tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19662581
Những bài báo
31.08.2015
Tư liệu
Văn học trong kỷ nguyên số: Mọi việc đang diễn ra… bình thường

Người ta đang nói nhiều về sự giảm thị phần, về sức cạnh tranh yếu ớt của văn học trên sân chơi văn hóa đương đại, về “cái chết” của văn hóa đọc, khi mà con người đang đối diện một “thực đơn” các món giải trí đầy hấp dẫn. Nhưng nếu điềm tĩnh thì sẽ thấy mọi thứ đang diễn ra… bình thường.



Thứ nhất, cái đọc đích thực phải là cái đọc của những cái tôi, đọc bằng hồn, đọc chậm, đọc trong im lặng, đọc để làm phong phú hơn thế giới và sự tri giác của mình, cơi nới mình dần bung thoát khỏi mọi giới hạn. Có nghĩa văn chương là câu chuyện của trí tuệ, của tâm hồn, mang tính hướng nội, cá nhân, nó không thể được thụ hưởng cùng lúc, cùng nơi bởi đám đông, như cách người ta thụ hưởng các sản phẩm văn hóa nghe nhìn. Sáng tạo hay thụ hưởng văn học là mang tính “bản mệnh”, do sự thôi thúc nội tại của chủ thể, không phải muốn mà được. Do vậy, vấn đề đang được một số người đặt ra là làm thế nào để nâng cao sức cạnh tranh của văn học trong bối cảnh bành trướng của văn hóa nghe nhìn, xem ra là không cần thiết. Những chiến thuật, chiêu bài gây sốc thời gian qua như đặt tên sách theo kiểu giật gân câu khách “Xin lỗi, em chỉ là con đĩ”, “Phải lấy người như anh”…, hoặc in những hình ảnh “phong nhũ phì đồn” lên bìa sách, gia tăng liều lượng những trường đoạn diễm tình lâm li, mức độ tả thực của những pha tình dục, bạo lực… nếu kéo hút được một lượng đáng kể người đọc thì đó là câu chuyện của những cuốn sách đa phần hoặc là phi văn học, hoặc là cận văn học. Đành rằng những tín điều kiểu như “hữu xạ tự nhiên hương”, “thơ hay như gái đẹp/ở đâu cũng lấy được chồng” đang trở nên xưa cũ, lạc hậu, và đành rằng văn học ngày nay đang trở thành một thứ hàng hóa, phải biết tranh thủ tận dụng sức mạnh của truyền thông để gây tạo chú ý, để lan tỏa sâu rộng hơn trong cộng đồng đọc, tuy nhiên văn chương đích thực luôn biết tự trọng để nói không với những chiến thuật, chiêu bài phi văn học, phản nhân văn.



Thứ hai, câu cảm thán kiểu “bao giờ cho đến ngày xưa” vốn đang bị lạm dụng và không thật chính xác khi dùng để nói về thị phần văn học trong không gian văn hóa đương đại, về văn hóa đọc, về chất lượng sáng tác ngày nay. Không thể lấy số lượng phát hành “khủng” của một vài cuốn sách văn học nào đó ngày xưa để so với mặt bằng số lượng phát hành của sách văn học ngày nay rồi vội vàng đi đến kết luận là thị phần văn học đang bị teo giảm, văn hóa đọc đang xuống cấp được. Bởi vì ngày nay, số lượng đầu sách đồng thời, đồng loạt được xuất bản đã vượt ngày xưa rất xa. Và làm sao có thể so sánh được số lượng các nhà xuất bản, các công ty phát hành sách, các tòa soạn báo, tạp chí văn học… ngày xưa với ngày nay. Số lượt người truy cập trang văn học điện tử, số lượng bản thảo tác phẩm văn học được gửi đến các tòa soạn mỗi ngày, đặc biệt là vào các dịp diễn ra cuộc thi thơ, truyện ngắn… cho thấy sự đắm đuối đối với văn chương không hề vơi giảm, nếu không muốn nói là tăng mạnh. Những năm gần đây, nếu ai trải nghiệm một mùa hội sách ở Hà Nội, nhất là ở thành phố Hồ Chí Minh, chứng kiến cảnh người già con trẻ, nam nữ thanh niên nghìn nghịt mua sách văn học, thì có lẽ sẽ tự tháo gỡ được cái nhìn mặc định là văn hóa đọc đang xuống cấp.



Kỷ nguyên số đã và đang đem đến những giản tiện, ưu việt, làm giàu có sự trải nghiệm cho những chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn học. Người viết có nhiều lựa chọn kênh phát hành cho đứa con tinh thần của mình, trong đó, đăng lên trang cá nhân là con đường ngắn nhất, nhanh nhất, nguyên vẹn nhất để đưa tác phẩm đến với người đọc, để nắm bắt phản hồi của người đọc bằng cách theo dõi lượt “like” hay lượt “comment”. Tuy nhiên, nếu không đủ bản lĩnh, sự tỉnh táo cần thiết thì tác giả hoặc rất dễ trở thành người đẽo cày giữa đường, hoặc ảo tưởng về giá trị của tác phẩm khi bạn “facebook” thường dễ dãi nhấn nút “like”, hào phóng gõ tặng lời khen; hoặc ngán ngẩm, thất vọng trước những “comment” hời hợt, chứng tỏ người bình luận không hiểu gì về tác phẩm. Mạng internetlà ảo, nhưng sự ảo tưởng hoặc tổn thương là thật. Chưa bao giờ sự tương tác giữa nhà văn - tác phẩm - bạn đọc lại phơi bày ra một cách trần trụi, công khai như bây giờ. Điều này ít nhiều “giải thiêng” văn chương, khi mà nhà văn mất đi quyền trải nghiệm cảm giác được tưởng tượng, phán đoán về hành trình đến với bạn đọc của đứa con tinh thần mà mình đã thai nghén, đã sinh ra. Những tác phẩm “khỏe khoắn” cả khi sống đời sống mạng, cả khi bước xuống đời sống giấy có thể kể là tiểu thuyết Chuyện tình New York của Hà Kin, Săn cá thần của Đặng Thiều Quang; các tập thơ Đi qua thương nhớ, Từ yêu đến thương của Nguyễn Phong Việt… Đây là những minh chứng cho khả tính của văn học mạng internet, cho một cách thế sinh tồn mới mẻ, hấp dẫn, sinh động của văn chương trước cái gọi là thế giới ảo.



Không gian mạng internetđã và đang mang đến cho đời sống văn chương một “giao diện mở”. Ở đó, văn học luôn tự đột xuất mình lên, mặc sức tìm tòi, thử nghiệm, mỗi sinh thể văn chương trở nên dang dở, chưa hoàn kết, đầy bất định. Ở đó, mỗi chủ thể sáng tạo và tiếp nhận đều có thể phát huy đến mức tối đa tính năng động và tự do của mình. Cũng từ đây, đời sống văn học ngày một trở nên ngổn ngang, bộn bề, có khi đến mức nhiễu loạn. Chữ và rác, cỏ dại và cây trồng, vàng và thau thừa cơ lẫn lộn. Những “anh hùng bàn phím”, những “thánh sống biết tuốt” nhân danh cái gọi là “dân chủ”, “phê bình”, “phản biện”, “giải thiêng”… để phá bĩnh, gây nhiễu thông tin, đánh tráo giá trị…



Kỷ nguyên số mang đến một sức sống mới cho văn học, buộc chúng ta cởi mở, bao dung, nhân văn khi suy xét đến đường đi, đến tương lai của văn học. Cái gì hợp lý thì sẽ tồn tại, cái gì bất hợp lý thì sẽ tự đào thải. Việc tiếp nhận thông tin, chiếm lĩnh tri thức, thụ hưởng văn học ngày hôm nay như thế nào là hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ thông thái, lịch duyệt văn hóa, vào bộ lọc, sức đề kháng văn hóa của mỗi cư dân mạng internet. Vượt lên những định kiến, chúng ta có quyền lạc quan, cuộc sống số với sự bùng nổ thông tin của nó rõ ràng đang không ngừng nâng cao trình độ dân trí, nâng cao văn hóa đọc, điều này sẽ trở lại thúc đẩy việc nâng cao chất lượng sáng tác, làm nền cho việc xuất hiện những nhà văn và tác phẩm lớn.



Văn chương đích thực không quá đề cao chức năng giải trí. Tác phẩm lớn bao giờ cũng mê hoặc người đọc bởi vẻ đẹp ngôn từ, làm cho họ bất ngờ, thú vị trước những phát hiện, kiến giải riêng khác, mới mẻ về cuộc sống, con người, khơi vẫy họ vào những cuộc đối thoại tư tưởng, những cuộc truy vấn, nghiền ngẫm về chân giá trị, về những sự thật ở đời.



Hoàng Đăng Khoa



nhandan.com.vn


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Biển Đông lại sắp…dậy sóng!? - Nguyễn Hồng Lam 22.06.2017
Nhà báo Nguyễn Công Khế nói về những 'điều cấm kỵ' - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
Nghề báo lắm hiểm nguy - Nguyễn Công Khế 22.06.2017
‘IS đã chính thức thừa nhận thất bại’ - Nhiều tác giả 22.06.2017
Thủ tướng Hun Sen đi bộ qua biên giới, thăm lại 'đường cứu nước' - Nhiều tác giả 21.06.2017
Kiếp sau tôi vẫn chọn nghề báo - Trần Thị Sánh 21.06.2017
Muôn lần bất diệt con người! - Lưu Trọng Văn 19.06.2017
Tôi là dân Quận 3 - Sơn Trà - Võ Kim Ngân 19.06.2017
Làm báo thuở thanh xuân - Trịnh Bích Ngân 19.06.2017
Từ Trường thi Gia Định đến Nhà văn hóa Thanh niên - Hồ Tường 18.06.2017
xem thêm »