tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21072848
04.04.2015
Triệu Xuân
Sài Gòn, hai mươi mùa nắng



Từ trái qua: Các nhà văn, nhà thơ: Lê Văn Thảo, Phạm Tiến Duật, Hữu Thỉnh, Lệ Thu, Thủ tướng Võ Văn Kiệt, Triệu Xuân, Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Khải, Đỗ Chu, Đoàn Minh Tuấn. Ảnh chụp tại nhà số 7 đường Lê Duẩn (Văn phòng Thủ tướng tại TP HCM) tháng  Tám năm 1995. Thủ tướng VVK mời mười nhà văn nhà thơ đến trò chuyện thân mật và mong muốn các nhà văn tập trung trí tuệ, tình cảm viết về sự nghiệp Đổi mới. (Ảnh chụp bằng máy Pentax của TX, nhờ người Thư ký của Thủ tướng bấm máy, hơi bị mờ!).


 


Nhà văn Triệu Xuân: Kỷ niệm 40 năm đất nước hòa bình thống nhất,  tôi post một số bài Ký, viết về Sài Gòn, về miền Nam đất nước trong những năm qua...



Mới đó mà đã Hai Mươi Năm rồi! Cũng là mùa nắng này cách đây hai mươi năm, ngày 30 tháng 4 năm 1975, chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc thắng lợi, Sài Gòn được giải phóng, miền Nam hoàn toàn giải phóng, giang sơn thu về một mối. Ước mơ hòa bình thống nhất đất nước trở thành hiện thực. Sài Gòn những ngày ấy rực rỡ cờ hoa, nhìn ai cũng thấy rạng rỡ nụ cười và ánh mắt phấn chấn, tin tưởng. Thế rồi những ngày tháng vui mừng bồng bột cũng qua mau, cuộc sống với biết bao điều trần trụi, thực tế, kéo mọi người trở lại với những lo toan vất vả đời thường. Chiến tranh kết thúc, Sài Gòn gần như còn nguyên vẹn, đất nước thống nhất, lòng dân đang đầy ắp niềm vui và khát vọng dân giàu nước mạnh, xã hội phồn vinh, bạn bè quốc tế vui mừng và vô cùng khâm phục Việt Nam. Đây quả là thời cơ ngàn năm có một để nước ta vươn lên sánh vai cùng các nước tiên tiến trên thế giới, như lời Bác Hồ là “sánh vai với các cường quốc năm châu”.



Nhưng những bài học đau xót còn nóng hổi trong hai chục năm qua không cho phép chúng ta lạc quan tếu. Ngay cả những người bỏ nước ra đi từ sau 30 tháng 4 năm 1975, nay trở về cũng phải thốt lên rằng: Sài Gòn to, đẹp hơn trước năm 1975 rất nhiều! Những người ở xa về dễ xúc động bởi những thay đổi của Sài Gòn. Còn người dân thành phố? Những người thủy chung với đất nước quê hương, trụ vững trước muôn vàn khó khăn cả vật chất lẫn tinh thần suốt hai chục năm qua thì cảm nhận những đổi thay của thành phố mình với tất cả niềm vui sướng và tự hào. Bởi chính họ làm nên những đổi thay đó. Tại thành phố này, luôn luôn khởi phát những phong trào cách mạng của quần chúng, được nhanh chóng nhân rộng ra toàn quốc. Chỉ có mấy năm gần đây thôi, phong trào xây nhà tình nghĩa và phong trào xóa đói giảm nghèo đã mang lại hiệu quả tốt đẹp đến không ngờ. Trong hoàn cảnh Nhà nước thiếu vốn nghiêm trọng, nếu không có phong trào xây nhà tình nghĩa thì không biết đến bao giờ chúng ta mới đền ơn đáp nghĩa - dù chỉ một phần rất nhỏ đối với những gia đình có công với nước, đối với những người mẹ anh hùng đã dâng hiến con em mình cho cách mạng. Khi mà sức lao động được giải phóng, sức sáng tạo được khơi gợi và phát huy, tri thức, chất xám được nâng niu, trân trọng, quyền sở hữu cá nhân được luật pháp đảm bảo, thì sức bật trong đời sống kinh tế xã hội quả là ghê gớm. Nhờ thế cho nên thành phố luôn luôn giữ vững sự ổn định về chính trị.



Năm 1994, so với toàn quốc, thành phố Hồ Chí Minh chiếm 6,4 phần trăm về dân số, 7,2 phần trăm về lao động và hơn 18 phần trăm về vốn sản xuất kinh doanh, nhưng đạt được 31,6 phần trăm giá trị sản lượng công nghiệp, đóng góp hơn một phần tư tổng thu ngân sách Nhà nước, chiếm 18 phần trăm tổng thu nhập quốc nội (GDP). Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm bình quân mỗi năm hơn 13 phần trăm. Dự kiến năm 1995 này, tăng 3,4 lần so với năm 1980 và gần gấp đôi so với năm 1990. Năm 1994, tổng sản phẩm bình quân đầu người đạt 810 đôla Mỹ. Đời sống người dân thành phố từng bước được cải thiện. Phong trào xóa đói giảm nghèo đã thực sự giúp cho nhiều gia đình thoát khỏi đói nghèo, tiến lên làm ăn ổn định. Tại thành phố, theo thống kê mới nhất, cứ 100 gia đình thì có 71 gia đình có tivi, 63 gia đình có xe gắn máy, 25 gia đình có tủ lạnh, 33 gia đình có đầu máy video. Cứ 10 ngàn dân thì có 1.580 học sinh. Các trường đại học và cao đẳng trên địa bàn thành phố đã đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và phát triển quan hệ hợp tác với nước ngoài. Phong trào học sinh ngữ đang thu hút hàng trăm ngàn người, đa số là giới trẻ. Nhiều biện pháp giải quyết các vấn đề tệ nạn xã hội được triển khai kịp thời, củng cố lòng tin của nhân dân.



Chưa bao giờ vấn đề con người, nhất là vấn đề nhân tài được đặt ra khẩn thiết như lúc này. Giới trẻ thành phố Hồ Chí Minh mà tôi thường xuyên tiếp xúc khẳng định rằng: Nếu không học, không tự vươn lên mình, không tận dụng cơ hội tuyệt vời cả đời có một là tuổi trẻ để học thành tài thì sẽ chết chìm trong cái đại dương bao la của cơ chế kinh tế thị trường. Nếu không chết chìm thì cũng suốt đời không ngóc đầu lên được! Từ người lãnh đạo cho đến người dân thấu hiểu lẽ tất yếu đó. Ngày 17 tháng 4 vừa qua, tại Hội nghị Khoa học Công nghệ và Môi trường thành phố, Chủ tịch Trương Tấn Sang đã kêu gọi các doanh nghiệp hãy cùng với Nhà nước đầu tư cho chiến lược Con người, phát triển nguồn nhân lực có trình độ văn hóa, có tri thức khoa học kỹ thuật cao, có tay nghề thành thạo. Đây thực sự là một chủ trương rất thông minh và khôn khéo. Biết phát huy thế mạnh tiềm tàng ở trong dân, của dân, chúng ta đã và đang làm được nhiều chuyện mà thời bao cấp, có mơ cũng không thấy. Trước ngày kỷ niệm hai mươi năm giải phóng thành phố, xã Long Trường huyện Thủ Đức đã được điện khí hóa. Công trình này cung cấp điện cho 1.753 hộ dân và hàng loạt cơ sở sản xuất trong xã. Trong ngày khánh thành công trình, tôi đã thấy nhiều người nông dân cảm động rơi nước mắt. Từ nay, quê hương Long Trường chúng tôi, gia đình tôi thực sự đổi đời. Ông Ba Thành rưng rưng xúc động nói với tôi như vậy. Nhìn lại hai mươi năm qua, ông Nguyễn Hữu Hạnh, nguyên là Chuẩn tướng, Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Sài Gòn, nay bảy mươi hai tuổi, đang sống cùng với vợ ở một khu ngoại ô yên tĩnh của Sài Gòn, tâm sự: “Sau giải phóng, nhiều lúc tôi rất buồn vì cả một thời gian dài, kinh tế tụt hậu, đạo đức suy giảm, guồng máy hành chính yếu kém. Đất nước còn nghèo mà tiềm lực trong dân chưa được giải phóng. Nay thì tôi cảm thấy rất vui vì đất nước đã làm một số việc rất tốt. Tuy chúng ta chậm, đi sau một số nước, nhưng bù lại, ta học hỏi được nhiều điều để đi nhanh hơn. Chúng ta đang đi lên bằng sức và trí tuệ của mình. Đảng và Nhà nước ta đang mở rộng cửa trong quan hệ với nước ngoài nhằm phát triển kinh tế. Chỉ mong chúng ta luôn giữ được thế bình đẳng, hai bên cùng có lợi và đừng bao giờ lệ thuộc một nước nào...”.



Mùa nắng thứ hai mươi kể từ khi đất nước thực sự hòa bình thống nhất, đi trên đường phố, nhìn vào gương mặt nào cũng thấy nụ cười hoặc là sự hưng phấn. Biểu hiện nội lực của cả một thành phố, của cả một dân tộc chính là đây.



Thành phố đã bước hẳn sang thời kỳ mới, nhưng chúng ta không bao giờ quên những thử thách ngày càng gay gắt, những tồn tại dai dẳng, đòi hỏi phải không ngừng tự vượt lên mình. Đó là nạn tham nhũng, buôn lậu ngày càng tinh vi hơn, xảo quyệt hơn. Đó là các loại tệ nạn xã hội dai dẳng đeo bám lấy cuộc sống thành phố. Tỷ lệ người nghèo trong thành phố không phải là nhỏ. Đành rằng ở những nước công nghiệp phát triển vẫn không bao giờ hết kiếp nghèo và tệ nạn xã hội. Nhưng chúng ta, với mục tiêu rất nhân văn là dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, chúng ta không thể làm ngơ trước những cảnh đời vô cùng nghèo khổ của đồng bào mình. Theo điều tra mới nhất, mức sống của người dân ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh chỉ bằng 65 phần trăm ở nội thành. Năm 1994, thu nhập bình quân đầu người ở ngoại thành là 235 ngàn đồng một tháng. Có 57,4 phần trăm số dân có mức sống trung bình tạm ổn, 37 phần trăm khó khăn và quá khó khăn, chỉ có 5,6 phần trăm là có mức sống cao. Về đầu tư cho trí tuệ, mức chi cho học tập ở ngoại thành chỉ có 2,3 phần trăm tổng số chi. Từ trung tâm thành phố về Củ Chi hay Bình Chánh chỉ vài chục phút xe hơi, vậy mà tình trạng lạc hậu đã phơi bày. Không nói đâu xa, ngay ở quận Tư, cách trung tâm thành phố chỉ một cây cầu, vậy mà đời sống vật chất cũng như văn hóa tinh thần chênh lệch khủng khiếp. Tại phường 5 quận Tư có 1.548 hộ với hơn 9.000 nhân khẩu, được coi là một trong những phường nghèo nhất thành phố. Trong số hơn một trăm hộ gia đình sống dưới mức nghèo khó có năm hộ “dũng cảm” vay vốn làm ăn, còn năm mươi sáu hộ khác được cho vay, nhưng bà con không dám vay. Bởi vay vốn để làm gì khi người ta mù chữ, không có nghề ngỗng gì, mặt bằng kinh doanh không có, vay rồi ăn hết lấy gì để trả! Từ nhiều chục năm nay họ sống trong những cái hộp bằng các tông và giấy dầu gọi là nhà, dựng trên một con rạch cạn mà thực chất đã biến thành bãi rác lộ thiên vô cùng ô nhiễm. Nghề nghiệp của vợ chồng con cái là gánh nước mướn, lột vỏ hành mướn và đẩy xe xếp dỡ hàng mướn cho chợ Cầu Muối và chợ Cầu Ông Lãnh. Gia đình chị Võ Thị Hoa có hai vợ chồng, bốn đứa con ngụ tại 209/149/68 Bến Vân Đồn trong một căn nhà dột nát. Chồng thi thoảng được mướn làm thợ hồ, bữa đực bữa cái. Vợ gánh nước mướn. Trả lời câu hỏi của tôi, chị Hoa nói trong nước mắt: “Làm tối ngày chưa đủ tiền mua gạo, nói chi đến chuyện mua thức ăn hay cho con đi học. Muốn cho các cháu đi học dữ lắm mà hổng có tiền. Có chén cơm chan nước tương mà ăn qua ngày là ước mơ rồi!”. Những gia đình bà Tư, bà Bình, ngoài năm mươi tuổi, cụ Hiếu ngoài bảy mươi tuổi mà tôi đã nhiều lần đến thăm đều cùng cảnh ngộ. Thương nhất là khi mùa mưa tới hoặc lúc nắng gắt, mùi xú khí từ con rạch cạn bốc lên khiến phải buồn nôn. Mù chữ, lâu lâu được cứu tế chỉ biết điểm chỉ chứ không biết ký tên mình, không nghề nghiệp gì, đến dưỡng khí cũng không có mà thở. Chị Trần Thị Nga, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường 5 tâm sự: “Có nhiều người giàu lên mau lẹ quá, còn dân phường 5 sao mãi không ngóc đầu lên được! Biết đến bao giờ và bằng cách nào dân phường 5 mới thoát khỏi nghèo khổ?”. Biết đến bao giờ? Đó là câu hỏi cứ day dứt mãi trong tôi. Phải chăng vì thế mà năm nào tôi cũng đến thăm những người nghèo ở phường 5 quận Tư. Hỡi những người giàu có, những nhà doanh nghiệp, những nhà từ thiện ở trong nước và nước ngoài, hãy dành một chút cho bà con phường 5 quận Tư. Năm 1994, trên toàn quận Tư, chính quyền đã dành năm mươi triệu đồng để trả học phí học nghề cho con em các gia đình chính sách và gia đình nghèo. Đã có ba ngàn người học nghề năm ngoái và tám trăm người được giải quyết việc làm. Ba trăm năm chục hộ dân được cứu trợ thường xuyên, 1.300 trong tổng số 1.800 hộ được vay tiền ổn định cuộc sống. 2.900 trong tổng số 3.000 em thất học được cắp sách đến trường. Những số liệu trên đây cho thấy cố gắng và tấm lòng lo cho dân nghèo, nhưng khó mà nghĩ rằng đó là cách giải quyết triệt để nạn đói nghèo, lạc hậu ở quận Tư. Trên toàn thành phố, đã chi hơn trăm tỷ đồng một năm cho chương trình xóa đói giảm nghèo. Thế nhưng để xóa triệt để, tránh tình trạng tái đói tái nghèo, cần phải có một nguồn vốn lớn gấp nhiều chục lần và điều chủ yếu là phải tạo được công ăn việc làm cho dân nghèo. Quả là lực bất tòng tâm khi mà kế hoạch cả năm 1995 thành phố chỉ có thể giải quyết việc làm cho mười sáu ngàn người. Trong khi đó số người cần việc làm gấp hàng chục lần!



Cuộc sống vốn là thế. Trên con đường đi tới phồn vinh, thành phố mang tên Bác đang phải đối đầu với rất nhiều khó khăn, thử thách nan giải. Hòa bình, xây dựng có quy luật khác với thời chiến. Bài học và kinh nghiệm trong chiến tranh không thể là thuốc chữa trong thời buổi hôm nay. Chỉ có tấm lòng nhân ái, lửa nhiệt tình và tri thức khoa học tiên tiến, cách quan hệ khôn khéo với trường quốc tế mới giúp chúng ta vượt lên phía trước đi tới phồn vinh và hạnh phúc. Đó là những cảm nhận trong mùa nắng thứ Hai Mươi sau Đại thắng mùa xuân năm 1975.



 



Thành phố Hồ Chí Minh, tháng Tư năm 1995.



TX.



In trên Báo Lao động - Xã hội, số 18 (73) từ 27-4 đến 3-5-1995.



 



Nguồn: Lấp lánh tình đời. Truyện và Ký chọn lọc của Triệu Xuân. NXB Văn học, 2007.



www.trieuxuan.info


bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Món riêu của Bà - Lê Phương Liên 18.11.2017
12 người lập ra nước Nhật (12): Matsushita Konosuke - Kinh doanh kiểu Nhật và triết lý kinh doanh - Sakaiya Taichi 10.11.2017
Sơn Nam - Hơi thở của miền Nam nước Việt - Tạ Tỵ 10.11.2017
Dương Nghiễm Mậu - Tạ Tỵ 10.11.2017
Phóng sự Hoàng Đế của Ryszard Kapuscinski - RYSZARD Kapuscinski 06.10.2017
Trần Đức Thảo - Những lời trăn trối (3) - Trần Đức Thảo 05.10.2017
Những đám khói - Võ Phiến 05.10.2017
Trần Đức Thảo - Những lời trăn trối (2)/ Chuyện Nguyễn Tuân đãi TĐT chầu hát chui! - Tri Vũ - Phan Ngọc Khuê 01.10.2017
Trần Đức Thảo - Những lời trăn trối (1) - Tri Vũ - Phan Ngọc Khuê 01.10.2017
Văn tài Võ tướng Trần Độ - Võ Bá Cường 09.08.2017
xem thêm »