tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20563210
20.04.2015
Triệu Xuân
Ông Nguyễn Hồng Cẩn và sự nghiệp Thủy sản Việt Nam


Mới đó mà đã 28 năm kể từ ngày thành phố Sài Gòn- Gia Định được giải phóng, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước hoà bình Thống nhất! Hai mươi tám năm qua, thành phố mang tên Bác Hồ đã trải qua biết bao thử thách để vượt qua khủng hoảng, vươn tới tầm của một thành phố công nghiệp, dịch vụ lớn nhất nước. Thành phố Hồ Chí Minh đi tiên phong trong công cuộc Đổi mới ngay từ những năm đầu của thập kỷ Tám Mươi thế kỷ 20. Từ đây, từ những năm tháng đói cơm, thiếu thuốc, thiếu nguyên liệu vật tư sản xuất..., đã xuất hiện hàng loạt doanh nghiệp và doanh nhân mà dấu ấn của họ còn khắc ghi mãi mãi trong lịch sử phát triển của thành phố, của đất nước. Đó là những doanh nghiệp, những người có công đầu dũng cảm tìm đường tháo gỡ khó khăn, đấu tranh xoá bỏ cơ chế hành chính quan liêu bao cấp đã lỗi thời, đưa thành phố, đưa đất nước bước vào sự nghiệp Đổi mới. Một trong những doanh nghiệp ấy là Công ty xuất nhập khẩu thủy sản Việt Nam (Seaprodex), ra đời năm 1978, trụ sở chính đóng tại thành phố Hồ Chí Minh. Ông Nguyễn Hồng Cẩn là Thứ trưởng Bộ Thủy sản kiêm Tổng Giám đốc Seaprodex.



Seaprodex ra đời khi ngành thủy sản và toàn nền kinh tế quốc dân lâm vào khủng hoảng triền miên. Cả nước thiếu đói, người đói lương thực, nhà máy đói nguyên liệu. Đó là thời kỳ đất nước chồng chất khó khăn. Bên ngoài, các thế lực đế quốc và tay sai phản động cấm vận, xâm phạm bờ cõi, gây chiến tranh biên giới. Bên trong, những thiếu sót do chủ quan, nôn nóng trong công cuộc cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh, cải tạo nông nghiệp ở miền Nam, do cơ chế hành chính quan liêu bao cấp... đã khiến cho nền kinh tế lâm vào ngõ cụt. Sản xuất đình trệ, tài nguyên đất nước từ rừng xuống biển bị phung phí, nạn thất nghiệp, các loại tệ nạn xã hội ngày càng tăng, đất nước rơi vào tình trạng tụt hậu...



Trong bức tranh toàn cảnh không hề sáng sủa ấy bỗng loé sáng nhiểu điển hình với cung cách làm ăn mới. Trong ngành công nghiệp có Xí nghiệp Liên hiệp Đay Cửu Long, Xí nghiệp Liên hiệp thuốc lá Sài Gòn, Nhà máy in Tổng hợp, Bột giặt Viso, Dệt Thành Công... Ngành thủy sản có Quốc doanh đánh cá Vũng Tàu Côn Đảo và Công ty xuất nhập khẩu thủy sản Việt Nam Seaprodex. Những điển hình này, có đơn vị tồn tại được vài ba năm rồi tắt lịm như Quốc doanh đánh cá Vũng Tàu Côn Đảo, đơn vị khác thì chững lại rồi chìm khuất theo thời gian. Nhưng cũng có điển hình trở thành mô hình hoạt động tốt suốt mười năm liền.



Dù tuổi thọ của những điển hình này ngắn hay dài, nhưng công lao của nó, đóng góp của nó là vô giá. Đó là những doanh nghiệp đã không chịu bó tay, tự cởi trói, tự tháo gỡ, chấp nhận đủ thứ tai tiếng... để tìm ra cách làm ăn mới, tìm lối thoát cho sản xuất và đời sống. Chính là từ những cách làm ăn mới đầy sáng tạo và hợp quy luật này ở thành phố Hồ Chí Minh mà Đảng và Chính phủ đã có thực tế sống động để nghiên cứu, điều chỉnh, sửa đổi cơ chế chính sách, thể chế hoá những cơ chế mới năng động, sáng tạo, làm ra của cải vật chất, làm giầu cho dân cho nước, đưa đất nước bước hẳn vào thời kỳ Đổi mới toàn diện và triệt để. Công lao đó, đóng góp đó của các điển hình kinh tế tại thành phố Hồ Chí Minh đã được Đảng, Nhà nước và Nhân dân đánh giá cao, được các nhà văn đưa vào thơ vào tiểu thuyết, kịch nói và điện ảnh...



Cái mới, hợp qui luật, hợp lòng người khi vừa xuất hiện thường bị cản phá, nhưng bao giờ cũng hấp dẫn và được toàn xã hội hưởng ứng, bảo vệ. Thế nhưng, năm tháng trôi mau, có những cái mới, những điều tốt đẹp đã và đang bị mai một, bị chìm khuất vào quên lãng, mất tác dụng, nếu như bản thân nó không tự điều chỉnh, không tự vượt lên mình, nếu như xã hội thờ ơ, không công nhận và nhân rộng nó ra làm lợi cho cuộc sống.



Cuốn sách Nghề cá Việt Nam nhìn từ Seaprodex của tác giả Nguyễn Hồng Cẩn, như là một sự nhìn nhận, khẳng định công lao của một mô hình từng vang bóng một thời: Mô hình Seaprodex. Tâm nguyện của tác giả khi làm cuốn sách này không chỉ nhằm ca ngợi thành tích của một Công ty tầm cỡ quốc gia đã đi đầu trong việc bung ra, thoát khỏi cơ chế hành chính quan liêu bao cấp. Bằng việc đề nghị Đảng và Nhà nước cho làm thử cơ chế Tự cân đối tự trang trải (thực chất là cơ chế kinh tế thị trường, nhưng thời đó không ai dùng những từ này!), Seaprodex đã trụ vững, chặn đứng đà sa sút và khủng hoảng triền miên của ngành thủy sản. Seaprodex đã mở đột phá khẩu là con tôm xuất khẩu, với chiến lược tập trung khôi phục nghề cá nhân dân, đầu tư cho dân, sòng phẳng với dân, hài hoà quyền lợi của người lao động, của địa phương, của ngành, lấy hai chữ Dân giầu làm mục tiêu; bởi chỉ có giúp cho Dân giầu thì kinh tế mới phát triển, nước mới mạnh! Chân lý tưởng như đã cũ, vô cùng đơn giản thế mà chúng ta đã phải mất nhiều năm mới ngộ ra để rồi phải trả giá cho những sai lầm vì chủ quan, duy ý chí, không tôn trọng quy luật khách quan. Những năm tháng gian khổ từ 1977 đến 1987, nay nhắc lại, gợi lại, lớp trẻ hôm nay khó có thể hình dung ra! Trong những năm tháng thiếu thốn, thử thách tứ bề, Seaprodex đã vươn ra thị trường nước ngoài với phương châm khơi trong hút ngoài, với triết lý Mở và Hội tụ... thật là dũng cảm và sáng tạo! Đến khi Đảng nhắc lại và khẳng định quan điểm Lấy dân làm gốc thì Seaprodex đã thực sự cùng với toàn ngành thủy sản, cùng các địa phương khôi phục nghề cá Nhân dân. Sản lượng tôm cá tăng nhanh. Kế hoạch năm năm 1976-1980 Nhà nước đầu tư gần năm trăm triệu USD (kể cả tiền Việt Nam và Rúp) nhưng kết quả là không đủ cá và nước mắm bán theo tem phiếu cho cán bộ, bộ đội công nhân viên làm việc trong guồng máy Nhà nước! Kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 1980 chỉ đạt 11,2 triệu USD! Vận hành theo cơ chế Tự cân đối tự trang trải, Seaprodex đã vụt lớn lên như Phù Đổng. Khi đất nước bị các thế lực đế quốc phản động chống phá gây chiến tranh biên giới, Mỹ cấm vận Việt Nam; hàng loạt nhà máy, xí nghiệp không có phụ tùng thiết bị thay thế, không có nguyên liệu, nhiên liệu, vật tư sản xuất. Vào thời khắc sa sút nhất, Đảng và Nhà nước đã tin cậy giao cho Seaprodex bằng uy tín của mình vay nước ngoài vật tư nguyên liệu và thiết bị cho các ngành công nghiệp, điện lực, giao thông, xây dựng... Kế hoạch vay nợ trả chậm bằng thủy sản ấy mang tên T30, rất ít người ngoài ngành biết! Seaprodex đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ này với hàng trăm ngàn tấn hàng hoá, vật tư, thiết bị, kể cả hàng chục tấn vàng để bình ổn giá cả, chống lạm phát, trị giá hàng trăm triệu USD. Lúc đó, Seaprodex đã toả sáng không chỉ trong ngành thủy sản mà lan toả sang các ngành kinh tế khác. Phép thần nào giúp Seaprodex lớn nhanh, lớn mạnh? Đó chính là nhờ Nghề cá Nhân dân mà Seaprodex có công đầu kích thích, khôi phục, phát triển. Chính nghề cá nhân dân đã tiếp máu cho Seaprodex, làm nên thành công của mô hình Seaprodex.



Nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy sản kiêm Tổng Giám đốc Seaprodex Nguyễn Hồng Cẩn rút ra nhiều bài học quí giá từ mười năm hoạt động, mười năm toả sáng của Seaprodex 1981-1991; nhưng ông tâm đắc nhất bài học lấy dân làm gốc mà Seaprodex đã làm: Tìm mọi cách khôi phục, phát triển nghề cá nhân dân. Seaprodex làm nậu vựa đỏ, làm tổng dịch vụ cho nghề cá nhân dân. Vào thời kỳ đó, việc làm tốt đẹp, nghĩa cử và hợp qui luật này bị một số người khép vào tội tiếp tay cho tư bản ngóc đầu dậy! Trong khi Nhà nước chưa có Luật Đầu tư nước ngoài, hệ thống pháp luật còn chưa hoàn thiện thì việc liên doanh liên kết với nước ngoài đã từng bị chụp cho cái mũ mở đường cho tư bản nước ngoài bóc lột tài nguyên đất nước...!



Ông Nguyễn Hồng Cẩn năm nay bước vào tuổi tám mươi! Những điều ông phát hiện, phát biểu, đề xuất, kiến nghị và lao vào thực hiện tại mô hình Seaprodex cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị. Ví dụ như ngay từ những năm Tám mươi của thế kỷ 20, khi mà Quốc doanh chiếm ngôi vị độc tôn, thì ông đã dũng cảm lên tiếng về đa dạng hoá, đa sở hữu hoá Seaprodex, mà thực chất là loại hình công ty cổ phần (mà sau này, năm 1997 Nhà nước ta mới tiến hành Cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước). Ông đi trước người ta bằng những tri thức khoa học về quản lý kinh tế mà ông tự học, tự đọc và nghiền ngẫm từ những thành tựu của nhân loại. Đọc bài Triết lý Mở và Hội tụ ông viết từ năm 1987, tôi hiểu tấm lòng của ông...



 Ông nghỉ hưu từ năm 1992. Về hưu, ông nói là ông hạ cánh ở Bộ Thủy sản nhưng ông vẫn cất cánh với tư cách một công dân. Mười một năm qua ông vẫn năng động, say mê hành động, ham cống hiến và sáng tạo, ông thường xuyên gắn bó với thủy sản, với nghề nuôi tôm, với dịch vụ nghề cá cho nhân dân. Những người hiểu ông thì khâm phục trí tuệ, lửa nhiệt tình của ông. Nhưng cũng không ít người cười mỉm nói rằng ông ham làm thế để làm gì? Ông biết cả! Con người ấy tham gia cách mạng từ thời tiền khởi nghĩa, từng kinh qua bao nhiêu gian khổ, thử thách của thời kháng Pháp, từng chỉ huy bộ đội đánh nhiều trận, đặc biệt là những trận đánh Pháp tại mặt trận Đường số 5(1), trận nào cũng thắng, từng làm Chính ủy Trung đoàn 50 của Quân khu Tả ngạn, Phó Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Kiến An, Phó Chủ tịch phụ trách công nghiệp thành phố Hải Phòng... Con người ấy nay đã gần bát tuần mà vẫn ngùn ngụt lửa nhiệt tình với công việc, với nghề cá, với người làm nghề cá. Ông viết cuốn sách này thông qua mô hình Seaprodex mà phát biểu tâm huyết của mình mong muốn cho ngành thủy sản, cho xã hội nghề cá Việt Nam nhanh chóng phồn thịnh. Đáng trân trọng lắm thay!



Tôi kết thúc bài giới thiệu này bằng câu chuyện nuôi con tôm sú. Trước năm 1995, có mấy gia đình ở thành phố được ăn com tôm tươi, đang nhảy tanh tách? Thời đó tôm quí như vàng! Đã có thời kỳ (1981-1985) xảy ra chiến tranh con tôm kia mà! Người ta khai thác tôm đến kiệt quệ nguồn tôm thiên nhiên! Seaprodex đã đưa vấn đề nuôi tôm lên thành quốc sách để tăng sản lượng tôm xuất khẩu và quan trọng hơn, để bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Seaprodex đã tìm được đối tác là một công ty của Australia, xây dựng dự án liên doanh nuôi tôm đầu tiên tại Việt Nam, tên là Liên doanh kỹ thuật Việt Úc (Vatech). Vốn đầu tư của Vatech là 100 triệu USD, được cấp Giấy phép thành lập Xí nghiệp liên doanh từ ngày 24-11-1988. Ông Nguyễn Hồng Cẩn là Chủ tịch Hội đồng quản trị. Liên doanh Vatech nuôi tôm công nghiệp ở ven biển các tỉnh miền Trung đã nghiên cứu, chọn lọc để du nhập công nghệ nuôi tôm tiên tiến nhất thời bấy giờ từ Nhật Bản, Đài Loan, Thái Lan và Australia vào Việt Nam, và đã thu được kết quả bước đầu đầy hứa hẹn. Rất tiếc là do công ty mẹ tại Australia của phía đối tác liên doanh gặp khó khăn bất khả kháng nên phía Australia đã đề nghị được ngưng hoạt động. Mặc dù phía Australia rút khỏi liên doanh, nhưng toàn bộ hệ thống cơ sở vật chất, đặc biệt là công nghệ nuôi tôm sú vẫn được phía Việt Nam khai thác, phát huy tác dụng đến tận ngày nay. Công nghệ nuôi tôm và những bài học kinh nghiệm của Vatech để lại cho ngành nuôi tôm Việt Nam là vô giá!



Vatech là người đi tiên phong, đã thổi vào nguồn sinh khí, thúc đẩy nghề nuôi tôm nước ta lên thành phong trào rộng khắp trong toàn dân ở những nơi có thể nuôi tôm, đưa con tôm nuôi lên ngôi; thành mũi nhọn để tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Cùng với Vatech, Seaprodex còn góp sức hình thành nhiều công ty nuôi tôm sú, tôm càng xanh, sản xuất tôm giống ở Đồng Nai, Bà Rịa Vũng Tàu và Tây Nam bộ. Nhờ thế mà sản lượng tôm xuất khẩu của Việt Nam tăng nhanh, kim ngạch xuất khẩu thủy sản lên tới 1 tỷ USD/năm. Đồng thời, con tôm sú, tôm càng xanh được bày bán tràn lan tại các chợ, bơi trong bể kính. Con tôm tươi nhảy tanh tách là món ăn ngon trong các nhà hàng, khách sạn sang trọng cũng như trong các quán ăn dân dã và các gia đình... Con tôm trở thành biểu tượng (logo) của Seaprodex từ hơn hai chục năm qua. Biểu tượng ấy trở thành thương hiệu đầu tiên của Việt Nam được thế giới công nhận, nhiều lần được trao giải thưởng quốc tế.



Seaprodex đã từng toả sáng rực rỡ trong mười năm 1981-1991 nhờ cơ chế Tự cân đối tự trang trải. Tình cảm, tấm lòng, ước nguyện, chí hướng của những người đã từng làm nên Seaprodex trước sau như một. Từ năm 1992, thi hành Nghị định 388 và sau đó là cơ chế Tổng công ty 90, Seaprodex ra sao? Đó chính là niềm trăn trở, có lẽ trăn trở đến trọn đời của tác giả cuốn sách này!



Cuốn sách Nghề cá Việt Nam nhìn từ Seaprodex gồm hai phần. Phần đầu là những bài viết của tác giả tập trung vào đề tài Tổng quan ngành thủy sản Việt Nam, phân tích thực trạng, phân tích mô hình Seaprodex, khẳng định những thành công, rút ra những bài học kinh nghiệm mang tính quy luật, khoa học, và gợi mở hướng đi tới tương lai. Kế đó là những bài phát biểu thể hiện tầm nhìn chiến lược, những biện pháp, bước đi của Seaprodex cho từng thời kỳ từ năm 1981 cho đến khi tác giả nghỉ hưu. Trong đó, nổi bật là những bài: Triết lý Mở và Hội tụ, và bài Tổng kết Hội thảo Mười năm thực hiện cơ chế mới. Chính là từ tầm nhìn chiến lược, biết dự báo, biết đón đầu để kịp thời đề xuất những biện pháp thực hiện cụ thể táo bạo này, với tư cách Thứ trưởng kiêm Tổng Giám đốc công ty Seaprodex, ông Nguyễn Hồng Cẩn đã cùng tập thể Seaprodex đưa công ty của mình vượt qua trăm ngàn thử thách, vươn lên thành một mô hình làm ăn mới có sức hấp dẫn lớn, có tác động quan trọng đối với toàn ngành thủy sản. Ở cuối phần thứ nhất của cuốn sách, tác giả có bài hồi tưởng về cuộc đời gần tám mươi năm qua của mình. Trong đó, nổi bật lên sự ấm áp của nghĩa tình, sự sắc sảo, năng động của tư duy và đặc biệt là ngọn lửa! Đó là ngọn lửa rừng rực cháy đỏ nhiệt tình với cuộc đời, ham cống hiến, ham sáng tạo, tha thiết muốn đóng góp tâm, sức mình vào sự nghiệp chung của dân, của nước.



Phần thứ hai của cuốn sách, ông Nguyễn Hồng Cẩn trân trọng đưa vào những bài phát biểu, bài nghiên cứu, những hồi tưởng của những người từng gắn bó với Seaprodex. Rất tiếc là khuôn khổ cuốn sách có hạn cho nên chỉ đưa vào sách này được một phần rất nhỏ những bài như thế. (Từ hai chục năm qua, ông Nguyễn Hồng Cẩn có ý thức lưu trữ những tài liệu (hơn 1000 trang A4) liên quan đến vận mệnh của Seaprodex. Nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập Công ty xuất khẩu thủy sản Việt Nam, Seaprodex đã mời ông hợp tác biên soạn, công bố tập tài liệu này). Công việc này là thêm một chi tiết thể hiện tấm lòng của ông, tình nghĩa của ông, khao khát của ông mong muốn Seaprodex, mong muốn ngành thủy sản Việt Nam phát triển mạnh mẽ, xứng đáng với tầm vóc của nó trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.



Thành phố Hồ Chí Minh, tháng Tư năm 2003.



TX.


Lời tựa cho tác phẩm “Nghề cá Việt Nam nhìn từ Seaprodex”. NXB Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh, tháng 06-2003.



Nguồn: Lấp lánh tình đời. Truyện và Ký chọn lọc của Triệu Xuân. NXB Văn học, 2007.



www.trieuxuan.info


 


 


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Văn tài Võ tướng Trần Độ - Võ Bá Cường 09.08.2017
Nghệ sỹ Ưu tú Đoàn Quốc với những cống hiến lặng lẽ - Trịnh Bích Ngân 07.08.2017
Ngô Tất Tố: Ba tính cách trong một con người - Phan Quang 14.07.2017
Nguyễn Tuần: Cỏ Độc lập - Phan Quang 14.07.2017
12 người lập ra nước Nhật (13) - Sakaiya Taichi 05.07.2017
Nguyễn Quang Sáng: Trong mâm rượu/ Nói xấu người vắng mặt/ Rượu sẽ thành thuốc độc - Trần Thanh Phương 19.06.2017
Nói có sách (5) - Vũ Bằng 19.06.2017
Sử ký Tư Mã Thiên (4) - Tư Mã Thiên 12.06.2017
Sử ký Tư Mã Thiên (3) - Tư Mã Thiên 11.06.2017
Sử ký Tư Mã Thiên (1): Lời giới thiệu của Dịch giả Nhữ Thành (Phan Ngọc) - Phan Ngọc 11.06.2017
xem thêm »