của nô lệ và cuộc tàn sát! Một sự hỗn loạn khủng khiếp, sự hoành hành của các hung thần hủy diệt và sự điên loạn của loài người - vậy mà Ligia đang ở trong đó! Tiếng rên rỉ của Vinixius hòa lẫn tiếng thở và tiếng rên rỉ của con ngựa đang cố gắng trút nốt chút sức lực cuối cùng lao nhanh trên con đường dốc mãi lên cao, dẫn tới Aryxia. Ai có thể giằng nàng ra khỏi cái thành phố đang cháy, ai có thể cứu sống nàng? Nghĩ tới đây, Vinixius gần như nằm ép sát vào cổ ngựa, tay bấu chặt bờm ngựa, vì quá đau đớn chàng chực cắn cổ ngựa. Nhưng cùng chính lúc ấy, một kỵ sĩ nào đó cũng đang phóng như gió lốc theo hướng ngược lại, về phía Anxium, khi lướt ngang qua bên cạnh chàng, anh ta thét lên: "Roma đang chết!", rồi lại lao vụt đi. Tai Vinixius chỉ nghe thấy tiếng kêu: "Hỡi các vị thần linh!" của anh ta, phần còn lại tiếng vó ngựa át đi. Nhưng tiếng kêu ấy cũng khiến chàng tỉnh lại. Các vị thần linh!... Đột nhiên, Vinixius ngẩng đầu, vươn cả hai tay lên bầu trời đầy sao bắt đầu cầu nguyện: "Tôi không kêu gọi các người, hỡi những vị thần mà miếu thờ đang bị bốc cháy, tôi chỉ kêu cầu đức Chúa! Người đã từng chịu nạn, người duy nhất lòng lành! Người duy nhất thấu hiểu nỗi đau của con người! Chúa đến với thế gian để dạy cho con người tình yêu thương, giờ xin Người hãy thể hiện tình yêu thương ấy! Nếu Chúa đúng là người như ông Piotr và Paven đã nói, xin Chúa hãy cứu lấy nàng Ligia cho con. Xin Chúa hãy mang nàng thoát khỏi ngọn lửa. Người có thể làm được điều ấy cơ mà! Xin hãy mang nàng về với con, con xin lấy máu mình dâng Chúa! Nếu Người không muốn làm điều ấy vì con, xin hãy làm vì nàng. Nàng kính yêu Chúa và tin tưởng ở Chúa. Người đã hứa hẹn cuộc sống và niềm hạnh phúc sau khi chết, song niềm hạnh phúc sau khi chết đâu có mất, có điều hiện nay nàng chưa muốn chết. Xin hãy cho nàng được sống. Xin Chúa hãy mang nàng thoát khỏi Roma. Người có thể, trừ phi Người không muốn...".


Chàng chợt ngừng lời, bởi vì chàng cảm thấy rằng, lời cầu nguyện tiếp theo sẽ có thể biến thành một lời đe dọa; chàng sợ sẽ xúc phạm đến đức Chúa trong lúc chàng đang cần đến tình thương và ân huệ của Chúa. Chỉ nghĩ đến điều ấy chàng đã thấy e sợ và để tránh cho đầu óc khỏi bị ám ảnh dù chỉ là bóng đen của sự tức giận, chàng lại giục ngựa, hơn nữa những bức tường màu trắng của Aryxia, địa điểm nằm khoảng giữa đường đến Roma, đã hiện ra trước mắt chàng trong ánh trăng. Một lúc sau, chàng lao vút qua gần thần miếu Merkurơ nằm trong một khu rừng nhỏ ở trước thị trấn. Hẳn là ở đây người ta đã được biết tai họa, vì trước cửa thần miếu náo động khác thường. Vinixius thoáng thấy trên các bậc thềm và giữa những hàng cột những đám đông người đang len vào xin được sự che chở của thần. Đường đi không còn vắng vẻ và trống trải như quãng đường sau Arđea nữa. Thực ra những đám đông đang rùng rùng kéo nhau theo những con đường nhánh rẽ vào rừng, nhưng trên đường chính vẫn còn những đám người ít đông đảo hơn, họ dạt vội ra trước người kỵ sĩ đang phóng gấp. Từ phía thị trấn vang lại hỗn âm của những tiếng người. Giống như một cơn lốc, chàng lao vào thị trấn, xô ngã và giày xéo lên mấy người trên đường. Lúc này, những tiếng kêu la vây quanh chàng: "Roma cháy rồi! Cả thành phố đang chìm trong lửa! Lạy các thần, hãy cứu lấy Roma!".


Con ngựa bị vấp chân và bị một bàn tay mạnh mẽ ghì cương nên khuỵu hai chân sau ngay trước quán rượu, nơi Vinixius bố trí một con ngựa khác để thay thế. Bọn nô lệ, dường như dự cảm được rằng ông chủ sẽ đến, đang đứng trước quán, và theo lệnh chàng, chúng đua nhau chạy đi dắt con ngựa mới ra. Vinixius nhìn thấy một toán lính gồm khoảng mươi tên vệ binh kỵ mã, bọn này chắc là đang mang tin từ thành đô tới Anxium, chàng liền nhảy vọt đến gần hỏi:


- Phần nào của thành phố bị cháy?


- Ngươi là ai? - Viên thập trưởng hỏi lại.


- Vinixius, hộ dân quan quân sự và cận thần! Trả lời ngay, nếu ngươi không muốn mất mạng!


- Thưa ngài, đám cháy bùng ra từ các quán bán hàng cạnh Đại Hý trường. Lúc chúng tôi được phái đi, trung tâm thành phố đang chìm trong lửa.


- Còn khu Zatybre?


- Lửa chưa lan tới đấy, nhưng mỗi lúc nó tràn tới thêm những khu phố mới với một sức mạnh không sao kìm nổi. Dân chúng chết vì nóng, vì khói, không thể nào cứu nổi.


Lúc ấy người ta dắt ra cho Vinixius con ngựa mới. Chàng hộ dân quan trẻ tuổi nhảy lên lưng ngựa tiếp tục phóng đi.


Giờ đây chàng hướng tới Anbanum, bỏ qua Anbalonga và cái hồ tuyệt vời của nó nằm về phía bên phải đường. Đường cái quan dẫn tới Aryxia là đường lên dốc núi, ngọn núi che khuất hoàn toàn đường chân trời và che khuất cả thị trấn Anbanum nằm ở phía bên kia. Tuy nhiên Vinixius biết rằng, lên đến đỉnh đèo chàng sẽ nhìn thấy không những chỉ Bovinlae và Uxtrinum, nơi những con ngựa mới đang chực sẵn đón chàng, mà sẽ trông thấy cả Roma nữa, bởi vì phía sau Anbanum, trải dài hai bên đường cái Appia là vùng đồng bằng Kampania thấp và bằng phẳng, trên đó chỉ có những hàng cột đỡ của các đường máng nước chạy về phía thành đô, ngoài ra không có gì che mất tầm nhìn.


- Trên đỉnh ta sẽ trông thấy ngọn lửa - Chàng tự nhủ.


Và chàng lại thúc ngựa.


Song trước khi lên đến đỉnh đèo, chàng đã cảm thấy trên mặt có hơi gió và cùng với nó là mùi khói xộc vào mũi chàng.


Và lúc đó, cả đỉnh núi cũng bắt đầu nhuốm màu vàng.


"Quầng lửa!" - Vinixius nghĩ thầm.


Nhưng đêm đã nhạt từ lâu, rạng đông chuyển thành ánh bình minh, và trên những ngọn núi gần đấy cũng có những ánh hồng và ánh vàng chiếu rọi, những ánh sáng ấy có thể phát từ ngọn lửa mà cũng có thể là ánh mặt trời. Vinixius đã lên đến đỉnh, và khi ấy, đập vào mắt chàng là một cảnh tượng thật khủng khiếp.


Cả vùng đồng bằng bị trùm kín trong một làn khói mù mịt tựa như một đám mây khổng lồ nằm là là sát mặt đất, trong đó chìm ngập cả thành phố, cả những đường máng nước, những biệt thự, cây cối, còn tận tít cuối cái mặt bằng xám xịt khủng khiếp kia là thành đô đang cháy trên những ngọn đồi.


Tuy nhiên đám cháy không mang hình một chiếc cột lửa như thường có khi cháy một ngôi nhà riêng rẽ nào đó, dù rất đồ sộ đi chăng nữa. Đây là cả một dải lửa dài, giống như ráng trời.


Bên trên dải lửa này cuồn cuộn bốc lên cả một bức tường khói, chỗ đen kịt, chỗ lại nhuốm màu hồng hoặc đỏ bầm, quyện vào nhau, trương phồng lên, đặc sệt, quằn quại như rắn, thót lại và phình ra. Chốc chốc bức tường kinh khủng ấy dường như lại che khuất cả dải lửa, khiến nó bị co hẹp lại như một dải băng, song chốc chốc dải lửa lại chiếu sáng từ bên dưới nó hắt lên, biến những cuộn dưới đáy nó thành những làn sóng lửa. Cả hai thứ kéo dài từ đầu nọ tới đầu kia đường chân trời, che khuất nó, giống như đôi khi một dải rừng che khuất chân trời vậy. Hoàn toàn không trông thấy dãy núi Xabin đâu nữa.


Thoạt tiên Vinixius tưởng như đó không phải chỉ là một thành phố bị cháy mà toàn thế giới đang cháy, và không một sinh linh nào có thể thoát khỏi cái đại dương của lửa và khói kia.


Gió mỗi lúc một thổi mạnh từ phía đám cháy lại, mang tới mùi khét lẹt và tàn tro che khuất ngay cả những vật ở gần. Trời đã sáng rõ và mặt trời đang chiếu sáng những dãy núi chung quanh hồ Anban. Song qua tàn tro những tia nắng vàng tím của buổi sớm dường như nhuốm màu hung hung đầy bệnh hoạn.


Phi ngựa xuống núi hướng về phía Anbanum, Vinixius đi sâu vào đám khói mỗi lúc một thêm dày đặc và mù mịt hơn. Cái thị trấn nhỏ nhoi này cũng hoàn toàn bị chìm trong khói. Dân chúng lo sợ lăn cả ra đường, và thật kinh hoàng khi nghĩ tới những gì đang diễn ra tại Roma, khi mà ngay cả chốn này cũng khó mà thở nổi.


Cơn tuyệt vọng lại xâm chiếm Vinixius, nỗi kinh hoàng khiến tóc chàng như dựng đứng cả lên. Nhưng chàng vẫn cố gắng tự trấn tĩnh đến mức có thể. "Không thể nào - chàng tự nhủ - toàn thành phố lại bùng cháy trong cùng một lúc. Gió thổi từ phía Bắc và chỉ dồn khói về phía này mà thôi. Bên phía kia không có khói. Bị sông tách ra, khu Zatybre có thể hoàn toàn được sống sót, chí ít cũng đủ thì giờ cho bác Urxux cùng Ligia vượt cổng thành Janikum để thoát nguy. Cũng không thể nào toàn bộ cư dân trong thành đều bị chết hết, không thể nào cả cái thành phố đang làm bá chủ thế giới lại bị quét sạch sành sanh khỏi mặt đất cùng với tất thảy chúng dân của nó. Ngay cả trong những thành phố bị đánh chiếm, khi mà sự giết chóc và ngọn lửa cùng nhau hoành hành, bao giờ cũng vẫn còn một số người nào đó sống sót, vậy vì lý gì Ligia lại nhất thiết phải chết kia chứ? Đã có đức Chúa, Người thắng được cả thần chết, canh giữ cho nàng!". Nghĩ vậy, chàng lại bắt đầu cầu nguyện, và theo phong tục đã quen, chàng dâng lên Chúa Crixtux những lời thề nguyền lớn lao cùng những lời hứa hẹn sẽ tế hiến lễ vật. Băng qua Anbanum, nơi mà gần như tất thảy dân cư đều ngồi trên mái nhà và trên cây để nhìn Roma, chàng thấy phần nào bình tâm lại. Chàng nghĩ rằng không chỉ riêng mình bác Urxux, ông Linux mà cả Sứ đồ Piotr cũng lo lắng cho Ligia. Chỉ nghĩ tới điều ấy thôi, một niềm cổ vũ mới đã tràn ngập trái tim chàng. Đối với chàng, bao giờ ông Piotr cũng là một người không sao hiểu thấu, một người gần như siêu nhiên vậy. Kể từ khi nghe ông nói tại Oxtrianum, lòng chàng vẫn còn lưu lại một ấn tượng kỳ lạ mà ngay từ những ngày đầu ở Anxium chàng đã từng viết kể cho Ligia: Ấn tượng là mỗi lời cụ già kia đều là chân lý và phải trở thành sự thật. Sự quen biết gần gũi hơn với đức Sứ đồ trong thời gian bệnh tật lại càng khiến cho cái ấn tượng ấy thêm củng cố, để rồi sau đó nó biến thành một niềm tin không hề lay chuyển. Vậy một khi đức Piotr đã ban phước cho tình yêu của chàng, đã hứa trao Ligia cho chàng, thì làm sao Ligia còn có thể bị chết thiêu trong lửa? Thành phố có thể bị cháy trụi mặc lòng, nhưng không một tàn lửa nào của đám cháy có thể rơi vào trang phục của nàng. Dưới ảnh hưởng của một đêm không ngủ, của cuộc phi ngựa điên cuồng cùng những niềm xúc động, lúc này Vinixius lại rơi vào một tâm trạng phấn khích kỳ lạ, trong đó, đối với chàng, tất thảy mọi việc đều là có thể: ông Piotr sẽ đẩy lùi ngọn lửa, chỉ cần một lời thôi, ông có thể bắt được nó dẹp phanh ra hai bên, và họ sẽ bình an vượt qua con đường lửa đó. Thêm nữa, ông Piotr vốn biết rõ hậu vận, chắc hẳn ông sẽ biết trước có đám cháy và khi ấy lẽ nào ông không cảnh báo, không thể đưa thoát trước ra khỏi thành phố những Kito hữu, trong đó có Ligia, cô gái mà ông yêu thương như con đẻ? Và mỗi lúc niềm hy vọng lại mạnh thêm lên trong trái tim chàng Vinixius. Chàng nghĩ rằng nếu họ thoát khỏi thành phố thì chàng rất có thể tìm thấy họ tại Bovilae hoặc gặp họ dọc đường. Rất có thể là chốc nữa thôi, khuôn mặt thân yêu kia sẽ hiện ra từ sau những ngôi nhà đang dàn trải mỗi lúc một rộng hơn trên khắp vùng đồng bằng Kampania.


Đối với chàng điều ấy có vẻ là thực, bởi vì trên đường chàng gặp mỗi lúc một nhiều người hơn, họ đang rời thành phố đi vào núi Anban tránh lửa, để rồi sau đó lại thoát ra khỏi phạm vi của khói. Chưa tới Uxtrinum chàng đã buộc phải chậm lại vì nghẽn đường. Bên cạnh những người bộ hành tay nải sau lưng, chàng còn gặp nào ngựa, nào lừa thồ đồ đạc, những cỗ xe chất đầy của cải và rốt cuộc là những chiếc kiệu, trong đó đám dân cư giàu có đang được bọn nô lệ khiêng đi. Thị trấn Uxtrinum đầy nghẹt những người chạy trốn khỏi Roma, đến nỗi thật khó lòng len qua đám đông. Trên quảng trường chợ, dưới hàng cột của các thần miếu và trên các đường phố, nhung nhúc những người tản cư. Đây đó, người ta bắt đầu dựng lều cho gia đình ẩn trú. Những kẻ khác thì hạ trại ngay ngoài trời, họ kêu la nguyền rủa các vị thần linh hay số phận. Trong nỗi kinh hoàng chung thật khó có thể hỏi thăm điều gì. Những người bị Vinixius hỏi, hoặc hoàn toàn không trả lời chàng hoặc ngước cặp mắt nửa phần ngây dại vì thảng thốt lên nhìn chàng mà đáp rằng cả thành đô lẫn thế giới đều đang sụp đổ. Từ phía Roma mỗi lúc một dồn về những đám người mới, đàn ông, đàn bà và trẻ con, khiến sự hỗn độn và cảnh thương tâm càng tăng thêm. Một số người bị lạc nhau trong đám đông đang chen lấn xô đẩy tuyệt vọng tìm kiếm nhau. Bọn khác choảng nhau tranh lều trại. Những đám người nửa hoang dã từ Kampania kéo vào thị trấn vì hiếu kỳ hoặc để kiếm của bằng trộm cắp nhờ những điều kiện mà cảnh loạn lạc tạo ra. Đây đó, những đám đông gồm bọn nô lệ thuộc đủ loại dân tộc và cả bọn đấu sĩ đang cướp phá những ngôi nhà và biệt thự của thành phố, đánh nhau với đám binh lính đứng ra bảo vệ dân chúng.


Nguyên lão viên Junius mà Vinixius nhận ra bên một tửu quán, giữa đám nô lệ người Batavi vây quanh, là người đầu tiên đã cung cấp cho chàng chút ít tin tức chính xác hơn về vụ hỏa tai. Quả thực lửa bùng ra trước tiên cạnh Đại Hý trường, nơi tiếp giáp giữa đồi Palatyn và đồi Caeliax, nhưng nó lan tràn với một tốc độ không hiểu nổi và bao trùm toàn bộ khu trung tâm thành phố. Từ thời Brennux đến nay chưa bao giờ các thành phố gặp phải một tai ương khủng khiếp nhường này. "Hý trường cháy trụi, tất cả các quầy hàng và nhà cửa chung quanh đấy cũng thế - Junius nói - Đồi Aventyn và Caeliux chìm ngập trong khói lửa. Lửa vây quanh đồi Palatyn và đã lan lên tới đồi Karyny...".


Nói tới đây, Julius - người vốn có một tòa biệt thự chứa đầy kiệt tác nghệ thuật trên đồi Karyny, những tác phẩm mà ông hết lòng yêu chuộng - bốc một vốc bụi bẩn rắc lên đầu và rên rỉ một cách tuyệt vọng suốt giờ lâu.


Nhưng Vinixius đã lắc lắc vai ông.


- Nhà của tôi cũng ở trên đồi Karyny - chàng nói - nhưng một khi tất thảy đã mất đi thì cứ để cho cả nó cũng mất theo.


Rồi chợt nghĩ ra rằng rất có thể Ligia sẽ theo lời chàng mà chuyển tới nhà ông bà Aulux chăng, chàng bèn hỏi:


- Thế còn Vicux Patrixius?


- Trong lửa - Junius đáp.


- Còn khu Zatybre?


Julius nhìn chàng ngạc nhiên:


- Nói tới Zatybre làm gì - Ông ta đáp, tay bóp chặt hai thái dương nhức nhối.


- Tôi quan tâm tới Zatybre hơn là tới Roma kia - Vinixius đột ngột thét lên.


- Nếu vậy thì theo đường Via Portuenix anh có thể đến đấy được, bởi vì nếu đi qua gần Aventyn thì hơi nóng sẽ làm ngạt thở... Zatybre ư?... Tôi không rõ. Có lẽ lửa chưa thể lan tới đó được, nhưng bây giờ thì họa may chỉ có các thần mới biết được là nó đã lan đến đó hay chưa...


Tới đây, Junius ngần ngừ một lúc rồi hạ giọng nói thêm:


- Tôi biết là anh sẽ không phản tôi nên mới bảo anh hay điều này: đây không phải là một vụ hỏa hoạn bình thường. Người ta không cho cứu hý trường... Chính tôi nghe thấy... Khi nhà cửa chung quanh bắt đầu bốc cháy, có tiếng hàng nghìn người hô to: "Hãy giết chết bọn đến cứu!". Có những kẻ nào đó chạy khắp thành phố ấn những bó đuốc đang cháy rừng rực vào các ngôi nhà... Một bên thì dân chúng nổi loạn và kêu lên rằng thành phố bị đốt cháy theo lệnh. Nhưng tôi chẳng dám nói thêm gì đâu. Thương thay cho thành phố, thương thay cho tất cả chúng ta, thương thay cho bản thân tôi! Ôi chuyện gì đang diễn ra ở đây thì ngôn ngữ loài người không sao tả xiết! Dân chúng chết thiêu trong lửa hoặc giết lẫn nhau trong đám hỗn loạn... Roma tận số mất rồi!...


Tới đây, ông cứ lặp đi lặp lại: "Thương thay! Thương thay cho thành đô cùng lũ chúng ta!" - Song Vinixius đã nhảy vọt lên ngựa phóng tiếp, theo con đường cái Appia.


Nhưng thực ra lúc này là cả một sự chen lấn xô đẩy giữa dòng sông người và xe cộ đang đổ ra từ thành đô. Giờ đây thành đô đang nằm trước mắt Vinixius như ngay trong lòng bàn tay, chìm ngập trong đám cháy khủng khiếp. Từ phía cái biển lửa và khói ấy toát ra một sức nóng hừng hực kinh người, tiếng huyên náo của con người cũng không sao át nổi tiếng réo rít và tiếng gầm gào của ngọn lửa.



(Còn tiếp)


Nguồn: Quo Vadis. Tiểu thuyết của Henryk Sienkiewicz. Nguyễn Hữu Dũng dịch. NXB Văn học, 1999; tái bản năm 2011, 2016- Kỷ niệm 100 năm ngày mất của Đại văn hào Ba Lan. Lời bạt của nhà văn Triệu Xuân.


www.trieuxuan.info



 



 







(1) Nguyên văn: trong một ngón tay.




(1) Nguyên văn: khỏi bị đưa lên tầng áp mái. Ở các nước châu Âu, tầng áp mái thường dùng để chứa các thứ đồ đạc không dùng đến.


 




(1) Nguyên văn: thế giới mới Olimpơ, tức thế giới các thần.




(1) Latinh: Thảm thương thay.




 

Mục lục:
1.
2.
3.
4.
5.Chương 34
6.Chuong 32 & 33
7.Chương 30 & 31
8.Chương 28 & 29
9.Chương 27
10.Chương 26
11.Chương 25
12.Chương 24
13.Chương 23
14.Chương 22
15.Chương 21
16.Chương 17, 18, 19 & 20
17.Chương 15 & 16
18.Chương 14
19.Chương 12 & 13
20.Chương 10 & 11
21.Chương 8 & 9
22.Chương 7
23.Chương 5 & 6
24.Chương 3 & 4
25.Chương 2
26.Chương 1
27.Lời Giới thiệu
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Bố già (The Godfather) - Mario Gianluigi Puzo 18.11.2017
Trên sa mạc và trong rừng thẳm - Henryk Sienkiewicz 13.11.2017
Búp bê - Boleslaw Prus 10.10.2017
Mẫn và tôi - Phan Tứ 09.10.2017
Thầy lang - TADEUSZ DOLEGA - Mostowicz 09.10.2017
Tiêu sơn tráng sĩ - Khái Hưng 21.09.2017
Báu vật của đời - Mạc Ngôn 21.09.2017
Một thời để yêu và sống - Đặng Hạnh Phúc 20.09.2017
Huế ngày ấy - Lê Khánh Căn 31.08.2017
Chuyện kể năm 2000 - Bùi Ngọc Tấn 17.08.2017
xem thêm »