tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20245822
14.03.2016
Tư liệu
“Việt - Nga, mối quan hệ bắt nguồn từ gốc rễ bền chặt”



Có lẽ hiếm ai hiểu sâu sắc, tường tận mối quan hệ Việt - Nga như nguyên Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm. Từ năm 1952, ông đã từng làm phiên dịch tiếng Nga cho Đại sứ VN đầu tiên tại Liên Xô và sau này ông đã có một số năm giữ cương vị đại sứ tại đây.


Nhân kỉ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Liên bang Nga, phóng viên Dân trí đã có cuộc trò chuyện với vị Đại sứ Việt Nam cuối cùng tại Liên bang Xô Viết này.


Từng là Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền tại Liên Xô, ông có thể khái quát những nét chính trong lịch sử 65 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam - Liên Xô trước đây cũng như Việt Nam - Liên bang Nga sau này?


Ngày 30/1/1950, Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, khởi đầu mối quan hệ truyền thống bền chặt và quý báu giữa các dân tộc trong Liên bang Xô Viết và nhân dân Việt Nam, trên nền tảng cùng chung lý tưởng, cùng chung mục tiêu phấn đấu.


Liên bang Xô Viết gồm 15 nước cộng hòa, trong đó, Liên bang Nga xét về quá trình lịch sử, địa lý cũng như dân số và tài nguyên là nước cộng hòa lớn và quan trọng nhất. Các dân tộc trong Liên bang Xô viết, trước hết là nhân dân Nga lại rất có cảm tình với nhân dân Việt Nam.


Thời kỳ tồn tại và phát triển của Liên bang Xô Viết, nước XHCN đầu tiên trên thế giới, đã giành cho nhân dân Việt Nam một sự ủng hộ nhiệt tình và giúp đỡ to lớn cả trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ bảo vệ độc lập, chủ quyền và thống nhất tổ quốc lẫn trong công cuộc xây dựng hòa bình phát triển đất nước.


Trong sự nghiệp xây dựng đất nước, sự giúp đỡ của Liên Xô cho nhân dân ta là toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, để lại nhiều công trình thế kỷ như Thủy điện Hòa Bình và cầu Thăng Long…


Cuối năm 1991, Liên Xô tan rã. Do vị trí và vai trò của Liên bang Nga trong Liên bang Xô Viết, nên sau khi Liên Xô tan rã, quyền lợi và nghĩa vụ quốc tế của Liên Xô được chuyển sang cho Liên bang Nga.


Sau khi Liên Xô tan rã, thời gian 10 năm đầu tiên do điều kiện khách quan, quan hệ giữa ta và Liên bang Nga nói chung bị đình trệ, trừ một vài công trình hợp tác được thiếp lập từ hồi còn Liên Xô như về dầu khí. Nhưng cũng chính trong thời gian đó, tháng 6/1994, do sự chủ động của ta, Đoàn đại biểu Việt Nam do Thủ tướng Võ Văn Kiệt dẫn đầu đã thăm Liên bang Nga và hai bên đã ký “Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ hữu nghị giữa CHXHCN Việt Nam và Liên bang Nga”, đặt cơ sở pháp lý cho quan hệ giữa hai nước trong giai đoạn phát triển mới.


Phải đến năm 2001, với kết quả của chuyến thăm Việt Nam đầu tiên của Tổng thống Putin, sau khi ông lên làm Tổng thống được một năm, và trong chuyến thăm đó, hai bên ra thông cáo chung thiết lập quan hệ đối tác chiến lược. Kể từ đó, quan hệ hai nước được từng bước phục hồi.


Năm 2012, hai nước quyết định nâng cấp lên quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trong chuyến thăm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tới Nga, đưa quan hệ hai nước sang một giai đoạn mới.


Các cuộc thăm cấp cao lẫn nhau có ý nghĩa quan trọng đối với việc thúc đẩy quan hệ hai nước. Hơn 10 năm qua các chuyến thăm này diễn ra thường xuyên. Về phía ta, các đồng chí lãnh đạo chủ chốt từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội đã thăm Liên bang Nga. Có đồng chí thăm hai lần, có đồng chí thăm ba lần.


Về phía Nga, Tổng thổng thăm Việt Nam ba lần, ba Thủ tướng và Chủ tịch Hạ viện cũng đã thăm Việt Nam.


Do đó, quan hệ chính trị đã diễn ra tốt đẹp. Hai nước có độ tin cậy cao lẫn nhau, đồng quan điểm về các vần đề quốc tế và khu vực thông qua các cơ chế hợp tác đa dạng.


Dưới góc nhìn của nhà kinh tế (trước khi làm Đại sứ tại Liên Xô, ông Nguyễn Mạnh Cầm từng làm Thứ trưởng Bộ Ngoại thương), ông nhìn nhận như thế nào về quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Nga hiện nay?


Quan hệ kinh tế-thương mại, đầu tư Việt Nam - Liên bang Nga không ngừng được đẩy mạnh. Về thương mại, kim ngạch hai chiều hiện nay đạt khoảng 3,7 tỷ USD. Được biết là hai bên đặt mục tiêu phấn đấu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 7 tỷ USD vào năm 2015 và 10 tỷ USD vào năm 2020.


Hai nước đã công nhận nền kinh tế thị trường của nhau và thỏa thuận sẽ ký chính thức Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Hải quan Nga-Belarus-Kazakhstanvào đầu năm 2015.


Về đầu tư, hiện nay Nga có khoảng trên 100 dự án tại Việt Nam với tổng số vốn đăng ký khoảng 2 tỷ USD, đứng thứ 17, trong 100 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Trong đó, tập trung vào các lĩnh vực dầu khí, năng lượng, kể cả năng lượng nguyên tử; khai khoáng và công nghiệp chế biến…


Hợp tác quốc phòng là một ưu tiên mang tính truyền thống. Là đối tác tin cậy, Nga cung cấp cho ta các vũ khí, các thiết bị quân sự hiện đại như tàu ngầm thế hệ mới, máy bay chiến đấu để giúp ta hiện đại hóa quân đội và bảo vệ độc lập, chủ quyền.


Hai bên cũng đẩy mạnh hoạt động của Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga, nơi quy tụ nhiều nhà khoa học hàng đầu và chuyên gia của hai nước, một cơ sở nghiên cứu khoa học và công nghệ đa ngành có uy tín với các trang thiết bị, phòng thí nghiệm hiện đại và đồng bộ.


Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin đón tiếp và hội đàm với Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tháng 7/2012 (Ảnh TTXVN)


Mối quan hệ Việt - Nga luôn được đánh giá là tốt đẹp ở nhiều lĩnh vực nhưng nhìn từ góc độ kinh tế thì chưa tương xứng với tiềm năng hợp tác. Theo ông, đâu là trở ngại cho lĩnh vực này?


Tuy kim ngạch thương mại Việt - Nga đã tăng trưởng đáng kể nhưng vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng của cả hai nước. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Liên bang Nga chỉ chiếm gần 1% tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với thế giới.


Hiện nay, Nga mới chỉ là đối tác thương mại thứ 23 của Việt Nam, là thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn thứ 25 của các doanh nghiệp Việt Nam và Nga là nguồn hàng nhập khẩu thứ 19 của ta.


Nông sản là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ta sang Nga, nhưng Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt về giá cả, mẫu mã, bao bì, chất lượng... của các quốc gia khác đã có mặt trên thị trường nước này.


Một trở ngại nữa là chi phí vận chuyển hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Nga khá cao vì phải vòng qua các cảng châu Âu rồi mới tới Nga, hoặc nếu tiếp cận từ các cảng phía Đông Nga thì phải di chuyển một cung dường dài từ Đông sang Tây khiến chi phí phát sinh rất lớn.


Vì vậy, muốn thâm nhập, mở rộng thị trường, tăng thị phần hàng hóa Việt Nam tại Nga đầy tiềm năng, các doanh nghiệp Việt Nam cần tìm hiểu kỹ hơn nữa thị trường này. Doanh nghiệp Việt cần chủ động, tích cực xúc tiến thương mại, tìm kiếm đối tác, tranh thủ mọi cơ hội tốt đưa hàng hóa của mình vào Nga song song với nỗ lực nâng cao chất lượng và tính cạnh tranh của sản phẩm nhằm đáp ứng các yêu cầu do phía Nga đặt ra.


Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa Việt Nam và Liên minh Hải quan Nga, Belarus, Kazakhstan dự kiến được chính thức ký kết đầu năm 2015 sẽ tạo điều kiện cho các luồng hàng hóa, dịch vụ và đầu tư của hai nước được lưu thông một cách dễ dàng hơn, giảm thiểu các chi phí giao dịch cho các doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng một cách vững chắc các hoạt động kinh tế, thương mại và đầu tư giữa Việt Nam với Liên minh Thuế quan nói chung cũng như với Liên bang Nga nói riêng.


Là một nhà ngoại giao và hiện nay làm việc trong lĩnh vực khuyến học, ông có đánh giá gì về sự giúp đỡ của Nga với giáo dục Việt Nam?


Giáo dục và đào tạo là lĩnh vực hợp tác truyền thống giữa hai nước, ngày càng được thúc đẩy mạnh mẽ. Có thể nói đây là một trong những lĩnh vực hợp tác nổi bật nhất giữa hai nước.


Khi còn Liên bang Xô viết, đây là “cái nôi” đào tạo nên các nhà khoa học hàng đầu Việt Nam. Chính lực lượng này đã trở thành nòng cốt trong công cuộc thống nhất và xây dựng Tổ quốc sau này.


Hiện nay mỗi năm, hàng trăm sinh viên Việt Nam tiếp tục sang Nga học tập, phần lớn được chính phủ Nga cấp học bổng, một bộ phận đi theo con đường tự túc hoặc do ngành hoặc đơn vị cấp kinh phí, và hiện có gần 6.000 sinh viên Việt Nam đang theo học tại đây.


Hai nước cũng đã thỏa thuận thành lập Đại học Công nghệ Việt-Nga tại Việt Nam, đây không chỉ là biểu tượng cho sự hợp tác giữa hai quốc gia mà còn thể hiện quyết tâm chính trị của hai chính phủ. Thông qua dự án này, các giảng viên Nga sẽ sang Việt Nam giảng dạy, giúp đưa nền giáo dục của Nga đến gần Việt Nam hơn. Điều này sẽ trở thành hiện thực trong quá trình thực hiện Hiệp định về hợp tác giáo dục giữa hai nước ký năm 2005 và Hiệp định về việc hai nước công nhận tất cả các văn bằng, chứng chỉ, học hàm, học vị của nhau.


Tại cuộc hội đàm với Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng vào tháng 11/2014, Tổng thống V.Putin cam kết Nga sẽ tiếp tục giúp đỡ Việt Nam trong đào tạo cán bộ trong những lĩnh vực mà Nga có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu.


Việc hai bên đã thống nhất nâng cấp quan hệ giáo dục-đào tạo lên tầm chiến lược cùng với khoa học-công nghệ thể hiện tầm quan trọng của lĩnh vực này trong quan hệ hai nước.


Tình hữu nghị Việt - Nga là mối quan hệ gắn bó và không gì có thể lay chuyển. Trong bối cảnh thế giới có những biến động với những lợi ích ràng buộc và đan xen lẫn nhau, Nga và Việt Nam cần làm gì để giữ gìn mối quan hệ lâu dài đó?


Đúng là quan hệ Việt - Nga là mối quan hệ hiếm có vì nó bắt nguồn từ gốc rễ bền chặt của nền tảng quan hệ hữu nghị truyền thống và tương trợ lẫn nhau. Mối quan hệ này đã được kiểm nghiệm và thử thách qua thời gian.


Trong bài viết trước thềm chuyến thăm cấp nhà nước tháng 11/2013, Tổng thống Nga Putin viết, “tình hữu nghị giữa Nga và Việt Nam đã vững vàng vượt qua được những thử thách nảy sinh từ nhiều sự kiện bi thương của thế kỷ XX cũng như những biến đổi kỳ vĩ trên thế giới và ở hai đất nước chúng ta. Song có một điều còn mãi không bao giờ thay đổi-đó là quan hệ tôn trọng lẫn nhau, là truyền thống tin cậy và giúp đỡ lẫn nhau...”.


Trong chuyến thăm Nga vào tháng 11/2014, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định: “Chính sách nhất quán củaViệt Nam là luôn coi trọng và mong muốn củng cố, thúc đẩy hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Liên bang Nga, coi Nga là một trong những đối tác quan trọng, tin cậy hàng đầu của Việt Nam”.


Trong bản tuyên bố chung về trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, hai bên đã khẳng định tiếp tục đường lối tăng cường quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt - Nga thông qua đẩy mạnh hợp tác trong tất cả các lĩnh vực.


Những điều khẳng định của nguyên thủ quốc gia hai nước đã thể hiện nguyện vọng và quyết tâm không chỉ của lãnh đạo mà còn là của nhân dân hai nước đang ra sức phấn đấu đưa quan hệ Việt-Nga phát triển ngày càng tốt đẹp và bền vững. Những thành tựu trong hợp tác song phương thời gian qua là căn cứ cho niềm tin của chúng ta vào tương lai tốt đẹp và vững chắc của quan hệ Việt - Nga trước bất cứ sự biến động nào của tình hình quốc tế.


Xin trân trọng cảm ơn ông!


Tổng quan 65 năm quan hệ Việt – Nga


1950: Thiết lập quan hệ ngoại giao


Ngày 30/1/1950, Việt Nam và Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, mở đại sứ quán, công nhận chính thể Dân chủ Cộng hòa đầu tiên được xác lập ở Việt Nam.


Về ý nghĩa sự kiện này, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:"Thắng lợi chính trị đó sẽ là cái đà cho những thắng lợi quân sự sau này".


Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh ký Bản tuyên bố chung của Hội nghị 81 đảng Cộng sản và công nhân Quốc tế tại Moscow năm 1957. Ảnh: Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước


1965: Liên Xô hỗ trợ Việt Nam về kinh tế và quân sự


Quan hệ chính trị được đẩy lên bước phát triển mới. Trong 10 năm kể từ 1965, Liên Xô viện trợ không hoàn lại về kinh tế và hỗ trợ kỹ thuật khi Mỹ leo thang chiến tranh.


Thời kỳ sau 1976, khối lượng trao đổi hàng hóa giữa hai nước bằng 20 năm trước cộng lại. Liên Xô là bạn hàng chủ chốt của Việt Nam. Tuy nhiên, do điều kiện vừa nghèo vừa có chiến tranh ở Việt Nam, quan hệ kinh tế giữa hai nước chủ yếu mang nặng tính bao cấp.


Tên lửa đất đối không do Liên Xô hỗ trợ cho Việt Nam năm 1968. Ảnh: Marc Riboud


1978:Việt - Xô ký Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác


Ngày 3/11/1978, Tổng bí thư Lê Duẩn và Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác cùng Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô L. I. Brezhnev. Hiệp ước gồm 9 điều, đặc biệt trong điều 6 hai bên thoả thuận rằng trong trường hợp một trong hai bên bị tấn công hoặc bị đe doạ tấn công, thì hai bên sẽ lập tức trao đổi ý kiến với nhau, nhằm loại trừ mối đe doạ đó và áp dụng các biện pháp thích đáng có hiệu lực, để bảo đảm hoà bình và an ninh của hai nước.


Công nhân làm việc trong nhà máy cơ khí Cẩm Phả do Liên Xô giúp xây dựng năm 1978. Ảnh: Sovfoto/UIG


1991:Liên Xô tan rã


Ngày 25/12/1991, Liên Xô tan rã. Trên điện Kremlin, quốc kỳ Liên Xô được thay thế bởi quốc kỳ Nga; các con chữ biểu tượng của Liên Xô CCCP được thay thế bằng quốc huy có hình đại bàng hai đầu của Nga. Việt Nam tuyên bố công nhận Nga là quốc gia kế tục Liên Xô.


Không lâu trước khi Liên xô tan rã, tháng 8/1991 đã điễn ra một cuộc chính biến bất thành nhằm hạ bệ Mikhail Gorbachev và chương trình perestroika. Trong ảnh, ông Boris Yeltsin, khi đó là tổng thống Cộng hòa Nga, người có quan điểm phản đối chính biến, vẫy chào hàng trăm nghìn người Moscow khi họ đổ ra các quảng trường. Ảnh: Reuters.


1994:Xác lập cơ sở quan hệ Việt Nam – Nga


Tháng 6/1994, hai nước ký “Hiệp ước về những nguyên tắc cơ bản của quan hệ Nga và Việt Nam”, nhân chuyến thăm chính thức Nga của Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Đây là văn bản pháp lý thay thế Hiệp ước hữu nghị và hợp tác giữa Liên Xô và Việt Nam ký năm 1978. Hiệp ước này xác định các nguyên tắc mới cho quan hệ Việt - Nga, đó là tôn trọng chủ quyền quốc gia, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ; không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau; bình đẳng và cùng có lợi.


Phó thủ tướng Nga Oleg Soskovets (trái) đón tiếp Thủ tướng Võ Văn Kiệt tại Moscow ngày 15/6/1994. Ảnh AP


1998:Hướng đến quan hệ chiến lược


Tháng 8/1998, Chủ tịch nước Trần Đức Lương tới thăm chính thức Nga, ký Tuyên bố chung Việt - Nga. Tổng thống Nga Boris Yeltsin khẳng định Nga coi Việt Nam là đối tác chiến lược ở Đông Nam Á. Hai bên khẳng định sự mong muốn tiếp tục phát triển năng động các mối quan hệ song phương theo nhiều hướng, đưa lên tầm quan hệ đối tác chiến lược, xác định phương hướng cơ bản phối hợp hành động của các bên trong tương lai.


Chủ tịch Trần Đức Lương (trái) và Tổng thống Nga Boris Yeltsin trong lễ ký kết ngày 25/8/1998. Ảnh: AP


2001:Thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược


Tháng 3/2001, Tổng thống Vladimir Putin thăm chính thức Việt Nam, chuyến thăm đầu tiên của một nguyên thủ quốc gia Nga, kể cả thời Liên Xô.


Hai bên ký kết Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước, xác định hướng phát triển của quan hệ Nga - Việt trong thế kỷ XXI. Nga trở thành đối tác chiến lược đầu tiên của Việt Nam.


Tổng thống Vladimir Putin và Chủ tịch nước Trần Đức Lương cùng duyệt đội danh dự ngày 1/3/2001. Ảnh: Kremlin.ru


2002:Nga rút quân khỏi Cam Ranh


Tháng 5/2002 , Nga rút hết quân khỏi Cam Ranh trước khi thời hạn thuê cảng kết thúc, sau 24 năm nơi đây được sử dụng làm căn cứ cho Hạm đội Thái Bình Dương của Nga. Việt Nam tuyên bố sử dụng cảng cho các mục tiêu dân sự và phát triển kinh tế.


Các quân nhân, chuyên gia Nga ngày 4/5/2002 rời cảng Cam Ranh. Chuẩn đô đốc Eryomin, chỉ huy trưởng cuối cùng của căn cứ giơ tay chào những người đồng đội Hải quân Việt Nam.


2012:Nâng tầm Đối tác Chiến lược Toàn diện.


Tháng 7/2012, Việt Nam và Nga nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện qua Tuyên bố chung trong chuyến thăm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Diễn biến này tạo một sinh khí mới, giúp quan hệ hai nước phát triển mạnh mẽ trên mọi mặt.


Hai nước xây dựng cơ chế đối thoại chiến lược ngoại giao, an ninh, quốc phòng. Hợp tác chiến lược Việt Nam - Nga trở thành một nhân tố quan trọng và tích cực với tình hình Đông Nam Á và toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương.


Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Tổng thống Putin tại Moscow ngày 27/7//2012. Ảnh: RIA Novosti


 Nam Hằng thực hiện


dantri


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Huyện Vĩnh Cửu tỉnh Đồng Nai - Tư liệu 23.08.2017
Huyện Trảng Bom tỉnh Đồng Nai - Tư liệu 23.08.2017
Võ sỹ lừng danh Muhammad Ali: Tôi chẳng thù ghét gì Việt cộng cả! - Bob Orkand 22.08.2017
2 bài về Ấn Độ, Trung Quốc - Nhiều tác giả 21.08.2017
19/08/1934: Adolf Hitler trở thành Tổng thống Đức - Tư liệu 19.08.2017
Chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam trên vùng đất Nam Bộ - Vũ Minh Giang 13.08.2017
Người Khmer Krom đòi Nam Bộ là ‘vô lý’ - Nguyễn Văn Huy 13.08.2017
Tìm hiểu vấn đề biển đảo giữa Việt Nam và Campuchia - Trần Công Trục 13.08.2017
Koh Tral/ Phú Quốc: Giấc mơ tuyệt vọng của Campuchia - Jeff Mudrick 13.08.2017
Vì sao thành Hà Nội bị phá? - Tư liệu 07.08.2017
xem thêm »