tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20813227
10.11.2015
Nhiều tác giả
Giếng cổ ngàn năm

Trùng tu, bảo tồn hệ thống giếng cổ Hội An


Ngày 21.10.2015, ông Trần Văn An, Phó giám đốc Trung tâm quản lý bảo tồn di sản văn hóa TP.Hội An (Quảng Nam), cho biết trung tâm vừa phối hợp bàn giao mặt bằng 10 giếng cổ ở 2 phường Minh An, Cẩm Phô cho đơn vị thi công cấp thiết tu bổ, dự kiến hoàn tất trong vòng 45 ngày.


Đây là nhóm giếng cổ qua khảo sát phát hiện tình trạng xuống cấp, có nguy cơ sạt lở, bị cây cối che phủ... trong hệ thống hơn 80 giếng cổ có niên đại từ 400 - 500 năm trở lên tại Hội An; được xây dựng bởi kỹ thuật nguyên sơ cộng với kinh nghiệm về phong thủy, chọn vị trí của người Chăm.


Trước mắt, TP.Hội An đầu tư hơn 72 triệu đồng để phục hồi giá trị kiến trúc và giá trị văn hóa, tâm linh... tại các giếng cổ hư hại; đồng thời đảm bảo an toàn di tích, phục vụ tham quan đối với loại hình di tích tiêu biểu ở đô thị thương cảng.


Hiện hệ thống giếng cổ dọc tuyến đường Trần Phú, Nhị Trưng... trong khu phố cổ Hội An được du khách quan tâm tìm hiểu. Trong đó, đặc biệt nhất là giếng cổ Bá Lễ trên đường Phan Chu Trinh, di tích gắn liền với kỷ lục “Người gánh nước thuê trong thời gian dài nhất tại VN” của cụ Nguyễn Đường (ở P.Minh An) được Tổ chức kỷ lục VN (VietKings) xác nhận hồi tháng 12.2014, thời điểm cụ Đường 82 tuổi và trải qua hơn 40 năm gánh nước thuê.


H.X.Huỳnh


Kỳ bí giếng cổ: Giếng cổ Hội An không bao giờ cạn


Nhiều địa phương cả nước có những giếng cổ tồn tại hàng trăm năm giữa muôn vàn đổi thay của cuộc sống và mang trong mình rất nhiều bí ẩn không dễ lý giải.


Giếng nhỏ Bá Lễ nằm sâu trong con hẻm tí xíu, nhưng đã thu hút không ít du khách đến chụp ảnh lưu niệm vì những câu chuyện về giếng đã được lan truyền không chỉ trong dân Hội An mà cả trên mạng.


Giếng của mọi nhà


Thoạt trông, giếng Bá Lễ không khác gì các giếng xưa khác, dù được sử dụng chung nhưng vô cùng sạch sẽ. Giếng sâu hun hút, rêu phong phủ xanh rì trên thành. Hơi nước tỏa lên mát dịu. Nhấp thử một ngụm nước giếng sẽ cảm nhận ngay vị mát lành lan tỏa.


Giếng nhỏ, lại nằm sâu trong hẻm nhưng hằng ngày lượng người đến giếng để lấy nước rất nhiều, hết lượt này đến lượt khác. Họ là những người sống bằng nghề gánh, chở nước thuê. Nước giếng Bá Lễ được cung cấp cho những hộ dân sống trong phố cổ Hội An. Anh Thành, một người chở nước thuê, chia sẻ: “Những người dân sinh sống lâu năm ở phố cổ thích uống nước giếng Bá Lễ, thậm chí nhiều người nhất định chỉ uống nước giếng Bá Lễ dù bây giờ nhà nào cũng có nước máy về đến tận nơi. Nhờ vậy mà những người chở nước thuê như chúng tôi sống được với nghề hàng chục năm nay”.


Nghề gánh nước giếng thuê ở Hội An cũng làm nên “danh tiếng” cho vợ chồng ông Nguyễn Đường và bà Nguyễn Thị Mỹ (nay đã 80 tuổi). Không biết bao nhiêu đoàn làm phim, nhiếp ảnh gia trong và ngoài nước đã chọn ông bà thành nhân vật chính cho phim tư liệu, tấm ảnh nghệ thuật của mình...


Không chỉ là nguồn nước uống quý đối với người dân Hội An, nước giếng Bá Lễ còn được coi là “bí quyết” làm nên những món đặc sản địa phương với hương vị thơm ngon đặc biệt hấp dẫn du khách. Ví như món chí mà phủ (chè mè đen - PV) quá nổi tiếng của cụ ông Ngô Thiểu (97 tuổi, ở Hội An), một trong những bí quyết của ông là nấu bằng nước giếng Bá Lễ. Hay như món cao lầu Hội An vang danh, thì chỉ có thể nấu ngon khi luộc những sợi cao lầu bằng nước giếng Bá Lễ. Ngay cả món phở Hội An ngon đặc biệt, nước dùng cũng được nấu bằng nước giếng Bá Lễ...


Nguồn nước vô tận


Cụ Lê Thị Hiểu (93 tuổi), người sinh ra và lớn lên ở nơi gần với giếng Bá Lễ, cho biết thân sinh cụ nói rằng đã nhìn thấy giếng có từ trước khi họ sinh ra. “Ngày xưa ngày nào giếng cũng đông đặc người đến lấy nước. Cả Hội An lúc trước đều uống nước Bá Lễ. Mà lạ kỳ là mưa hay nắng, nước đều không cạn, cứ dồi dào tuôn chảy thứ nước ngọt hảo hạng nhất cho người dân. Nước giếng ni đặc biệt chỉ dùng để uống, tuyệt nhiên không được tắm giặt. Tại giếng ai mà giặt giũ là lập tức bị phạt”, cụ Hiểu kể.


Có rất nhiều nghiên cứu với những kết quả không giống nhau về sự ra đời và lý do giếng nước Bá Lễ không bao giờ cạn. Những bậc cao niên ở Hội An cho rằng cái tên giếng Bá Lễ ra đời vào khoảng thế kỷ 20 do có người phụ nữ tên Bá Lễ đã bỏ ra hơn 100 đồng bạc Đông Dương để trùng tu giếng cổ đã có từ trước đó, nên mọi người đã lấy tên bà đặt cho giếng cổ. Còn thời điểm ra đời của giếng thì không xác định được.


Theo một nghiên cứu khác do Trung tâm bảo tồn quản lý di sản văn hóa Hội An cung cấp, giếng Bá Lễ có từ khoảng thế kỷ thứ 8 - 9. Sở dĩ giếng cổ không bao giờ cạn vì người xưa đã chọn đúng nơi có mạnh nước ngầm dồi dào tuôn chảy, cộng thêm kết cấu đặc biệt của giếng (xây bằng gạch, nhưng không dùng vôi vữa để kết dính; phía dưới là khung gỗ lim rộng bản cực kỳ vững chắc) nên giếng cổ luôn cung cấp một lượng nước gần như vô tận.


Cách mặt giếng chừng nửa mét có một bàn thờ thần giếng trang trọng. Người dân địa phương cho biết từ xưa đến nay, đã thành nếp, mỗi ngày rằm, mùng 1 âm lịch người dân đều mang hoa quả, hương đèn đến giếng cúng rất trang trọng, để cảm tạ giếng đã mang lại cho Hội An nguồn nước ngọt lành quý giá.


Kỷ lục cho người gánh nước thuê


Cụ Nguyễn Đường (83 tuổi, trú hẻm 30 Phan Chu Trinh, Hội An) đã được Tổ chức Kỷ lục VN trao bằng xác lập kỷ lục “Người gánh nước giếng thuê trong thời gian dài nhất tại VN”.


Gánh nước giếng Bá Lễ cho những người cần nước để uống, nấu ăn, cho nhà hàng, khách sạn, quán cà phê... là cách cụ kiếm tiền nuôi sống cả gia đình suốt hơn 50 năm qua. - Hoàng Sơn


Giếng nước ngọt giữa biển khơi


Một giếng cổ trong xóm Cấm nằm ở đảo Cù Lao Chàm ngoài khơi TP.Hội An, Quảng Nam đã và đang là nơi cung cấp nguồn nước ngọt mát lành quanh năm cho người dân trên đảo.


Đặt chân đến Cù Lao Chàm sau hành trình lắc lư trên chiếc thuyền gỗ, vài người trong chúng tôi vẫn còn cảm giác say sóng váng vất trong đầu. Một người dân bản địa thấy vậy liền kéo chúng tôi đi thoăn thoắt về hướng khu dân cư, vừa đi vừa giới thiệu là đang trên đường vào xóm Cấm. Đến đoạn ngã ba đường bê tông của khu dân cư này, người tốt bụng ấy dừng lại ở một cái giếng rộng miệng. Cả nhóm ào đến, người lấy gàu múc nước rửa mặt, người đưa nguyên mặt xuống vòm giếng để hít cái khí mát dịu ngọt tỏa lên từ thành giếng. Cảm giác ngây ngây say sóng dường như biến mất trước vị ngọt lành của nước giếng. Ai cũng đùa “Nước ở giếng này thật thần kỳ!”. Và thật bất ngờ, thì ra giếng nước mà chúng tôi tiếp cận khi ấy lại là một giếng cổ nổi tiếng ở đảo Cù Lao Chàm.


Giếng cổ xóm Cấm khá kỳ lạ, khi tồn tại ở giữa hòn đảo giữa biển khơi nhưng lại có dòng nước ngọt lành. Những bậc cao niên trong làng đều cho rằng giếng này đã có từ rất lâu đời. Đời ông, đời bà của họ cũng đã sử dụng giếng này để làm nguồn nước uống chưa một ngày vơi cạn dù là mùa khô hanh. Giếng cổ có cấu trúc giống giếng Chăm cổ ở Hội An với thân giếng hình ống tròn, nền giếng hình vuông, có độ sâu khoảng 5 m. Anh Võ Hồng Việt, Phó phòng Di tích Trung tâm quản lý và bảo tồn di tích TP.Hội An, Quảng Nam, cho hay kết cấu của giếng cổ xóm Cấm qua nhiều lần người dân trong vùng trùng tu, sửa chữa, đã phần nào thay đổi.


Cũng theo thông tin từ Trung tâm quản lý và bảo tồn di tích Hội An, từ những nguồn tư liệu thư tịch cổ mà trung tâm sưu tầm được, từ thế kỷ thứ 15 - 18, Cù Lao Chàm đóng vai trò quan trọng trên bản đồ hàng hải quốc tế ven Biển Đông và là điểm dừng chân quen thuộc của thương thuyền nhiều nước phương Tây lẫn phương Đông trên hải trình dọc theo các con đường hương liệu, tơ lụa, gốm sứ trên biển... Và không ít thương thuyền chọn Cù Lao Chàm là điểm để tích trữ lương thực, mua bán nước ngọt... dành cho hành trình dài của mình. Chiếc giếng cổ xóm Cấm vì vậy, theo nhiều nghiên cứu đặt ra, chính là nguồn cung cấp nước ngọt không chỉ cho người trong vùng mà cả hằng hà sa số những thương thuyền, mang lại nguồn thu vô cùng lớn cho người dân ở hòn đảo này. Nhờ vậy người dân ở đảo Cù Lao Chàm có cuộc sống no ấm.


Những bí ẩn chưa có lời giải


Võ Hồng Việt vốn là cán bộ chuyên nghiên cứu, khảo sát về giếng cổ tại Hội An. Anh chia sẻ, trong nhiều lần đối chiếu với những nguồn tư liệu cổ, cùng với cấu trúc của giếng, các nhà chuyên môn cho rằng giếng cổ xóm Cấm có tuổi đời trên 200 năm. Trên đảo Cù Lao Chàm còn có 2 giếng cổ khác, nhưng chỉ có giếng xóm Cấm vẫn còn sử dụng. “Tuy nhiên, đến nay chúng tôi vẫn chưa sưu tầm được những tư liệu, văn bản nào đề cập đến việc xây dựng giếng để có thể xác định niên đại cụ thể”, anh cho biết. “Để xác định rõ niên đại giếng cũng cần phải có một nghiên cứu khảo cổ và kiểm nghiệm những vật dụng làm nên giếng cổ”.


Theo các chuyên gia thuộc Trung tâm quản lý và bảo tồn di tích TP.Hội An, làm thế nào cách đây vài thế kỷ người Chăm xác định được nơi đào giếng để có nguồn nước ngọt giữa biển khơi vẫn còn là bí ẩn chưa có lời giải. Chỉ biết rằng người Chăm xưa - vốn hết sức nổi tiếng trong việc phát hiện mạch nước ngầm - cũng là những người hết sức kỹ lưỡng trong việc đào giếng. Bằng kinh nghiệm của mình, họ đã tìm ra mạch nước ngọt giữa biển, đào đúng độ sâu và khơi thông nó. Đáng nói, mạch nước này luôn đầy quanh năm với nguồn nước ngọt dồi dào. Họ làm thế nào để xếp chồng những viên gạch lên nhau mà không có vữa kết dính, tạo ra các kẽ hở để nước từ trong lòng đất chảy vào giếng, tạo cho mực nước luôn duy trì ở mức cao cũng là điều đang cần phải nghiên cứu.


“Dù có sử dụng phương pháp nào đi nữa thì người đào và xây giếng này phải là những nghệ nhân có tay nghề rất cao, sở hữu vốn kinh nghiệm vô cùng phong phú để nước trong và ngọt, đặc biệt không bao giờ khô kiệt”, anh Việt khẳng định.


Di tích quốc gia


Hiện nay, giếng cổ xóm Cấm đã trở thành một trong những điểm thu hút du khách đến đảo Cù Lao Chàm. Rất nhiều câu chuyện “tích xưa” được thêu dệt, như uống nước giếng có thể chữa say sóng biển; hay yêu nhau uống nước giếng sẽ được sống đến răng long đầu bạc cùng nhau... Nhưng đó chỉ là những câu chuyện có thể được dựng lên để cho chiếc giếng thêm ly kỳ, thú vị. Năm 2006, giếng cổ này đã được công nhận là di tích quốc gia.


10-11-2015


Diệu Hiền


 


Thanhnien.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Nước Nga và nền kinh tế hậu dầu mỏ - Tư liệu 24.10.2017
Nhà Triệu - Tư liệu sưu tầm 21.10.2017
Triệu Đà - Người lập quốc gia Nam Việt - Tư liệu sưu tầm 21.10.2017
Không thể chối bỏ Triệu Đà và nước Nam Việt! - Hà Văn Thùy 21.10.2017
Việt Nam khai quốc: Triệu Đà (chương 1, phần 3) - Keith Weller Taylor 21.10.2017
An Dương Vương và Triệu Vũ Đế, nên thờ ai? - Vũ Bình Lục 21.10.2017
Lịch sử thăng trầm 4000 năm của người Do Thái (P.1) - Đặng Hoàng Xa 21.10.2017
Thanh Phương - Cô gái Việt kể lại giây phút rợn người khi chứng kiến tục thiên táng của người Tạng - Tư liệu sưu tầm 20.10.2017
Ải Chi Lăng - Nhiều tác giả 20.10.2017
Đại hội 19 Đảng Cộng sản Trung Quốc: Tầm nhìn 30 năm - Tư liệu 18.10.2017
xem thêm »