tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18427962
23.05.2015
Tư liệu
Về Giải Phan Châu Trinh & người được nhận giải: Keith Weller Taylor

Những bài này đăng trên Tạp chí Hồn Việt của Trung tâm Quốc học.


Không ai nghĩ rằng, một ngày nào đó, có những người muốn sửa đổi lại lịch sử. Không ai nghĩ rằng, cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thần thánh của dân tộc Việt Nam lại bị “xét lại”, hạ thấp, thậm chí xóa bỏ (trừ đối phương - Nhưng ngay cả đối phương, ở Pháp và Mỹ, họ cũng không bao giờ không thừa nhận thất bại, sai lầm…). Trào lưu xét lại lịch sử này là một dòng gồm nhiều nhánh, trong đó có nhánh âm thầm xóa bỏ hiện trường, sắp xếp lại các sự kiện theo ý chủ quan, theo cảm tính, cảm tình của họ. Việc này xin sẽ nói sau.



Ở đây, nhân Giải thưởng Phan Châu Trinh của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh do bà Nguyễn Thị Bình - ông Nguyên Ngọc chủ xướng, chúng tôi xin bày tỏ đôi lời.



Không phải ngẫu nhiên mà ông Nguyên Ngọc chọn Phan Châu Trinh (và bà Nguyễn Thị Bình) để tiến hành công việc của ông. Phan Châu Trinh - Phan Tây Hồ tiên sinh là người yêu nước nhiệt thành, được người đời kính trọng vì khí phách và tấm lòng của ông đối với dân, với nước. Cụ chọn con đường “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” (mở mang trình độ, chấn chỉnh tinh thần, nâng cao đầy đủ mức sống) và con đường Pháp Việt đề huề (đề huề (提攜) nghĩa là dắt tay nhau đi, nâng dắt lẫn nhau). Thực ra, đó là con đường không phải không có ích, không hay nhưng nó chứa đựng sự mơ hồ ảo vọng về đế quốc thực dân, và nó đã không thành! Không thể nào đòi tự do, dân chủ trong lúc nước mất chủ quyền, mất độc lập. Cụ Phan yêu nước thương dân, muốn giúp dân giúp nước. Nhưng cụ chủ trương chống vua quan quân chủ mà không đụng tới thực dân xâm lược, chủ trương đòi dân chủ tự do mà không kêu gọi giành lại độc lập cho dân tộc. Đường lối của cụ bị ngay những người cùng thời với cụ không tán thành. Trong bức thư gửi Phan Châu Trinh năm 1907, cụ Phan Bội Châu viết: Nay nghe huynh ông rán sức đem thuyết dân chủ để cổ động người nước ta… DÂN không còn nữa mà CHỦ với ai? Khi đó thì dầu huynh ông có bầu máu nóng đến mấy đi nữa, rồi cũng chả biết đem rưới vào đâu nữa!(1).



 



Cụ Phan Văn Trường, từng ở chung một nhà với cụ Phan Châu Trinh nhiều năm ở Paris, kể lại: sau khi ở Nhật về, cụ Phan Châu Trinh có ý định viết cho toàn quyền Beau một bản thỉnh nguyện trong đó cụ sẽ nêu vấn đề giáo dục cho dân bản xứ. “Trước khi viết bản thỉnh nguyện, ông hỏi ý kiến nhiều nhà Nho bạn bè của ông. Họ khuyên ông đừng viết” vì “nếu (Pháp) thấy việc mở trường cho người Việt Nam là cần thiết cho lợi ích thống trị của Pháp thì họ sẽ thực hiện mà không cần ông phải yêu cầu”. Ngược lại, nếu “người Pháp nhận thấy quyền lợi của họ đối lập với quyền lợi của chúng ta (...) thì dù có trăm ngàn người hay cả đến toàn thể nhân dân Việt Nam có ký vào bản thỉnh nguyện của ông thì chính phủ Pháp cũng sẽ chẳng chấp thuận cho ông một điều gì”(2). Cụ Phan vẫn viết cho Beau. Hậu quả, khi phong trào chống sưu thuế nổ ra, cụ Phan bị kết án tử hình, sau giảm xuống đày đi Côn Đảo.



 



Trong đêm 20-12-1919 tại Paris, Nguyễn Ái Quốc đã thẳng thắn nói với cụ Phan: “nếu trong dân chúng [Việt Nam] có ai lên tiếng bày tỏ với nhà đương cục cao cấp [Pháp] những yêu cầu và nỗi thống khổ của họ và kêu xin những phương thuốc chống đỡ nỗi khổ đau họ phải gánh chịu, thì người ta trả lời họ bằng nhà tù, bằng lưu đày và tử hình. Nếu Bác luôn tin cậy vào sự quan tâm của chính phủ (Pháp) để cải tiến mọi tình trạng hiện nay, thì Bác sẽ phải ĐỢI ĐẾN MUÔN ĐỜI” (báo cáo của mật thám Édouard). Ta đã chiến đấu với Pháp 9 năm, mà chiến đấu là do Pháp quyết tâm xâm lược nước ta lần nữa, như ai nấy đều biết. Dư luận Pháp thừa nhận đó là một cuộc “chiến tranh bẩn thỉu”. Sau Điện Biên Phủ, Pháp mới từ bỏ dã tâm xâm lược, thống trị nước ta. Thế thì lúc chưa thua, nó đã nào chịu buông để cho ta làm việc khai dân trí… hậu dân sinh! Các cụ mới mở Đông Kinh nghĩa thục, mở các trường Duy tân ở Quảng Nam, nó đã dẹp, đàn áp. Nói chi đến đề huề: sự đề huề giữa chủ nô và nô lệ! Dân ta đến 1945 chết 2 triệu người, thực đã tàn tạ, có chí sĩ đã thốt lên: “Nòi giống ta biết có còn không?”. Thế mà đánh Pháp, từ chân đất, 9 năm ta thắng Pháp, làm nên Điện Biên - một Đống Đa, Chi Lăng, Hàm Tử… của thời đại Hồ Chí Minh.



 



Con đường của Phan Châu Trinh là vô vọng. Ngày nay, Nguyên Ngọc và một số người khác - muốn phế bỏ con đường cách mạng, con đường kháng chiến của Hồ Chí Minh và nhân dân ta, định giương lại ngọn cờ của Phan Châu Trinh là có ý gì!? Thay đổi con đường của lịch sử đâu dễ! Thắng lợi rồi, nhưng họ muốn xét lại, cho là tốn xương máu nhiều quá; còn đi con đường “đề huề”… thì rồi cũng độc lập, mà còn sướng hơn, dân chủ - tự do hơn! Xa hơn hay gần hơn, là xóa bỏ luôn chế độ, thể chế chính trị này, đi con đường khác.



 



Nguyên Ngọc, trong cuộc Hội thảo ở Viện Văn học với Đại học Harvard (năm 2011) tuyên bố Phan Châu Trinh là nhân vật số 1 của thế kỷ 20 là với ý đó. Ông K.W. Taylor, trong “diễn từ” nhận giải Phan Châu Trinh, thấu rõ tim gan của Nguyên Ngọc, nên đã có những lời đề cao tột bậc Phan Châu Trinh (chúng tôi trích theo dưới đây) cũng nhằm phê phán Cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh, các lãnh đạo Việt Nam. Ông ta đứng về phía bọn xâm lược. Ông ta tiếc là chúng ta đã chiến đấu. Giơ tay quy hàng, chiêu hồi đi, thì “độc lập”, “hạnh phúc”. Nhân dân ta đã chiến đấu mấy chục năm ròng, giác ngộ chính trị rất cao, đâu có thể lầm lẫn với những ngụy thuyết như vậy. Nhưng bọn họ vẫn cố nói, và dùng cả văn hóa - quỹ, giải thưởng khoa học (Hội đồng khoa học!) để hành động. Họ còn đưa cả Trương Vĩnh Ký vào ngôi đền tinh hoa văn hóa Việt Nam cùng với Phan Châu Trinh và Phan Bội Châu. Một việc tày đình như thế mà lại do ông Nguyên Ngọc, Chu Hảo… làm được sao? Nhưng vấn đề là ở chỗ Trương Vĩnh Ký hoàn toàn không xứng đáng để đưa vào ngôi đền Panthéon “ảo” của Việt Nam ấy; và ông K.W. Taylor thì hoàn toàn không xứng đáng để trao giải gì. Vấn đề ở đây, trước khi là vấn đề chính trị, là vấn đề lương thiện tri thức, lương tri khoa học (xin xem các bài phân tích về hai ông này trong số này). Đâu có thể biến đen thành trắng, rồi cứ thế mà xây đền, dựng tượng, làm đảo lộn lịch sử, thay đổi con đường!



 



Chúng tôi mong bà Nguyễn Thị Bình và nhà văn Nguyên Ngọc suy nghĩ lại. Chúng tôi quý trọng những ngày anh chiến đấu, viết văn; những ngày anh tin yêu nồng nhiệt hiến dâng cho kháng chiến, còn kháng chiến, còn chúng tôi thì tin yêu anh. Không có lẽ cái câu tính cách sinh ra số phận lại đúng? Oán giận, cực đoan…, rồi từ đó đi đến tìm mọi cách phản kháng: ký tên vào hầu như tất cả các văn kiện đòi phế bỏ Hiến pháp, lập Liên đoàn nhà văn độc lập, lập Đại học Phan Châu Trinh “hoa tiêu” để nhằm mục đích đào tạo những người “phản kháng” (theo mạng Lê Thiếu Nhơn). Không thể vì địa vị, vì bất mãn, nhìn đời toàn tiêu cực hay vì trái ý hay vì lẽ gì khác mà oán giận, căm thù… Còn có đất nước, nhân dân… trên lương tâm anh, những người đã có lúc tin yêu anh. Cái nào nặng cái nào nhẹ, nên cần suy tính kỹ. Không thể vì “trào lưu”, vì tình hình diễn biến, vì cá nhân… mà quay lưng. Anh có thể và cần phải trăn trở, phê phán, phản biện…, nhưng anh phải tính đi đường nào thì có lợi cho nước, cho dân.



 



Còn chuyện tranh luận (mà chúng tôi muốn là đối thoại chân thành) với những người muốn chọn con đường khác như anh, thì cần bình tĩnh, kiên nhẫn. Trước hết phải thành tâm, chính tâm; chứ không thể làm rối lên. Cuộc đối thoại này hay đấy, mục đích là phân rõ họa, phúc, phải, trái… rồi cùng nhau tìm phương cách tốt nhất cho sự tiến lên của đất nước (ở tầm mức lý luận hay tầm mức thực tiễn). Suy nghĩ, trăn trở trước con đường tiến lên, phát triển của dân tộc, phẫn nộ trước tham ô, đòi hỏi lo cho văn hóa, giáo dục, đòi hỏi ứng dụng kinh nghiệm của nước ngoài, đổi mới hơn nữa… thì chắc ai cũng tán thành. Vấn đề con đường đi của Việt Nam cũng thế. Nó nên là một cuộc thảo luận chân thành, minh bạch nói hết suy nghĩ mà không sợ rào cản nào… Nhưng rốt lại, những trăn trở, phê phán, phản biện… ấy phải được tính trên lợi ích trước mắt và lâu dài của đất nước, nhân dân; phải được tính trên cơ sở lịch sử cụ thể của nước ta, chứ không phải là nóng vội sao chép phương Tây. Phương Tây, chỉ cần nói một chuyện thôi, là họ đã đi trước ta 600 năm, từ thời Phục hưng; còn ta mới ra khỏi chiến tranh, khủng hoảng - trước đó là đói nghèo rơm rạ, làm sao theo kịp ngay? Còn con đường lịch sử cũng mỗi nước mỗi khác. Hegel chả đã từng nói: "Các chính phủ không học được điều gì ở quá khứ cả, bởi vì mỗi hoàn cảnh lịch sử đều là quá đặc thù". Không thể một bước mà nhảy vọt ngay vào hiện đại, thành La Mã không thể xây xong trong một đêm! Việt Nam đang hội nhập vào kinh tế toàn cầu với sự độc lập tự chủ về chính trị, đó là một bảo đảm cho sự thành công sắp tới.



_____



(1) Đặng Thai Mai (1960), Văn thơ Phan Bội Châu, NXB Văn Hóa, Hà Nội, tr.155-156.



(2) Phan Văn Trường (1928), Une histoire de conspirateurs annamites à Paris, ou, La vérité sur l’Indochine, Nhà in Đông Pháp Nguyễn Kim Đính, Gia Định.



* Phan Châu Trinh không đồng ý với bất kỳ hình thức bạo lực nào. Theo ông, con đường bạo lực là con đường đau khổ vô ích của nhân loại. Trong bài thơ Chí thành thông thánh, Phan Châu Trinh đã viết: “Giang sơn vô lệ khấp anh hùng”. Phan Châu Trinh tin tưởng rằng sự bạo lực không thể giải quyết được vấn đề nào, thậm chí chỉ làm cho người dân đau khổ mà thôi. Ông rất đồng cảm với sự đau khổ của người dân trong thời kỳ chiến tranh. Phan Châu Trinh đã thấu hiểu rằng chiến tranh không đem lại vinh quang, mà sự kiên nhẫn về việc cải cách, giáo dục, dân chủ - chính điều đó mới là con đường anh hùng thật sự.



Nếu bỏ được bạo lực thì phải tìm con đường giải hòa. Muốn giải hòa thì phải có cuộc đối thoại giữa những người cầm quyền và những người bị cai trị. Tuy nhiên, người cầm quyền thì lại không thích đối thoại, mà chỉ thích làm độc thoại thôi. Hoàn cảnh Phan Châu Trinh cũng giống như hoàn cảnh của nhiều người Việt hiện nay, và cũng hơi giống kinh nghiệm của tôi”.



(Trích diễn từ nhận giải Việt Nam học của Keith Weller Taylor)



* K.W. Taylor phản đối con đường bạo lực, tức cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc của ta. Ai muốn bạo lực? Chính là bọn thực dân, đế quốc đã dùng bạo lực cướp nước ta, và dự định tiêu diệt chúng ta - cho chúng ta quay lại thời đồ đá! “Chiến tranh không đem lại vinh quang”. Dân tộc ta bị bắt buộc cầm súng, cầm súng để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ bát cơm manh áo, bảo vệ cái bàn thờ tổ tiên, đâu phải để tìm vinh quang! K.W. Taylor còn rất nhiều quan điểm sai lệch. Nhưng đó là việc của ông ta. “Diễn từ” này chỉ là sự minh họa, sự tán đồng với Nguyên Ngọc, người chủ trương trao giải cho ông, qua tay bà Nguyễn Thị Bình.



(Hồn Việt)



 KEITH WELLER TAYLOR là ai?



Bài của Nguyễn Đình



Tối 24-3-2015, tại khách sạn Caravelle ở TP.Hồ Chí Minh, Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh tổ chức trao giải thưởng năm 2015 cho một số người, trong đó có Keith Weller Taylor (KWT) (ảnh). Trong diễn văn đọc tại buổi lễ, nhà văn Nguyên Ngọc thay mặt Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh ca tụng KWT hết lời: “Keith Taylor là một trong những nhà Việt Nam học nổi tiếng nhất, cả ở Việt Nam, cả ở nước ngoài”(1). Nguyên Ngọc nói tâng bốc thế thôi, chứ ở Việt Nam có bao lăm người biết KWT là ai. Hãy nghe ông ta tự bạch(2)…



 



Tháng 5-1968, KWT tốt nghiệp đại học. Lúc đó, do tác động của cuộc tổng tiến công của quân dân miền Nam Việt Nam, chính phủ Mỹ không cho sinh viên tiếp tục hoãn dịch rộng rãi như trước. KWT phải vào lính, hoặc “bị bắt quân dịch và bị gửi đi bất cứ nơi nào để làm bất cứ một phận sự gì”, hoặc “chọn cho mình một nhiệm vụ trong quân đội”. KWT chọn hướng thứ hai: ông ta xin gia nhập ngành quân báo để được huấn luyện về tình báo và tiếng Việt trong hai năm với hy vọng “may ra chiến tranh sẽ kết thúc trước khi năm học được hoàn tất”. Hy vọng đó không thành sự thật, KWT bị gửi sang chiến trường Việt Nam năm 1970 với cấp bậc trung sĩ.



 



KWT kể: “Tôi nhận thấy một vấn đề ở Việt Nam: quân đội Mỹ đang trong chiều hướng bị mất tinh thần. Sau khi công luận [ở Mỹ] quay lưng lại với cuộc chiến vào năm 1968, phong trào phản chiến thâm nhập vào quân đội Mỹ ở Việt Nam. Tất cả các vấn nạn thường thấy trong cuộc chiến như xì ke, xung đột sắc tộc, bạo hành, giết hại nhau và bất phục tùng đều là bằng chứng đã ảnh hưởng đến tinh thần tác chiến của quân đội [Mỹ ở Việt Nam] và, ít ra theo hiểu biết của tôi, chúng có liên quan đến sự kiện: do hệ quả của sự lãnh đạo tồi, [nhân dân] nước Mỹ không còn ủng hộ chiến tranh, nhưng chúng tôi vẫn đang được kỳ vọng phải tiếp tục chiến đấu. Các nhà lãnh đạo trong quân đội, cả quân nhân lẫn dân sự, nhận ra sự cần thiết phải “tái phối trí” quân đội ra khỏi Việt Nam [rút dần quân Mỹ về nước theo chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh] càng nhanh càng tốt để ngăn chặn tinh thần bất mãn lan rộng sang các chiến tuyến khác trên thế giới. Trong khi đó, chúng tôi đã được yêu cầu thử thời vận của mình như là “người tử trận cuối cùng ở Việt Nam” (…). Rõ ràng tôi đã bị ảnh hưởng bởi não trạng bất mãn này. Đối với tôi, dường như cuộc chiến đang bị thua (the war was being lost) và chúng tôi, chỉ đơn giản là một hậu vệ có thể bị hy sinh. Tôi không thích điều đó. Tôi trở nên nghi ngờ cấp trên của tôi, cảm nhận rằng sự thất trận (the debacle) mà chúng tôi đang tham gia ít nhất đã giúp cho sự nghiệp của họ cơ hội để thăng tiến, trong khi đối với những phần tử còn lại trong chúng tôi chỉ còn một băn khoăn giữa sự sống hay cái chết”.



 



May cho KWT, ông ta không chết ở Việt Nam mà chỉ bị thương, được giải ngũ và trở về Mỹ giữa năm 1971 với tâm trạng “choáng váng và mất phương hướng” (dazed and disoriented). Ông viết: “Tôi đã giận dữ vì đã phải hy sinh tuổi trẻ của mình cho sự vô dụng của người già”. Vì vậy, “trong hơn hai thập kỷ, tôi cưỡng lại tư tưởng của bản thân rằng mình là một cựu chiến binh của cuộc chiến tranh Việt Nam. Tôi muốn được trở về với cuộc sống và không được mô tả bởi câu chuyện đau buồn đó. Tôi không thích Đài tưởng niệm ở Washington, D.C. với tên của tất cả những người tử vong được khắc trên một bức tường đá. Đó là đài tưởng niệm cho người chết, nhưng tôi là một người sống sót và bức tường này không có liên hệ gì với tôi”.



 



Để “trở về với cuộc sống”, tháng 1-1972, KWT đã ghi danh làm nghiên cứu sinh tại Đại học Michigan. Vì đã được học tiếng Việt trước đó, KWT chọn lịch sử Việt Nam cổ đại (từ khi lập quốc đến giữa thế kỷ 10) làm đề tài luận án, xem đó là “một lối thoát an lành cho kinh nghiệm rối ren của cá nhân tôi đối với cuộc chiến Việt Nam”. Luận án được bảo vệ năm 1976, được sửa sang lại thành sách, xuất bản năm 1983 dưới nhan đề The Birth of Vietnam (Sự ra đời của Việt Nam). KWT tránh chọn đề tài liên quan đến lịch sử Việt Nam hiện đại vì không muốn đụng tới cuộc chiến tranh mà ông ta đã tham dự ở Việt Nam.



 



Lâu nay, hầu hết người Mỹ tự hào đất nước họ là siêu cường số 1 thế giới, đánh đâu thắng đó, nên họ không thể nuốt trôi thất bại thảm hại trước quân và dân một nước nhỏ bé chưa phát triển như Việt Nam. Bên cạnh nỗi buồn chiến bại đó là mặc cảm tội lỗi vì nước Mỹ đã ném bom, rải hóa chất độc, thảm sát, tra tấn… gây bao tang thương chết chóc cho nhân dân Việt Nam. Nhiều nhà nghiên cứu Mỹ chỉ ra những sai lầm trong chính sách đối với Việt Nam của nhiều đời tổng thống Mỹ suốt 30 năm sau thế chiến thứ hai (1945-1975). Sau một thời gian im lặng, Robert McNamara, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, người được xem là “kiến trúc sư của chiến tranh Việt Nam” đã lên tiếng thừa nhận: “Chúng tôi đã sai lầm, sai lầm khủng khiếp” (We were wrong, terribly wrong)(3). Tuy chiến tranh Việt Nam đã kết thúc, nhưng vẫn tiếp tục phủ bóng đen lên lương tâm người Mỹ. Tâm trạng đó được gọi là “hội chứng Việt Nam” (Vietnam Syndrome).



 



Từng tham chiến ở Việt Nam, KWT bị “hội chứng” ấy dày vò. Ông ta tâm sự: “Rất nhiều năm, kinh nghiệm chiến trường của tôi giống như một cục bướu lớn không tiêu hóa nổi vẫn nằm sâu trong tâm thức”. Nếu thỉnh thoảng bị yêu cầu nói về chiến tranh Việt Nam, ông ta thừa nhận: ”Tôi luôn ngán ngẩm khi phải làm điều đó, bởi vì nói chuyện trước công chúng về cuộc chiến thường mang lại cho tôi cảm giác buồn nôn”.



 



Một số người Mỹ hiếu chiến không muốn nước Mỹ đắm chìm lâu dài trong “hội chứng Việt Nam”, sợ nó ảnh hưởng đến vai trò của Mỹ trên trường quốc tế. Ronald Reagan lên tiếng kêu gọi: “Chúng ta đã sống với “hội chứng Việt Nam” trong thời gian quá lâu… Năm tháng trôi qua, người ta nói với chúng ta rằng hòa bình sẽ đến nếu chúng ta ngưng can thiệp [vào các nước khác] và trở về nước [Mỹ]. Đã đến lúc chúng ta thừa nhận rằng sự nghiệp của chúng ta [ở Việt Nam] là cao quý… Chúng ta sẽ làm ô danh việc tưởng nhớ 50.000 thanh niên Mỹ đã chết trong sự nghiệp ấy nếu chúng ta cứ cảm thấy phạm tội như thể chúng ta làm một điều gì đó xấu hổ và chúng ta bủn xỉn trong việc đối xử với người [lính từ Việt Nam] trở về”(4).



 



Sau lời hô hào của R. Reagan, khuynh hướng “xét lại chiến tranh Việt Nam” (Vietnam War Revisionism) xuất hiện trong giới nghiên cứu lịch sử ở Mỹ nhằm biện hộ cho sự can thiệp của Mỹ ở Việt Nam. KWT đã tìm đến khuynh hướng này để mong “vứt bỏ cảm giác tội lỗi sai lầm về cuộc chiến tranh mà [ông ta] đã cưu mang khoảng một phần tư thế kỷ”.



 



Năm 1998, ông ta viết bài Các xung đột vùng miền giữa các dân tộc Việt từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 19 (Regional Conflicts among the Viêt Peoples between the 13th and 19th Centuries)(5). Ngày 26-6-2003, trả lời phỏng vấn của đài BBC nước Anh, ông ta muốn đưa ra “một cái nhìn mới về lịch sử Việt Nam”(6). Mùa thu năm sau, trên tạp chí Michigan Quarterly Review, KWT giải thích “đã bắt đầu dạy về chiến tranh Việt Nam như thế nào”. Cách nay hai năm, KWT cho xuất bản cuốn Một lịch sử của người Việt Nam (A History of the Vietnamese)(7). Trong cuốn sách này cũng như các bài viết vừa kể, KWT tự phủ nhận những gì bản thân ông đã viết trong cuốn sách đầu tiên The Birth of Vietnam.



 



Không khó để chỉ ra những sai lầm nghiêm trọng trong kiến thức và nhận thức của KWT. Một số nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài đã có bài phê bình. Chẳng hạn giáo sư Norman G. Owen đã đưa ra một số nhận xét về cuốn A History of the Vietnamese như sau:



 



 



“Về việc Mỹ dính líu [ở Việt Nam], Taylor để lộ ra sự mâu thuẫn lớn trong suy nghĩ, và chương trọng yếu cuối cùng (“Từ hai nước trở thành một nước” từ trang 561 đến 619) có lẽ là chương gây tranh cãi nhiều nhất. Ông ta xuất hiện như người cuối cùng (…) bảo vệ chế độ Việt Nam Cộng hòa chống lại cả những người Cộng sản (…) lẫn những người Mỹ (…). Ông ta không biết hay tránh né việc những người tả khuynh phê phán Mỹ phá hoại Hội nghị Genève năm 1954, khiêu khích hay ngụy tạo các sự kiện ở vịnh Bắc Bộ năm 1964 (để có cớ mở rộng chiến tranh [ra miền Bắc]), phá hoại cuộc đàm phán ở Paris năm 1968, “bí mật” ném bom Campuchia năm 1969 và tiến hành vụ ném bom Hà Nội vào dịp lễ Chúa giáng sinh năm 1972 mà không có lý do rõ ràng. Thay vào đó, ông ta lại phẫn nộ với Averell Harriman và nhóm của ông này tại Bộ Ngoại giao [Mỹ] đã xúi giục việc lật đổ Ngô Đình Diệm [mà Taylor gọi là] “thành tích gây tai họa nhất của Kennedy ở Việt Nam” (tr.589) và với những người có trách nhiệm trong việc rút lại sự ủng hộ của Mỹ [cho chính quyền Nguyễn Văn Thiệu] năm 1975 để cho [Việt Nam] Cộng hòa phải “tử thương bởi một đồng minh lật lọng” (tr.626) (…). Ông ta xem những cuộc đột nhập [của quân Mỹ và quân Thiệu] vào Campuchia và Lào là tích cực trong việc tạo ra thời gian để Việt Nam hóa chiến tranh và như vậy giúp chế độ Sài Gòn “thành công trong việc ổn định miền Nam Việt Nam” (tr.606-607) ít ra là cho tới khi Mỹ bán đứng chế độ Sài Gòn bằng Hiệp định hòa bình Paris năm 1973, “vứt bỏ chủ quyền của Đệ nhị Cộng hòa” (tr.612-613)”.



 



Vẫn theo giáo sư N.G. Owen, trong cuốn sách trên, Taylor cũng “đánh giá lại một vài lãnh tụ bị nhiều tiếng xấu ở miền Nam”. Mặc dù thừa nhận họ có nhiều thiếu sót sai lầm, ông ta miêu tả Ngô Đình Nhu là người có nhiều ý định dân chủ (tr.581, Taylor khẳng định Nhu bị ghét vì ông duy trì an ninh có hiệu quả và chống lại sự giám hộ của Mỹ, tr.577), Nguyễn Cao Kỳ tỏ ra “không có tì vết tham nhũng nào” (tr.593) và Nguyễn Văn Thiệu - được [Taylor] ca tụng một cách yếu ớt hơn - được coi là không “tham nhũng thái quá hay lạm quyền quá đáng” (tr.607) v.v và v.v…(8)



 



Trong bài viết này, chúng tôi không có ý định kể ra tất cả những sai lầm trong cuốn sách và các bài viết của KWT, mà chỉ muốn tìm hiểu cái mà ông ta gọi là “một cái nhìn mới về lịch sử Việt Nam” gồm hai điểm sau đây:



 



1. Việt Nam không phải là một dân tộc thống nhất sống trên một lãnh thổ thống nhất



 



Đất nước Việt Nam trải dài trên 15 vĩ độ, từ đỉnh Lũng Cú (23°22’59 Bắc đến mũi Cà Mau (8°30’ Bắc). Mặt khác, lãnh thổ Việt Nam được mở rộng dần về phía Nam. Do đó, việc hình thành những vùng miền là điều tự nhiên. Nhưng dù ở đâu và được ghi vào bản đồ Việt Nam lúc nào, các vùng miền đó đều là những bộ phận hợp thành của một Tổ quốc Việt Nam duy nhất và thống nhất.



 



Cường điệu một số điểm dị biệt giữa các vùng miền, KWT chia nước Việt Nam thành ít nhất 5 vùng miền: Đông Kinh (tức vùng đồng bằng sông Hồng, lấy Hà Nội làm trung tâm), Thanh Nghệ Tĩnh (gồm ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh), Thuận Quảng (gồm bốn tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng), Bình Định và Nam Bộ. Điều đáng nói là KWT buộc các vùng miền này phải thường xuyên mâu thuẫn, đối kháng với nhau, thường xuyên xung đột với nhau: “Trong những năm mà tôi đề cập, không có giai đoạn nào mà những người nói tiếng Việt không đánh lẫn nhau hoặc giao chiến với các nước láng giềng”.



 



Ứng dụng thuyết “xung đột vùng miền”, KWT xem cuộc tranh chấp giữa nhà Mạc và nhà Lê trung hưng trong thế kỷ 16 như cuộc xung đột giữa Đông Kinh với Thanh Nghệ: “Đông Kinh đã trung thành sâu sắc với gia đình họ Mạc trong thế kỷ 16 và Đông Kinh đã cứng rắn chống lại cuộc chinh phục của đoàn quân Thanh Nghệ vào cuối thế kỷ này”. KWT nhận định: “Cuộc xung đột vùng giữa Đông Kinh và Thanh Nghệ là đặc điểm nổi bật trong hình dung của chúng ta về một kinh nghiệm lịch sử Việt Nam… Bắt đầu với Hồ Quý Ly và sau đó với Lê Lợi, Thanh Nghệ trở thành khu vực của các vị vua và lãnh chúa có khao khát thống trị Đông Kinh”.



 



Tương tự như vậy, KWT giải thích sự phân tranh giữa họ Trịnh và họ Nguyễn là cuộc xung đột giữa Đông Kinh và Thuận Quảng, cuộc khởi nghĩa Tây Sơn là “sự phản ứng của vùng Bình Định trước những yêu sách của các nhà cai trị Thuận Quảng áp đặt lên vùng này”. Vùng Bình Định “sản sinh ra một nhân vật, Nguyễn Huệ, người dẫn quân từ lãnh thổ này sang lãnh thổ khác và đã cố tìm cách thống nhất mọi khu vực của người Việt dưới uy quyền của ông”. Sau khi Nguyễn Huệ qua đời, “Nguyễn Ánh cuối cùng đã xây dựng nền tảng quyền lực tại Sài Gòn ở Nam Bộ và từ đây đã đi chinh phục toàn bộ các vùng ở miền Bắc nơi người Việt sinh sống, lập nên một vương quốc vào đầu thế kỷ 19 mà trước đó chưa bao giờ tồn tại”.



 



Không chỉ người đọc Việt Nam cảm thấy chối tai trước những từ “xung đột”, “chinh phục” cứ bị lặp đi lặp lại… mà người đọc nước ngoài cũng thấy không chịu được. Chẳng hạn giáo sư N.G. Owen (đã nói ở trên) nhận xét: trong cuốn A History of the Vietnamese, “các tiêu đề lớn nhỏ - về “Chiến tranh 70 năm”, “Chiến tranh 50 năm”, “Chiến tranh 30 năm” - gợi lên ý nghĩ về các cuộc xung đột nồi da xáo thịt đẫm máu và liên miên, nhưng không nói đến nhiều cuộc chiến tranh với nước ngoài và vô số những cuộc nổi dậy. Kết quả là một bức tranh chắp vá về mặt chính trị và văn hóa”(9).



 



Thuyết “xung đột vùng miền” của KWT xây dựng trên những kiến thức và quan điểm sai lầm, nên không khó để bác bỏ. Thật ra, những cuộc nội chiến nói trên xảy ra giữa hai thế lực chính trị - quân sự có quyền lợi mâu thuẫn nhau. Chẳng hạn, chiến tranh Nam triều - Bắc triều nổ ra giữa nhà Mạc (lật đổ nhà Lê) và nhà Lê trung hưng (tìm cách lập lại ngai vàng của dòng họ mình); Trịnh - Nguyễn phân tranh xảy ra giữa con cháu của Nguyễn Kim (người đầu tiên khởi xướng việc trung hưng nhà Lê) và con cháu của Trịnh Kiểm (người bị xem là đã giết con trai của Nguyễn Kim) v.v… Những thế lực này hoàn toàn không đại diện cho quyền lợi của một vùng miền nào và chưa hẳn đã nhận được sự ủng hộ của người dân trong vùng miền đó. Thái độ chính trị của một người không phụ thuộc vào việc người đó ở một vùng miền nào. Không hiếm những người thay đổi thái độ chính trị như cha con Nguyễn Thiến. Thiến làm thượng thư nhà Mạc, hai con là Quyện và Miễn làm tướng của nhà Mạc, nhiều lần cầm quân đánh nhau với nhà Lê. Do mâu thuẫn trong nội bộ nhà Mạc, ba cha con dẫn quân bản bộ về hàng nhà Lê (1550). Năm sau, Quyện theo quân nhà Lê ra đánh nhà Mạc. Năm 1557, sau khi cha qua đời, Quyện và Miễn bỏ nhà Lê, trở về với nhà Mạc, lập nhiều chiến công. Năm 1592, Quyện và Miễn bị nhà Lê bắt, sau bị giết. Thử hỏi KWT xếp ba cha con của Thiến vào vùng miền nào?



 



Thuyết “xung đột vùng miền” trở nên nguy hiểm khi KWT biến những cuộc chiến tranh xâm lược của nước ngoài thành nội chiến, phủ nhận các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc.



 



Chẳng hạn, nhà Minh xâm lược Việt Nam đầu thế kỷ 15. KWT quả quyết: “Có nhiều bằng chứng cho thấy đa số sĩ phu ở Đông Kinh sẵn sàng chấp nhận sự cai trị của quân Minh và rằng nhiều thế gia vọng tộc ở khu vực này (…) đã trung thành phục vụ quân Minh (…). Hiệu lực sự cai trị của nhà Minh đã không thể xảy ra nếu không có sự chấp nhận và tham gia với mức độ lớn của người địa phương”. Theo KWT, “người Đông Kinh nhìn Lê Lợi như một kẻ nổi loạn nhà quê”. “Không khó để đọc cái gọi là phong trào giải phóng dân tộc của Lê Lợi như là cuộc chinh phục của Thanh Nghệ đối với Đông Kinh, với việc nhiều nhân vật Đông Kinh xem người Minh như thế lực bảo vệ [Đông Kinh] chống sự quê kệch của các tỉnh phía Nam”.



 



Tương tự như thế, vào giữa thế kỷ 19, “khi vấn đề bảo hộ của Pháp xuất hiện, giới tinh hoa Thuận Quảng ủng hộ việc hòa hoãn và hợp tác [với thực dân Pháp] để cứu chế độ quân chủ, trong khi các lãnh đạo Thanh Nghệ ủng hộ cuộc kháng chiến [chống Pháp]… Chính sự chủ động của người Thanh Nghệ đã dẫn đến việc đưa hoàng gia thoát khỏi Huế và kêu gọi “Cần vương” năm 1885… trong lúc các lãnh đạo Thuận Quảng nhanh chóng hòa hoãn với Pháp chống lại các đối thủ Thanh Nghệ của họ”.



 



Trong khi cường điệu sự xung đột vùng miền (không có thật) giữa Đông Kinh - Thanh Nghệ hay giữa Thanh Nghệ - Thuận Quảng, KWT cố tình che giấu tội ác xâm lược của nhà Minh hay của thực dân Pháp.



 



Thuyết “xung đột vùng miền” không dừng lại ở đó. Trong bài điểm sách A History of the Vietnamese, Liam C. Kelley (Đại học Hawaii, Mỹ) viết: “Qua cuốn sách dài hơi này, Taylor nhiều lần lôi kéo sự chú ý của người đọc vào những kích thước vùng miền của lịch sử Việt Nam. Đó là những căng thẳng giữa Thanh Hóa và Thăng Long trong những thế kỷ trước hay giữa Sài Gòn và Hà Nội trong thời gian gần đây hơn, chủ nghĩa địa phương đã là một nét đặc trưng lâu dài trong trải nghiệm lịch sử của những người nói tiếng Việt…”(10).



 



Lời bình luận của L.C. Kelley để lộ thâm ý của KWT: ông ta muốn dẫn dắt người đọc đi đến kết luận: chiến tranh trong hai thập kỷ qua tại Việt Nam chỉ là “xung đột vùng miền” giữa miền Bắc và miền Nam; miền Bắc kháng chiến chống Mỹ, còn miền Nam là đồng minh của Mỹ; chứ không phải là chiến tranh của Mỹ xâm lược Việt Nam!



 



2. Việt Nam không có lịch sử và văn hóa thống nhất, phát triển liên tục



Theo KWT, “những người quyết tâm cai trị toàn bộ các dân tộc Việt sẽ nhấn mạnh về một lịch sử và văn hóa Việt Nam đơn nhất, với một cội nguồn duy nhất và một xung lực duy nhất xuyên suốt thời gian và không gian. Nhưng những giấc mơ về tính độc nhất này là sự thể hiện niềm tin chính trị, chứ không phải là điều nghiễm nhiên”.



 



Ngược lại, KWT chủ trương “chia lịch sử và văn hóa Việt Nam thành từng khu vực” và cho rằng “lịch sử của mỗi vùng cũng đứt đoạn”, cũng “mang tính chất giai đoạn, chứ không tiến triển liên tục”.



 



KWT không thừa nhận có một dân tộc Việt Nam thống nhất và tồn tại liên tục hằng ngàn năm nay. Do đó, KWT dùng khái niệm “những người nói tiếng Việt” (people who speak Vietnamese) cùng sống trên mảnh đất hình chữ S. Những người nói tiếng Việt không nhất thiết hợp thành một dân tộc Việt duy nhất, cũng như những người nói tiếng Anh ở Mỹ, Anh, Canada, Australia, New Zealand… thuộc nhiều dân tộc khác nhau.



 



Khái niệm “những người nói tiếng Việt” gợi cho chúng ta nhớ lại mồ ma Thierry d’Argenlieu. Trong thông tư số 215/CP.Cab ngày 15-1-1947, viên cao ủy Pháp tại Đông Dương này cấm dùng từ “Việt Nam” trong các tài liệu chính thức, trên báo chí cũng như khi trò chuyện; thay vào đó, ông ta bắt dùng cụm từ “ba xứ nói tiếng An Nam” (trois pays de langue annamite - ba xứ là Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ)(11).



 



KWT không thể chối bỏ một thực tế hiển nhiên là người Việt từ đỉnh Lũng Cú đến mũi Cà Mau “đều nói một ngôn ngữ mà tất cả đều hiểu”, nhưng vẫn gượng gạo đưa ra nhận xét: “Cái “ngôn ngữ chung” đó là một lớp âm thanh, từ vựng và cú pháp tương đối hời hợt [?!] mà ẩn bên dưới đó là những lớp sâu sắc hơn của những mô hình ngôn ngữ vùng”, “bên dưới lớp âm thanh, ngữ âm, lời nói chung, hay bất kỳ cách tưởng tượng nào của chúng ta về hiện tượng ngôn ngữ con người, là những con người khác biệt mà cái nhìn của họ về bản thân và người khác dựa vào địa hình vùng họ sống và dựa vào những trao đổi văn hóa có được tại vùng đó”. Không chỉ khác biệt trong không gian, người Việt còn khác biệt trong thời gian: “Người Việt thế kỷ 13, 15, 17 không giống người Việt thế kỷ 20”! Như thế, Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm khác với Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp!



 



Vì Việt Nam, theo KWT, không phải là một dân tộc thống nhất và phát triển liên tục nên ông ta phủ nhận việc Việt Nam có một lịch sử chung: “Ý tưởng về một “lịch sử chung” là một điều được tưởng tượng và tranh luận, chứ không phải là một vấn đề hiển nhiên; nó không phải là một di sản rõ rệt, mà đúng hơn, nó được nghĩ ra, dạy dỗ và học từ thế hệ này sang thế hệ khác: nó là vấn đề truyền thụ. Một “lịch sử chung của người Việt” là chuyện ý thức hệ và chính trị, không phải là học thuật (…). Việc xây dựng một “lịch sử chung” nằm trong địa hạt thần thoại”.



 



KWT cũng phủ nhận việc Việt Nam có một bản sắc văn hóa dân tộc. Trước đây, các nhà viết sử thường nhận định “người Việt Nam trở thành một loại người riêng biệt là nhờ một phản ứng chung hay thống nhất trước mối đe dọa can thiệp của nước ngoài”. KWT bác bỏ điều đó, cho đó “đơn giản là sự kiêu ngạo của cách viết sử [theo khuynh hướng] dân tộc chủ nghĩa đã biến “tinh thần chống ngoại xâm” thành tố chất vĩnh cửu trong “bản sắc Việt Nam””.



 



Song song với việc phủ nhận truyền thống “đánh giặc, giữ nước” của dân tộc Việt Nam, KWT công khai bảo vệ chiến tranh xâm lược mà Mỹ đã tiến hành nhiều nơi trên thế giới (trong đó có Việt Nam).



 



Trong khi “đối với một số học giả đồng nghiệp, lên án Hoa Kỳ là một đế quốc, bạo quyền phát xít rất hợp thời trang”, thì KWT “không còn cảm thấy bị đe dọa bởi những khẳng định vô căn cứ như vậy”. KWT “chấp nhận tiền đề rằng Hoa Kỳ có một vai trò chính đáng, thậm chí không thể tránh được, trong thế giới ngày nay”, “tin rằng quyền lực toàn cầu trong tay của Hoa Kỳ nên được coi như là một trách nhiệm, chứ không phải là một điều mà chúng ta cần phải xin lỗi”. Áp dụng tiền đề đó vào trường hợp Việt Nam, KWT tuyên bố: “Tôi không thể chấp nhận định lý rằng Hoa Kỳ không có lý do chính đáng để được can thiệp vào Việt Nam”. Theo KWT, “yếu tố dẫn đến thất bại của Hoa Kỳ và Nam Việt Nam [tức chế độ Diệm, Thiệu] không phải là thiếu ý chí và quyết tâm, mà là một loạt các quyết định sai lầm trong chính quyền Kennedy và Johnson đã kéo dài cuộc chiến đưa đến bế tắc, làm cạn kiệt sự kiên nhẫn của người dân Mỹ”. Tóm lại, “bi kịch của Việt Nam không phải là nước Mỹ đã can thiệp [vào Việt Nam] khi họ không nên can thiệp, mà đúng hơn là sự can thiệp đã quá vụng về”.



 



KWT thường bác bỏ quan điểm sử học của Việt Nam (trước kia cũng như hiện nay), cho đó là sử học dân tộc chủ nghĩa, sử học chính trị hóa. Thực ra, KWT dưới lớp áo “sử gia” đã sử dụng sử học để phục vụ những quan điểm chính trị sai trái, xuyên tạc lịch sử Việt Nam, biện minh cho chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam.



 



Thế nhưng, trong diễn văn ngày 24-3-2015 nói trên, Nguyên Ngọc thay mặt cho Quỹ văn hóa Phan Chu Trinh, ca ngợi KWT là “một người thật sự yêu đất nước này, muốn hiểu nó tận cùng như hiểu chính mình, để cho đất nước anh hùng mà khổ đau này sống thật đàng hoàng trong thế giới xiết bao khó nhọc ngày nay” và “cảm ơn KWT vì tình yêu chân chính và nỗ lực trằn trọc của ông cho khoa học lịch sử Việt Nam, cho Việt Nam”(12).



 



Nguyên Ngọc có biết ai là những người đã gây ra khổ đau cho đất nước này không?



 



Thật là mỉa mai khi Nguyên Ngọc tâng bốc KWT là “người thật sự yêu đất nước này”. Phải chăng KWT yêu theo kiểu Nguyên Ngọc đang yêu?



 



Cụ Phan Châu Trinh là chí sĩ hy sinh trọn đời mình cho dân cho nước. Không ai có thể lợi dụng tên tuổi cụ để làm chuyện phản quốc!



_____



(1) (12) www.quyphanchautrinh.org.



(2) Đoạn tự bạch này nằm trong bài How I Began to Teach about the Vietnam War (Tôi bắt đầu dạy về chiến tranh Việt Nam như thế nào) đăng trên Michigan Quarterly Review số mùa thu 2004. Chúng tôi sử dụng bản dịch của Thái Anh trên www.diendannguoidanvietnam.com nhưng xin phép sửa đôi chữ dịch chưa sát với nguyên văn (lost, legitimate…).



(3) Robert S. McNamara, In Retrospect - The Tragedy and Lessons of Vietnam (Hồi tưởng quá khứ - Tấn thảm kịch và những bài học ở Việt Nam), NXB Times Books, New York, 1995, tr.xvi.



(4) www.reagan.utexas.edu.



(5) Bài in trong sách Guerre et Paix en Asie du Sud-Est (Chiến tranh và hòa bình ở Đông Nam Á) do NXB L’Harmattan ấn hành, Paris, 1998. Chúng tôi sử dụng bản dịch của Lê Quỳnh đăng trên tạp chí Xưa và Nay, số 269 và 270, tháng 10-2006.



(6) www.bbc.co.uk/vietnamese.



(7) Cambridge University Press ấn hành, New York, 2013.



(8) (9) http://asiapacific.anu.edu.au.



(10) Journal of Vietnamese Studies, vol. 9 (1), 1-1-2014.



(11) Philippe Devillers, Paris - Saigon - Hanoi, les archives de la guerre 1944-1947 (Paris - Sài Gòn - Hà Nội, hồ sơ lưu trữ chiến tranh 1944-1947), NXB Gallimard/Julliard, Paris, 1988, tr.336.



Nguồn: honvietquochoc.com.vn


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Không vỉa hè, những con đường bắt người Sài Gòn đi bộ 'phải phạm luật giao thông' - Nhiều tác giả 24.03.2017
Tôn Vũ (Tôn Tử) & Binh pháp Tôn Tử - Tư liệu 23.03.2017
Tôn Tẫn, Bàng Quyên - Tư liệu 23.03.2017
Danh nhân Đông Tây kim cổ (3) - Lương Văn Hồng 23.03.2017
Kho báu trong lăng Thoại Ngọc Hầu: Chiếc mão trang trí bằng 5 lượng vàng ròng - Lương Chánh Tòng 22.03.2017
Kho báu trong lăng Thoại Ngọc Hầu: Chiếc kính mắt châu Âu - Lương Chánh Tòng 22.03.2017
Rao bán vỉa hè giá trăm triệu - Tư liệu 20.03.2017
Chợ Cũ Sài Gòn - Lê Văn Nghĩa 19.03.2017
Ảnh hưởng của Trung Quốc đối với chế độ Pol Pot - Tư liệu 19.03.2017
Người Trung Quốc viết về nạn diệt chủng của Khmer Đỏ - Nguyễn Hải Hoành 19.03.2017
xem thêm »