tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21591377
Tiểu thuyết
12.05.2015
Lê Khánh Căn
Huế ngày ấy


Phần thứ nhất



I. Chiếc xe hơi cũ kỹ dừng lại ngay trước cửa bệnh viện thành phố. Từ trên xe bước xuống là một người đàn ông trạc ngoài ba mươi tuổi, vận bộ đồ ka ki giản dị, đi đôi giày vải, tóc húi cua. Anh nhìn lên cổng bệnh viện để biết chắc đúng là nơi mình cần đến, rồi nhanh nhẹn bước vào, đến bên người gác cổng:



- Tôi là Thân, cán bộ lãnh đạo khởi nghĩa thành phố Huế. Tôi cần gặp  bác sĩ Thắng.



Người gác cổng lộ vẻ kính cẩn:



- Dạ, xin để kính mời ông vào.



Thân cười, vỗ vai bác già thân mật:



- Bác cứ gọi tôi là đồng chí.



Người gác cổng cười sung sướng, lộ cả hai hàm răng khấp khểnh: “ Dạ, vâng, thưa đồng chí”, rồi dẫn Thân vào.



Khi được báo có người của chính quyền mới đến gặp, Thắng cởi áo choàng, ra gương nắn lại cà vạt rồi với dáng điệu hết sức bình thản, anh bước từng bước chậm rãi về phía phòng tiếp khách. Anh đã chờ đón phút giây này, chập nhận sẽ phải chờ đón một người oai quyền tới.



Song, trái với điều dự đoán của Thắng, khi anh bước vào, đã thấy Thân niềm nở đứng dậy, nở một nụ cười rất tươi, bắt tay anh thật chặt:



- Tôi là Thân, trong ban lãnh đạo khởi nghĩa ở Huế. Đồng chí là bác sĩ Thắng?



Thắng hơi lạ tai khi nghe Thân, vì thói quen, đã gọi anh là “đồng chí”. Anh còn lạ tai cả vì tiếng “bác sĩ”. (Trước đây anh quen nghe người ta gọi anh là “ông đốc Thắng” hay “quan đốc Thắng”). Nay là bác sĩ Thắng…



- Vâng, tôi là Thắng. Tôi đang tạm trông coi công việc ở Viện này từ khi bác sĩ người Pháp bị người Nhật bắt phải thôi việc…



Vô tình Thắng cũng dùng chữ “bác sĩ”.



Thân vui vẻ nói ngay:



- Tôi đã biết việc ấy. Bệnh viện bây giờ là của ta, của chúng ta.



Thắng để ý nhìn Thân. Anh nhận thấy ở người đang ngồi trước mặt mình một vẻ tinh nhanh đặc biệt, một vẻ tinh nhanh khong phải như của những người trí thức xưa nay anh vẫn quen biết, cũng không phải vẻ tinh nhanh có pha chút láu lỉnh, hay thạo đời. Không, con người ngồi trước mặt anh có vẻ sáng suốt, nhưng điềm đạm, có vẻ nhiều hiểu biết, nhưng không phải chỉ là học trong sách vở, mà có lẽ chính ở trường đời. Và cũng lúc ấy, Thắng mới nhận ra Thân ăn mặc rất giản dị, tương phản hẳn với trang phục anh đang mặc…



Thắng bắt đầu vào chuyện với giọng nói còn khá ngập ngừng:



- Đã ba bốn hôm nay chúng tôi vẫn đợi người của chính phủ mới tới. Mọi công việc như nhận khám hay chữa bệnh cho người ốm đau vẫn làm như thường lệ. Nhưng còn về nhân sự, hành chính thì…  -  Thắng thoáng chút ngập ngừng, rồi tiếp tục – Còn về sổ sách, giấy tờ chúng tôi đã soạn lại cẩn thận để chờ nhân viên chính phủ tới.



Thân điềm đạm nói:



- Chúng tôi có thể nói vắn tắt với bác sĩ rằng, chủ trương của cách mạng là trước đây ai vốn làm việc gì nay vẫn cứ làm việc ấy, lương trước lĩnh như thế nào nay vẫn lĩnh như thế. Chúng ta vẫn phải dùng tiền Đông Dương. Ủy ban nhân dân Trung Bộ và Ủy ban nhân dân lâm thời Thuận Hóa quyết định là bác sĩ vẫn giữ chức giám đốc bệnh viện. Có cần việc gì xin bác sĩ cứ nói với chúng tôi. Chúng tôi mong được sự giúp đõ của bác sĩ để làm cho bệnh viện được tốt hơn, và làm cho công tác y tế nói chung tiến bộ hơn nữa.



Bằng một giọng cởi mở, thân mật, Thân nêu lên nhận xét của anh về tình trạng vệ sinh thấp kém của nhân dân, nhất là ở nông thôn và ở các xóm lao động, về những khó khăn của chính quyền cách mạng đang phải đương đầu với trăm ngàn công việc phức tạp. Anh nói:



- Nhưng chính quyền cách mạng của nhân dân phải và có thể vươt qua được khó khăn, làm cho đời sống của nhân dân khá lên gấp năm, gấp mười lần thời nô lệ. – Anh nói tiếp với giọng hết sức khiêm tốn – Cố nhiên cách mạng mới làm được việc giành chính quyền về tay nhân dân còn làm những công tá như y tế, công chính, giáo dục, chúng tôi cần có sự cộng tác và chỉ  bảo của các nhà trí thức, các nhà chuyên môn, chúng tôi trông đợi rất nhiều ở những người như bác sĩ. Chúng tôi có thể nói hết sức thành thật rằng, chính quyền nhân dân rất coi trọng các nhà trí thức, chúng tôi cho rằng không có trí thức trong hàng ngũ cách mạng là không được.



Giọng nói và điệu bộ của Thân làm bác sĩ Thắng cảm thấy rõ ràng là Thân rất thành thật, không có chút gì là xã giao bề ngoài. Anh băt đầu thấy mến người cán bộ cách mạng thay mặt chính quyền mới tới tiếp quản bệnh viện. Tự nhiên anh cũng bỏ thái độ quá nghiêm trang lúc đầu, cười nói:



- Thế mà tôi cứ nghe nói là Việt Minh không coi trọng trí thức. Tôi cứ tưởng thế nào chính phủ cũng cho cán bộ tới đây để trong nom công việc chung, còn chúng tôi thì rồi chỉ biết mổ xẻ, khám bệnh và tiêm thuốc…



Sợ mình nói hơi quá, Thắng lại nỏi vẻ kiểu cách:



- Xin đồng chí thứ lỗi, đấy là tôi nói cho vui thôi.



Nhưng Thân đã đáp ngay:



- Không, cái điều mà bác sĩ nói, chúng tôi thấy một số người vẫn tưởng lầm là như thế. Nhưng không phải ai cũng nghĩ như thế đâu. Chúng tôi rất lấy làm mừng rằng có Ủy viên nhân dân Trung Bộ, như kỹ sư Truyến, như bác sĩ Thám, như thi sĩ Thư… Nhân đây cũng xin nói rằng trong Ủy ban khởi nghĩa chúng tôi cũng có những thi sĩ…



Câu chuyện càng thêm đậm đà. Thắng đứng rót thêm nước uống. Thân cũng thấy mến người thầy thuốc có thân hình vạm vỡ và có nét mặt yêu đời này, anh chuyển sang nói chuyện văn nghệ lúc nào không hay biết. Anh kể rằng tuy anh vốn ở nông thôn, mới học hết lớp nhì, nhưng nhờ đi theo cách mạng nên có dip được sống với thi sĩ cách mạng nổi tiếng của Huế trong nhà tù, và anh rất yêu thơ. Cuối cùng, anh đứng dậy bắt tay Thắng thật chặt và nói: “ Còn về cái đống giấy tờ mà bác sĩ đã cho soạn lại, mong rằng nó sẽ không bị gói kín, xin cứ mở tung ra, cho công việc đâu lại vào đấy”.



***



Chiều hôm ấy, trên đường về