tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18411494
Những bài báo
22.06.2015
Nhiều tác giả
Nạn “mất dạy” ở Hà Nội

Báo động nạn mất dạy ở Hà Nội


Tình trạng văng tục, nói bậy vốn chỉ xuất hiện nơi chợ búa hay với những người ăn nói thô tục. Nhưng bây giờ việc văng tục, nói bậy lại trở thành cách nói chuyện và là cách thể hiện “chất chơi” của một bộ phận không nhỏ các bạn trẻ. Không chỉ có nói bậy, văng tục mà nhiều thanh niên còn có thái độ thách thức pháp luật…



Câu cửa miệng



Có mặt tại quán nước đối diện Trường THPT Trần Phú (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) vào giờ tan học, từng tốp học sinh trong bộ quần áo đồng phục táp vào quán. Một nhóm cả nam lẫn nữ sành điệu ngồi uống nước, trên tay phì phèo điếu thuốc. Một nữ sinh gương mặt được trang điểm khá nổi bật, nhưng cái miệng lại hồn nhiên tuôn ra những lời thô tục kể về buổi đi chơi tối hôm trước. Đáp lời thiếu nữ này, một nam sinh khôi ngô, vung vẩy tay chân kể đệm thêm câu chuyện: “Chúng nó ngu vãi. Đ. biết gì lại thích chém…”. Tiếp lời cậu nam sinh này là một bạn nữ khác nói: “Kệ bà chúng nó, liên quan Đ. gì mà quan tâm”.



Nghe xong đoạn hội thoại, nếu không phải tuôn ra từ những cô cậu mặc đồng phục học sinh, có lẽ tôi sẽ nhầm với một nhóm bụi đời.



Chỉ cần một nhóm bạn đi ngoài đường rú ga hoặc nói cười hô hố, thì ngay lập tức sẽ nhận được những lời nói tục tĩu. Và có lẽ, nơi phô bày sự thiếu văn hóa nhất vẫn là các quán game... Những lần có mặt tại quán game, tôi giật mình bởi rất nhiều bạn trẻ mắt cắm vào màn hình, nhưng miệng thì luôn vung những lời đệm, nói tục tĩu đến khó nghe.



Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, phong cách sống thanh lịch, nói năng nhẹ nhàng, lịch sự, ăn mặc giản dị, kín đáo, tinh tế của người Hà Nội chỉ còn trong dĩ vãng. Văn hóa ứng xử ngoài đường của người Hà Nội xuống cấp một cách đáng báo động. Những người sống ở Hà Nội bây giờ rất dễ bị kích động, dễ gây gổ đánh nhau chỉ vì những lời lẽ thô tục.



Văn hóa ứng xử xuống cấp trầm trọng là hiện tượng đáng báo động khi tiêu cực xã hội gia tăng, những vụ án nghiêm trọng liên tiếp xảy ra. Ở đó không chỉ đơn thuần là sự biến dạng của nhân cách mà còn là sự tan vỡ của rất nhiều hệ giá trị đạo đức truyền thống, như quan hệ trong gia đình, quan hệ thầy trò và nhiều quan hệ xã hội khác.



Tưởng chừng chỉ có những người ít học, chợ búa mới văng tục, chửi bậy. Nhưng hiện nay, “văn hóa chửi” ăn sâu cả vào giới tri thức, người nổi tiếng. Điển hình, người mẫu, diễn viên Trang Trần gây bão trong dư luận khi chửi bới, hành hung lực lượng công an. Ngay cả khi được đưa về trụ sở công an để làm rõ hành vi chống người thi hành công vụ, cô người mẫu này vẫn cao giọng lăng mạ lực lượng thực thi công vụ. Nguyên nhân của câu chuyện Trang Trần chống người thi hành công vụ còn nực cười hơn, đó là việc cô này thích làm “người hùng” xen vào chuyện tài xế xe taxi đi ngược đường bị công an xử lý vi phạm hành chính.



Đây chẳng phải là lần đầu cô người mẫu này văng tục, chửi bậy. Trong một chương trình truyền hình thực tế của Đài Truyền hình Việt Nam, Trang Trần cũng hồn nhiên nói bậy. Để không bị đổ chương trình, những câu nói tục tĩu của Trang Trần được nhà đài thay bằng tiếng “BIP”. Cuối 2014, dư luận cũng thất kinh khi chứng kiến video ca sĩ Yanbi (tên thật là Tô Minh Vũ) cao giọng chửi bới lực lượng cảnh sát 141. Là một ca sĩ khá nổi danh, nhưng những lời nói mang đầy tính lưu manh của Yanbi khiến dư luận đặt cho một cái danh khá phù hợp “ca sĩ vô học”.



Nối tiếp Trang Trần, Yanbi với thói quen chửi bậy, thì Pha Lê, Vũ Hạnh Nguyên, rồi đến cả Tuấn Hưng cũng có những lần văng tục trên facebook thậm chí có người còn được phong là “vua chửi bậy”. Không chỉ nổi tiếng là một “yêu nữ hàng hiệu”, Vũ Hạnh Nguyên còn được dư luận chú ý bởi việc “chửi bậy như hát hay” trên trang cá nhân. Mỗi lần phát ngôn, Vũ Hạnh Nguyên lại khiến dư luận bàng hoàng bởi độ cá tính và mạnh bạo của mình.



Lời chửi bậy của những diễn viên, ca sĩ, người mẫu khiến nhiều người không tin rằng đó là lời lẽ người của công chúng. Nhiều người cho rằng, nếu có bức xúc, bực tức trong người thì có thể chửi bới, nhưng người văn hóa cũng phải chửi có văn hóa.



Coi trời bằng vung



Tuy chưa có con số thống kê chính xác, nhưng theo Cục Cảnh sát Giao thông (CSGT) Ðường bộ - Ðường sắt (C67, Bộ Công an), những tháng đầu năm 2015, các hành vi chống người thi hành công vụ gia tăng đột biến cả về số lượng lẫn mức độ nghiêm trọng. Ví dụ, đầu tháng 2/2015, một người phụ nữ vi phạm luật giao thông, bị lực lượng chức năng dừng phương tiện để kiểm tra hành chính. Tuy nhiên, thay vì chấp hành, người này liên tục chửi bậy, lăng mạ, thậm chí rút dao dọa chém CSGT Công an Hà Nội. Trước tình huống này, lực lượng thực thi nhiệm vụ buộc phải khống chế đưa cô gái này về trụ sở công an phường sở tại để giải quyết. Đáng nói, tại trụ sở công an, cô gái không hề ăn năn mà tiếp tục có thái độ ngông cuồng, thách đố cơ quan chức năng.



Nói về hành vi chống người thi hành công vụ, Thiếu tá Phạm Anh Tuấn - Đội phó Đội CSGT số 3 (Phòng CSGT Công an Hà Nội) cho biết, rất nhiều người dân khi tham gia giao thông thay vì chấp hành lại tìm cách trốn tránh, đối phó. Khi bị lực lượng chức năng lập biên bản xử phạt hành chính, người vi phạm đã chống đối không chấp hành yêu cầu, có những hành động kích động, xô đẩy, chửi bới người thực thi công vụ. Không dừng lại, nhiều đối tượng còn lôi “ông nọ, bà kia” ra để hăm dọa, nhằm được bỏ qua.



Liên quan đến những hành vi chửi bậy, lăng mạ, chống người thi hành công vụ, PGS.TS Lê Quý Đức - nguyên Phó viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển nhận xét: Tình trạng lớp trẻ không biết tôn trọng người khác đã xuất hiện từ lâu chứ không phải chỉ là bị các cơ quan chức năng xử phạt họ mới văng tục. Thực ra họ văng tục ở chỗ này lại chỗ khác rất nhiều. Điều này đang trở thành thói quen, nói tục là thiếu tôn trọng người khác, tôn trọng cộng đồng.



Đây là hệ quả từ việc giáo dục không tốt, từ sự làm gương của người lớn, từ những căng thẳng trong đời sống và do bức xúc từ xã hội nên một bộ phận giới trẻ mới văng tục như là trò xả stress. Xã hội có mặt nào đó giả dối nên có thể thấy, việc giới trẻ nói tục tĩu, chửi bậy là để phản ứng lại cái giả dối của xã hội.



Cũng theo PGS.TS Lê Quý Đức, với thủ đô Hà Nội thì không thể chấp nhận được việc một bộ phận giới trẻ nói tục, chửi bậy. Đó là hành động thiếu giáo dục, thiếu văn hóa.



“Hà Nội thanh lịch không còn, từ khi có người tứ xứ đổ về Hà Nội sinh sống và lập nghiệp thì những nét văn hóa xưa cũng dần bị mai một. Lớp người tinh túy về Hà Nội cũng có, người sống “dưới đáy” xã hội về đây cũng nhiều. Tôi không vơ đũa cả nắm nhưng những người thất nghiệp, sinh viên, công nhân, lao động chân tay không phải ai cũng tốt. Những người này nhiều khi họ không ý thức về cái gọi là lịch sự. Tóm lại là do số lượng người tăng lên theo cách cơ học nên văn hóa ứng xử cũng bị kéo theo chiều hướng không tốt.



Thiên Minh - Xuân Hinh




Báo Năng lượng Mới - PetroTimes trao đổi với nhà Xã hội học, PGS.TS Trịnh Hòa Bình về vấn đề này:



PV: Chưa khi nào những hành vi phản văn hóa như nói tục, chửi bậy, chống đối người thi hành công vụ… ở Thủ đô lại trở nên đáng báo động như hiện tại. Theo ông thì nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này?



PGS.TS Trịnh Hòa Bình: Đây là vấn đề quan trọng nhưng khá nhạy cảm, nó chạm đến nỗi bức xúc của rất nhiều người. Bởi chính những “Người Hà Nội” (theo nghĩa đầy đủ), họ đều bất bình với sự xuống cấp này.



Xưa người ta vẫn nói Hà Nội được nhìn nhận là nơi hội tụ văn hóa dân tộc, không phải ngẫu nhiên có câu: “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài. Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An” để dành cho bộ phận tinh tú. Xin nhớ rằng, Hà Nội là phép cộng của những tinh hoa văn hóa được tích tụ về đây.



Bên cạnh nét rêu phong cổ kính với những tinh hoa văn hóa trong ứng xử, giao tiếp, người Hà Nội xưa đã đem đến một niềm kiêu hãnh với nét đặc trưng là kín đáo, thanh lịch, văn minh, không ồn ào và xô bồ. Thế nhưng giờ đây, những giá trị này hoàn toàn bị đảo lộn.



Quan sát những chuẩn mực trong nếp sống người Hà Nội suốt một thời gian dài, tôi cho rằng đó là cái dấu ấn tác động của cả một giai tầng dài, khi chúng ta lăng-xê đạo đức tập thể với những bài thuyết giảng đạo đức sáo rỗng, tinh thần chủ nghĩa và không ai chịu thua thiệt. Đến khi chuyển sang nền kinh tế thị trường thì những căn bệnh thành tích, thích nói những lời to tát… vẫn không bị loại trừ.



Khi căn bệnh thành tích phổ quát, bệnh vô cảm lên ngôi sẽ dẫn đến hệ quả là sự trượt gãy của hệ giá trị mà con người ta từng tôn thờ, nhất là khi người ta hay nhìn vào nhau để hành xử.



Điều gì đã đem đến những hiện tượng đáng buồn như sự chen lấn trong các lễ hội, xô đẩy trong những cuộc ăn, chơi miễn phí hay tranh giành ngay cả cái áo mưa tài trợ? Bởi, ai cũng nghĩ đến việc người được lợi tại sao không phải là mình?



Không phải tất cả nhưng đại bộ phận con người đang quên đi cái thời chúng ta đã từng hô hào “mỗi người vì mọi người”. Ở thời đại này, không thiếu những người hô hào khẩu hiệu đó nhưng sau khi hô mọi người đứng lên thì người đó lại cố thủ để lo xây dựng vững chắc cho cái lâu đài riêng của mình.



Tất nhiên cái tốt, cái tuyệt vời vẫn còn đâu đó nhưng chúng ta cứ phải kích họat nó lên. Một ví dụ điển hình như, đi nghĩa vụ quân sự là cao quý, là tuyệt vời. Vậy thì tầng lớp con em cán bộ cũng phải nhập ngũ chứ? Tại sao lại phần đông là con em nông dân? Tại sao lại có chuyện dùng tiền mua để không phải thực hiện nghĩa vụ?



Vậy mới nói, toàn các giá trị ảo lên ngôi, người ta không còn biết đâu là thực, đâu là ảo; đâu là thăng hoa, đâu là trần thế. Để rồi trong bối cảnh đó, ai cũng nghĩ rằng việc gì mình không tự đục khoét và mối quan hệ giữa người với người nó bị trượt đi, ai cũng chỉ nhìn thấy cái lợi của mình.



Điều này khiến tội phạm, tội ác ngày càng gia tăng, thậm chí nói không ngoa là "phát triển rực rỡ" trong xã hội này.



PV: Không chỉ có nói bậy, văng tục mà nhiều thanh niên còn có thái độ thách thức pháp luật… Từ thực trạng này, người ta đặt câu hỏi tại sao lại có hiện tượng hiện tượng "nhờn luật" ở Thủ đô?



PGS.TS Trịnh Hòa Bình: Cách đưa Luật pháp vào thực tiễn của người Hà Nội đang có rất nhiều vấn đề. Cùng trên một nội dung nhưng ta thấy ở TP. Hồ Chí Minh họ hành xử khác. Tôi cho rằng, lý do cũng bởi một khía cạnh chúng ta đã quen với cái tư duy viện dẫn kiểu huyết thống, rồi quen biết tiểu nông, tư tưởng “chim di là dì sáo sậu, sáo sậu là cậu sáo đen…”, cứ dựa dẫm mãi vào những mối quan hệ thân quen thành thử cái duy tình nó thắng cái duy lý. Cái hoạt động vô chính phủ, tùy tiện ăn đứt với tinh thần nghiêm cẩn, thượng tôn luật pháp dẫn tới luật pháp không được lên ngôi.



Không phải ngẫu nhiên người ta đưa ra cái quy chế công chức hay bổ nhiệm, nâng lương… bằng công thức: “Thứ nhất hậu duệ, thứ nhì quan hệ, thứ ba tiền tệ”. Công thức này nó viện dẫn vào trong đời sống Thủ đô rất là nhiều và chúng ta cũng mạnh dạn nhìn vào tầng lớp “trên” của Thủ đô là nặng vào đối phó. Tư duy nhiệm kỳ, che chắn nhiễm vào thành một hệ ứng xử của người Hà Nội. Hệ ứng xử đó nó nhiễm từ nhóm thượng đỉnh, cho đến cả dân ngụ cư lao động. Cứ thử hình dung, cả xã hội đang sống với gia đình, các thành viên chủ chốt mà hành xử không ra gì thì không hy vọng gì những nhóm yếu thế hơn họ khâm phục.



PV: Vậy trên phương diện xã hội học, ông có nhìn nhận về hành xử trong lối sống của người Hà Nội?



PGS.TS Trịnh Hòa Bình: Thực ra xét về các quy trình, các thể chế thì ở nơi nào cũng có vấn đề. Tuy nhiên, thể chế quy trình đưa luật pháp vào thực hiện thì Hà Nội hơn ở bất cứ nơi nào khác vẫn cứ là nặng chất “du di”. Tức là không đẩy tới được pháp trị mà là nhân trị. Một khi đã nói chuyện nhân trị là gia đình chủ nghĩa, là họ hàng, là đi ngang về tắt… thì nó không thể vào khuôn khổ.



Chuyện buộc lòng tôi phải nói đi nói lại ở đây là đâu đó người Hà Nội gốc người ta vẫn giữ được hành vi ứng xử, vẫn có cái gì đó cầu kỳ hơn, thanh sạch hơn, có trật tự hơn. Vẫn duy trì được thói quen ứng xử nhưng chúng ta sống trong giai đoạn xô bồ, mọi người đến rồi đi, nên xây dựng lên cái bản giá trị cho người Hà Nội trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.



PV: Giữa những bộn bề ấy người ta tự an ủi Thủ đô Hà Nội cũng có những “cái khó” riêng?



PGS.TS Trịnh Hòa Bình: Hà Nội là nơi du nhập những thành phần di cư đến từ các vùng miền, dòng chuyển cư tự phát đó cũng làm thêm một màu sắc cho phố phường thủ đô. Chúng ta đang trong quá trình chuyển động từ cái cũ, sang cái mới mà cái mới thì chưa định hình hoàn toàn. Nên mới nảy sinh những trường hợp giao đãi về văn hóa, khi văn hóa xưa đang bị phai nhạt thì màu sắc của chủ nghĩa thực dụng trở nên thắng thế, những khái niệm bị tráo đổi. Ví dụ những con người sạch sẽ, kính già nhường trẻ thì lại trở thành bị chê cười là… hâm.



PV: Lại có ý kiến cho rằng: Truyền thông tập trung quá nhiều tại Thủ đô, khiến Hà Nội hay bị “săm soi” và đôi khi, dư luận trở nên “vô lối”?



PGS.TS Trịnh Hòa Bình: Ở đây có hai khía cạnh, tất nhiên truyền thông ở Hà Nội nhiều và mạnh nên mức độ “săm soi” cũng nhiều hơn. Thế nhưng, cũng phải nói Hà Nội là Thủ đô nên các cơ quan truyền thông cũng đòi hỏi anh phải hơn kẻ khác, chỉ cần anh tụt hậu hơn là anh đáng phải nhận búa rìu rồi. Xét về sơ đồ hóa là vậy. Nhưng nói lại thì cũng để thấy, thanh niên Hà Nội “mất dạy” chỉ có hai nhóm tạo nên sự mất dạy đó.



Thứ nhất là nhóm liên quan đến tầng lớp có quyền lực và có tiền.



Thứ 2 là nhóm hoặc tụt đáy, hoặc không có gì để mất. Nhóm không có gì để mất họ còn có một cái mất sâu sắc đó là mất niềm tin vào thể chế. Nên cái làm nên “mất dạy” của nhóm con ông cháu cha, có liên quan đến quyền lực và tiền bạc, tác động mạnh đến xã hội hơn là nhóm “ngồi xổm, ngồi bệt”. Bởi nhóm bần cùng của xã hội không có điều kiện để làm nên sự cộng hưởng đến các nhóm, mà họ chỉ tác động đến nhóm dưới đáy của họ mà thôi.



Còn phía dư luận, tôi cho rằng một bộ phận không nhỏ người dân ở Hà Nội mắc căn bệnh là “bạ gì cũng chê, bạ gì cũng chửi”. Điển hình khi bộ quy tắc ứng xử được quy định của Hà Nội được đưa ra thì rất nhiều ý kiến chê bai rằng chỉ là hình thức. Khi bộ quy tắc được đưa ra rất nhiều người đặt câu hỏi nó khác gì với những đòi hỏi mà một cơ quan cần đối với việc quản lý?



Nhưng thử hỏi, những điều kiện tưởng chừng cơ bản đó có mấy tổ chức thực hiện được? Và tất cả những điều khoản đưa ra không quá lố bịch, nó dựa trên những đòi hỏi chung. Cá nhân tôi nghĩ, trước tình trạng này nếu có một bộ quy tắc vào vận hành thì cũng vẫn tốt. Người ta cứ nghĩ rằng đó là những điều tầm thường, tại sao phải quy định? Nhưng nếu như không có những điều tầm thường đó như một “điển lệ” để chúng ta soi vào… thì chúng ta sẽ tiến bộ hơn.



PV: Trước thực trạng này, nếu nói phải hành động thì theo ông làm thế nào thể cải thiện tình hình này?



PGS.TS Trịnh Hòa Bình: Câu chuyện muôn đời là quay về giáo dục. Bởi giáo dục là cốt lõi của mọi vấn đề, cách giáo dục từ gia đình đến nhà trường. Tất nhiên, giáo dục không phải là cái “bị bông” để viện dẫn cho mọi lý giải. Nhưng giáo dục là đơn vị đầu tiên, nhỏ nhất ngay cả khi sống trong một ốc đảo thì một gia đình vẫn cần có giáo dục.



Ngoài xã hội, vị trí người đứng đầu, tầng lớp trên đóng vai trò chủ đạo. Họ cần biết đề cao các giá trị nhân văn, nhân bản của con người, thực hành quyền con người, một cách ưu trội hơn nữa. Đi liền với thiết chế chính trị thì thiết chế pháp luật cũng phải được củng cố, nghiêm ngặt hơn bởi thiết chế pháp luật có nghĩa vụ điều chỉnh hành vi của con người.



Cần thực hiện rõ ràng nguyên tắc: “Luật pháp nghiêm minh, quân pháp bất vị thân”.



Huyền Anh thực hiện



petrotimes.vn



 


 


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Huyền thoại tắm tiên Tây Bắc - Trần Vân Hạc 22.03.2017
Thi hoa hậu trong động Thiên Đường? - Nhiều tác giả 22.03.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ sau gần 50 năm ẩn dật - Lam Điền 20.03.2017
Người già chật vật kiếm sống và thách thức với kinh tế Việt Nam - Tư liệu 19.03.2017
Cần chính sách đãi ngộ xứng đáng - Nguyễn Mộng Giao 19.03.2017
Ghét người giầu, tiêu diệt người giầu như Pol Pot hay là khuyến khích họ, không làm hư hỏng họ?! - Nhiều tác giả 19.03.2017
Thu phí vỉa hè, Việt Nam có nên học người Pháp? - Tư liệu 16.03.2017
Cố nhà văn Hoài Anh đi xa đã 6 năm! - Nhiều tác giả 15.03.2017
Nhà văn Hoài Anh: Khi viết, tôi luôn tôn trọng lịch sử - Trần Hoàng Nhân 15.03.2017
​Gần 500 cựu chiến binh Trường Sa tưởng nhớ sự kiện Gạc Ma - Tư liệu 15.03.2017
xem thêm »