tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21292086
Những bài báo
24.02.2015
Nhiều tác giả
Đồng nghiệp viết về thơ Quang Huy

Câu chuyện về bài thơ "Đồi Sim" của nhà thơ Quang Huy


    Vào những năm 60 của thế kỷ trước, Quang Huy là một nhà thơ và cũng là một cán bộ rất trẻ của ngành văn hóa tỉnh Nghệ An; cũng vào thời kỳ ấy, địa phương đang có phong trào khai hoang trồng cây lương thực. Quang Huy yêu một nữ sinh cấp 3, hoa khôi của trường - rồi sau đó, trở thành người bạn đời của ông. Tình yêu đẹp đưa họ vào cõi mộng mơ. Khá thường xuyên, trong mùa sim chín, vào những chiều chủ nhật, nhà thơ cùng cô nữ sinh cấp 3 dắt tay nhau lên đồi hái sim, ngồi bên nhau, cùng ăn sim và tâm tình như bao cặp tình nhân khác. Sẵn tâm hồn thi sĩ, Quang Huy  có ý định làm một bài thơ tặng người yêu. Tứ thơ về sim thì có rồi, nhưng chưa có tứ thơ về phong trào của địa phương (văn chương thời ấy là thế mà!), bỗng nhà thơ nhớ lại tinh thần một cuộc họp của cơ quan về chủ trương khai hoang trồng sắn, Quang Huy như người bắt được vàng: “Đúng rồi! Khai hoang trồng sắn!”. Thế là, sau ba ngày, bài thơ tặng người yêu của Quang Huy được hoàn thành:


             ĐỒI SIM


Nhớ ngày lên chín, lên mười


Chiều chiều, hai đứa lên đồi hái sim


Anh ngồi trao nón cho em


 Hàm răng tím ngắt màu sim mỉm cười


Xa nhau hơn chín năm rồi


  Anh về, sim đã thành đồi sắn xanh


 Em ngồi nướng sắn cho anh


 Hàm răng trắng, nét mi thanh mỉm cười


 Anh ăn củ sắn em lùi


 Còn ngon gấp mấy cái hồi ăn sim!                      


     Bài thơ không chỉ được cô học sinh cấp ba ấy xúc động, hân hoan đón nhận, mà còn được lan truyền trong thanh niên nông thôn cả nước và được đánh giá là “bài thơ tình có tính tư tưởng cao” lúc bấy giờ.


     Về sau này, khi Quang Huy chuyển công tác ra Hà Nội, làm Giám đốc-Tổng biên tập Nhà xuất bản Văn hóa-Thông tin. Gặp nhà thơ, tôi hỏi: “Vẫn không quên kỷ niệm về bài thơ “Đồi sim” đấy chứ?”. Quang Huy trả lời tôi như một câu hỏi trở lại: “Bài thơ tình tuyên truyền khai hoang trồng sắn ấy à?”.


     Cả hai chúng tôi cùng cười rất vui và đầy vẻ  hài hước.


 


"Quang Huy - Tuyển tập thơ" - Đôi điều suy ngẫm


Thơ Quang Huy có thể ví như tính cách con người anh: Thẳng thắn, thông tuệ, hóm hỉnh, sắc sảo, thâm trầm, từ tốn và cũng rất đằm thắm.


Trên tay tôi là tập sách "Quang Huy - tuyển tập thơ" do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành quí IV năm 2013. Tập sách có hình thức rất bắt mắt. Bìa sách do họa sĩ Văn Sáng trình bày, trang trọng và duyên dáng. Trong bìa lót chỉ duy nhất có bức ảnh chân dung nhà thơ khá  sinh động. Đáng nói, bức hình chân dung nghệ thuật này không phải do một nghệ sĩ nhiếp ảnh nào đó chụp mà lại của một nhạc sĩ nổi tiếng - nhạc sĩ An Thuyên, người đã phổ nhạc cho bài thơ "Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà" của Quang Huy. Chưa nói tới nội dung mà chỉ qua hình thức trình bày đã có thể thấy ngay sự nghiêm túc của những người thực hiện.


Tuyển tập thơ của Quang Huy chỉ có đúng 108 bài. Hình như có vẻ quá ít với một tuyển tập của một nhà thơ từng có tới hơn nửa thế kỉ theo nghiệp văn chương? Ban đầu tôi cảm giác như thấy thiếu. Những tuyển tập thơ của nhiều nhà thơ khác tôi dày lắm, tuy gọi là tuyển tập nhưng họ gần như cho vào tuyển toàn bộ thơ mình. Thật khổ tâm khi phải đọc lẫn cả những bài còn non lép của họ. Quang Huy thì khác. Anh quan niệm" quí hồ tinh bất quí hồ đa". Chắc chắn anh đã phải rất thận trọng và thật nghiêm khắc khi tự chọn cho mình những bài thơ để lựa vào tuyển mà rất có thể đây là tập thơ cuối của anh vì chỉ không lâu nữa anh sẽ bước sang tuổi tám mươi và việc đi lại của anh cũng nhiều khó khăn.


Tuy chỉ với 108 bài thơ nhưng có lẽ đó là những bài không chỉ được anh yêu thích mà  còn là những bài thơ đã làm nên tên tuổi  anh.


Thơ Quang Huy có thể ví như tính cách con người anh: Thẳng thắn, thông tuệ, hóm hỉnh, sắc sảo, thâm trầm, từ tốn và cũng rất đằm thắm.


Hầu hết những bài thơ, những câu thơ được chọn để công bố trong tuyển tập đều theo một quan niệm nhất quán của tác giả: Thơ là cái đẹp và câu thơ phải đẹp. Đặc biệt thơ anh rất hay trong thể thơ 7 chữ:


    Em đi chầm chậm qua chiều mỏng


    Tre lá bờ sông đã rụng nhiều


    Gió về chạm khẽ bờ đê cóng


    Bím tóc em về gió thổi xiêu.


                          (Một lời ước hẹn)


    Quê mẹ lâu rồi không về được


    Chút nắng chiều nay phố thị nhòa


    Bóng người tất tả đang về chợ


    Có phải nghìn năm dáng mẹ ta?


                           (Quê mẹ bây giờ)


    Thời gian như ngựa không ngưng nghỉ


    Phi hết đầu xuân đến cuối đông


    Ai chót đi về qua nắng hạ


    Chợt gió thu sang thổi cháy lòng.


                                   (Vó thời gian)


Và các bài thuộc thể thơ lục bát:


    Sông dài tiều tụy phù sa


    Tiếng chim thảng thốt vụt qua gió gầy


    Chuông chùa ai thỉnh sau cây


    Bóng nghiêng lá đổ tím đầy bến thưa


    Trời hoang đè gẫy vai chùa


    Tóc em thả xuống một mùa heo may.


                                         (Heo may)


    Gùi hàng lưng ngựa đóng im


    Nặng như tiền kiếp gửi nghìn đời sau


    Trông vời lắm nỗi nông sâu


    Cát như chỉ cát trắng mầu hồng hoang.


 


                                          (Ngựa thồ)


 


    Người ta cứ bảo dở hơi


    Chấp chi miệng thế lắm lời thị phi


    Dở hơi nào dở hơi gì


    Váy em xắn lệch nhiều khi cũng tình


                             (Nỗi niềm Thị Nở)


Thật thú vị khi ta gặp lại trong tuyển tập những bài thơ đã từng được bạn đọc cả nước  luôn nhớ, luôn thuộc của Quang Huy như "Trung du", "Một năm", "Chiếc cầu đám cưới mới đi qua", "Mười hai cô gái Truông Bồn", "Cây bồ kết ở ngã ba Đồng Lộc"… Nhiều bài thơ của anh đã từng dành những giải thưởng văn học cao quí như: "Trưa vàng suối biếc", "Vó thời gian", "Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà"… Và cả những câu thơ, những bài thơ mà người đọc dẫu đã quen, đã thuộc nhưng bây giờ mới rõ tên tác giả.


Không thể không nói thêm về những bài thơ lục bát của Quang Huy, mà như nhận xét của nhà thơ Phạm Khải: "Trong thi đàn anh được xem là người viết lục bát vững tay nghề. Bình thường anh viết ậm ạch nhưng riêng với thể thơ lục bát, anh như được thoát xác, thăng hoa". Và Phạm Khải cho rằng, hai bài "Nỗi niềm Thị Nở" và "Hư vô" không chỉ là những bài lục bát đặc sắc của Quang Huy mà còn là những bài đặc sắc của thi ca đương đại Việt Nam. Theo Phạm Khải, trong bài "Nỗi niềm Thị Nở", trên cơ sở đoạn tả vườn chuối đêm trăng trong truyện ngắn của Nam Cao, Quang Huy đã tạo nên một không gian rất thần diệu, vừa gợi không khí lãng mạn vừa nói lên cái ngất ngây của cặp tình nhân lần đầu đến với nhau:


    Đêm nay trời ở rất cao


    Sương thì đẫm quá, trăng sao lại nhòa


    Người ta… mặc kệ người ta


    Chỉ em rất thật đàn bà với anh…


Phạm Khải không chỉ khen bài "Nỗi niềm Thị Nở" mà anh còn rất yêu thích bài "Hư vô". Và cũng không riêng Phạm Khải, còn có nhiều người tâm đắc với bài thơ giàu tính triết lí này:


    Cái gì cũng có một thời


    Bao nhiêu máu chảy trong lời vua ban


    Cái gì rồi cũng tiêu tan


    Bao nhiêu xương trắng nằm oan dưới mồ


    Cái gì rồi cũng hư vô


    Bao nhiêu tượng gỗ lên chùa ngồi chơi


    Cái gì rồi cũng rụng rơi


    Quả trên vườn cấm, hoa nơi địa đàng…


(Toàn bài là hay, ngắn gọn, xúc tích,  riêng hai câu "Cái gì rồi cũng tiêu tan/ Bao nhiêu xương trắng nằm oan dưới mồ"… thì theo tôi có vẻ như thật chưa ổn. Một khi mà "xương trắng" còn "nằm oan dưới mồ" thì có lẽ và chắc chắn không thể dễ dàng "rồi cũng tiêu tan" được, mà nó vẫn sẽ mãi mãi nhắc nhở đòi nợ).


Theo nhà thơ Vũ Bình Lục, với "Hư vô" thì "những triết lí vốn có từ xửa xưa nhưng được tác giả sắp xếp tài tình nên đã trở thành những câu thơ mang dáng vẻ một châm ngôn, một tục ngữ hay một định đề gì đấy".


Trong tuyển tập của mình Quang Huy cũng đã dành đăng một số bài viết của đồng nghiệp cảm nhận, tâm đắc về thơ anh, như bài của Vũ Quần Phương (Mấy cảm nhận về thơ Quang Huy), của Phạm Khải (Nhà thơ Quang Huy: Từ "Hư vô" đến "Nỗi niềm Thị Nở"), của Vũ Bình Lục (Quang Huy với "Hư vô"), Vương Trọng (Nhà thơ Quang Huy -Một người Bắc rất Nghệ), Nguyễn Đức Tâm (Sim của Quang Huy), Ngọc Minh (Nhà thơ và ông giám đốc), Hoàng Phủ Ngọc Phan (Những bài thơ vượt thời gian), Lê Quốc Hán (Thơ tình cho đôi lứa), Xuân Ba (Hương khói truông Bồn )… v .v …


Vũ Quần Phương nhận xét: "Quang Huy là người thận trọng trong lao động thơ. Ông coi trọng vần và nhạc. Câu thơ mực thước, đều đặn trong vẻ đẹp cổ điển". Hoàng Phủ Ngọc Phan không ngần ngại gọi "những bài thơ của Quang Huy là những bài thơ vượt thời gian". Còn Nguyễn Đức Tâm lại cho rằng "thơ Quang Huy có những bài thơ ngắn chỉ vài dòng nhưng nội dung, ý nghĩa của nó đã vượt ra khỏi sự hạn hẹp của câu chữ"…


Theo tôi, cuốn sách "Quang Huy - Tuyển tập thơ" sẽ hoàn chỉnh hơn nếu tránh được những hạt sạn. Không biết sơ xuất do đâu mà cuốn sách ngoài bìa đề rất trang trọng là "Tuyển tập thơ" nhưng bên trong phần mục lục lại thấy chia tách bạch ra làm ba phần: "Phần thơ", phần "Tấm lòng bè bạn" và… "Phần văn". Đáng nói gọi là "Tuyển tập thơ" nhưng phần văn cũng chiếm tới gần một trăm trang (93 trang), được tác giả dành để in toàn bộ tập truyện vừa thiếu nhi có tên "Hoa Xuân Tứ".


Một hạt sạn khác theo tôi cũng đáng nói. Ở trang 307 phần tiểu sử của tác giả đã được ghi rõ ràng đầy đủ: Tên khai sinh tác giả là Nguyễn Đình Huy, sinh ngày 5/6/1936. Năm 1956 dạy học ở Khu học xá Trung ương. Năm 1958 về dạy học ở Yên Thành và Vinh. Năm 1963 công tác ở Ty Văn hóa Nghệ An. Năm 1965 công tác ở Hội Văn học nghệ thuật Nghệ An. Từ 1976 đến 1981: Trưởng phòng nghiệp vụ Nhà văn hóa trung ương, sau đó sang làm Trưởng ban Văn học hiện đại Nhà xuất bản Văn học, rồi sau đó giữ cương vị Giám đốc kiêm Tổng Biên tập Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin. Vậy nhưng trên trang 179, ngay phần mở đầu bài viết của mình về Quang Huy, nhà thơ Vũ Quần Phương lại ghi: "Bút danh là tên thật. Sinh năm 5/9/936 xuất thân dạy học, sống nhiều năm ở Nghệ An, sau chuyển ngành làm biên tập văn học và giám đốc nhà xuất bản".


Những lỗi nêu trên dễ dàng có thể tránh được nếu người biên tập và cả tác giả kỹ lưỡng hơn, cẩn thận hơn!


Huy Thắng/ cand.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Văn hóa Ẩm thực: Phở Việt, niềm tự hào của người sành ăn…/ Ngày của Phở - Trịnh Quang Dũng 13.12.2017
Văn hóa ẩm thực: Phở - món đồ ăn bằng bánh thái nhỏ nấu với thịt bò - Trịnh Quang Dũng 11.12.2017
Văn hóa Ẩm thực: Phở Việt - Kỳ 3: Phở "hành " phương Nam - Trịnh Quang Dũng 10.12.2017
Boris Pasternak Giải Nobel về văn học năm 1958 - Thân Trọng Sơn 09.12.2017
Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân - Tư liệu sưu tầm 02.12.2017
Pilates là gì? Lịch sử môn thể thao thời thượng Pilates - Triệu Thiên Hương 01.12.2017
Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Gia Nùng - Triệu Xuân 27.11.2017
Kỳ vọng cường quốc của Trung Quốc chỉ là 'lâu đài trên cát'? - Tư liệu 25.11.2017
Goncourt 2017 thuộc về nhà văn kiêm đạo diễn Eric Vuillard - Tư liệu 25.11.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Anh Thư - Người luôn ẩn mình sau những trang văn - Đỗ Ngọc Yên 24.11.2017
xem thêm »