tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18411570
06.02.2015
Nhiều tác giả
Những ngôi nhà cổ nhất Sài Gòn

Trường trung học cổ nhất Sài Gòn


-          Đọc bài: Ngôi nhà cổ nhất Sài Gòn trong diện mạo mới


Nằm êm đềm dưới những tán cây cổ thụ xanh mướt, phía trước là dinh Thống Nhất, Trường Lê Quý Đôn (TP.HCM) ẩn chứa bên trong nhiều dấu tích lịch sử, nơi ươm mầm nhiều nhân cách và trí tuệ lớn, trong đó có Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk cũng từng theo học tại đây...


Theo họa sĩ Uyên Huy (Hội Mỹ thuật TP.HCM), sau khi chiếm được toàn cõi Nam kỳ, chuẩn đô đốc người Pháp Jules Fancois Emile Krantz (1821 - 1914) đã ký nghị định thành lập một ngôi trường trung học tại Sài Gòn nhằm phục vụ nhu cầu đào tạo con em người Pháp. Trường bắt đầu khởi công xây dựng vào năm 1874 và hoàn thành vào năm 1877. Thời gian mới đi vào hoạt động, trường chỉ nhận học sinh người Pháp, chương trình giảng dạy theo chính quốc, từ tiểu học tới tú tài.


Ngôi trường 140 tuổi


Hôm qua, ông Trương Kim Quân, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích - Sở VH-TT TP.HCM, cho biết Trường Lê Quý Đôn là công trình địa điểm nằm trong danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn. Hồ sơ Trường Lê Quý Đôn đang trình hội đồng xét duyệt thông qua và đề nghị UBND TP.HCM xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp TP. Sau khi xếp hạng, công trình kiến trúc này sẽ được bảo vệ theo luật Di sản văn hóa.


Ông Trương Kim Quân, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích (Sở VH-TT) TP.HCM, cho biết thêm: “Thực chất Pháp muốn đào tạo những người phục vụ cho việc chiếm đóng, cai trị và khai thác thuộc địa, như mở trường thông ngôn đào tạo thông dịch viên, thư ký... và muốn dùng chữ Quốc ngữ, chữ Pháp thay thế cho chữ Hán và chữ Nôm để tuyên truyền phổ biến nền văn hóa Pháp, phục vụ cho mục đích nô dịch cũng như đồng hóa về văn hóa sau này”.


Trước đây ở Sài Gòn, Trường Lê Quý Đôn có tên gọi đầu tiên là Collège Indigène, có nghĩa là trường trung học bản xứ, sau này mới đặt lại thành Trường trung học Chasseloup - Laubat để mang tên một bộ trưởng Pháp quốc hải ngoại (còn gọi là Bộ Thuộc địa). Việc mở rộng nhận học sinh người Việt (phải có quốc tịch Pháp) được thực hiện vào đầu thế kỷ 20. Trường chia thành hai khu riêng biệt: khu dành cho học sinh Pháp, gọi là Quartier Européen và khu học trò Việt gọi là khu bản xứ, nhưng hai nơi đều học chung chương trình Pháp và thi tú tài Pháp.


Tài liệu lịch sử của trường thể hiện, ngày 28.1.1927, một phân hiệu tạm thời tại Chợ Quán dành cho người bản xứ được thành lập theo nghị định của toàn quyền Đông Dương G.Gal, sau này sáp nhập vào một trung học đệ nhị cấp bản xứ để lập ra một trường mới, đó là Petrus Ký. Trường tiếp tục đổi tên một lần nữa thành Jean Jacques Rousseau vào năm 1954 nhằm tránh gợi nhớ thời thuộc địa, nhưng vẫn do người Pháp quản lý, chủ yếu dạy học sinh người Việt. Tới năm 1970, trường được giao trả cho người Việt và đổi tên là Trung tâm giáo dục Lê Quý Đôn, học từ lớp 1 đến lớp 12. Năm 1977, Sở GD-ĐT TP.HCM chia khuôn viên trường ra làm hai cơ sở cấp 2 và cấp 3 cho đến ngày nay...


Từ điển thành phố Sài Gòn - Hồ Chí Minh do hai tác giả Thạch Phương và Lê Trung Hoa chủ biên cũng khẳng định: Năm 1874, thành lập Trường Collège Chasseloup Laubat. Như vậy có thể khẳng định, Lê Quý Đôn là trường trung học cổ nhất Sài Gòn hiện nay với tuổi thọ 140 năm.


Nơi học tập của nhiều người nổi tiếng


Vài nét về Chasseloup - Laubat


Ông Chasseloup - Laubat sinh ngày 29.3.1805. Lớn lên ông không chọn đời binh nghiệp như cha mình mà làm lục sự cho Tòa thượng thẩm và được phong ngạch chánh tòa vào năm 1831. Ngày 24.3.1860, Chasseloup - Laubat nhậm chức Bộ trưởng Bộ Thuộc địa và được vua Napoleon của Pháp phong Bộ trưởng Bộ Hàng hải vào ngày 24.11.1860.


Ông rời chức vụ năm 1867 để trở thành Bộ trưởng ngành lập pháp. Ngày 8.4.1871, ông làm đại diện cho cử tri vùng Charente Inférieure. Hai năm sau ông mất vào ngày 29.3.1873, cũng là ngày ông sinh ra 68 năm về trước.


Chiều 05.02.2015, tới thăm phòng truyền thống của Trường Lê Quý Đôn, chúng tôi thấy những hình ảnh của các cựu học sinh được treo rất trang trọng: Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk, Anh hùng LLVT Đỗ Ngọc Thạnh, nhà yêu nước Nguyễn An Ninh, học giả văn hóa Vương Hồng Sển, nhân sĩ yêu nước Phan Văn Chương, GS sử học Trần Văn Giàu, GS - Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, GS-TS Trịnh Xuân Thuận, bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng, TS Hồ Thiệu Hùng, NSND Hồng Vân, ca sĩ Elvis Phương, Thanh Thúy, Phương Thanh...


Cô Đỗ Thị Bích Duyên, quyền Hiệu trưởng Trường THPT Lê Quý Đôn, và thầy Tô Văn Hùng còn đưa chúng tôi đi tham quan một loạt các công trình kiến trúc mang dấu ấn của Sài Gòn xưa tại khu nhà mà trước đây dành cho học sinh người nước ngoài, được gìn giữ rất cẩn thận. Bây giờ trường đặt tên là khu nhà Đại lộ thế kỷ để ghi nhớ sự tồn tại qua bao biến cố, thời gian của khu di tích này. Năm 14 tuổi, Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk qua học ở khu nhà này trong vòng 1 năm, trước khi về nước lên ngôi vua.


Khu nhà này có tất cả 10 phòng học, 1 phòng dùng làm thư viện và 1 phòng người Pháp dành riêng cho giám thị để theo dõi học sinh trong khu vực hành lang. Mặc dù học sinh nước ngoài và học sinh bản xứ không học chung nhưng giờ ra chơi hai bên có thể gặp nhau thoải mái nên theo lời kể của GS Trần Văn Giàu lúc còn sống với thầy cô giáo trong trường, Quốc vương Campuchia khi đó và GS Trần Văn Giàu vẫn thường xuyên gặp nhau trao đổi bài vở học tập.


Năm 2009, nhân dịp sang thăm VN, Quốc vương Norodom Sihanouk có ngỏ ý về thăm lại trường xưa và trồng cây lưu niệm. Tuy nhiên, sau đó do sức khỏe không cho phép nên quốc vương đành lỗi hẹn. Sau này khi quốc vương mất, Đại sứ quán Campuchia tại nước ta có đến tặng một tấm bia kỷ niệm ghi dấu tích rằng nhà vua có học tại trường và tấm bia này đã được đặt trang trọng ngay vị trí dự định trồng cây lưu niệm trước phòng truyền thống.


Lê Công Sơn


Trùng tu ngôi nhà cổ nhất Sài Gòn


Những ngày này, đi ngang qua ngôi nhà gỗ nhỏ có tuổi đời hơn 200 năm trong khuôn viên Tòa Tổng giám mục TP.HCM, nhiều người ngạc nhiên khi thấy mái ngói ngôi nhà đã bị dỡ xuống, cửa nẻo trống không...


Khoảng sân trống trước ngôi nhà vốn đặt những chậu hoa lớn nay thay thế bằng một gian nhà lợp tôn chứa vật liệu xây dựng. Quanh đó, những lớp ngói âm dương trên mái và ngói tráng men xanh lợp trước riềm mái được dỡ xuống, chồng chất dưới nền. Hình đôi rồng chầu thánh giá gắn trên nóc cao nay cũng không còn. Ông Bùi Ngọc Thắm, người có nhiệm vụ coi sóc khu vực Tòa Tổng giám mục, đã ở đây từ hồi chưa lên mười tuổi, cho biết ngôi nhà được dỡ ra để sửa sang lại chứ không phải “dỡ bỏ”. “Theo những tư liệu của Tòa Tổng giám mục, ban đầu nhà cất toàn bằng gỗ, đặc điểm là bộ khung gỗ được liên kết dính chặt với nhau không phải bằng đinh sắt mà bằng một hệ thống khít khao bởi kỹ thuật ghép mộng của người xưa. Những chi tiết như cửa ngõ quanh nhà cũng toàn bằng gỗ. Nhưng khi được đưa về tọa lạc trong khuôn viên của Tòa Tổng giám mục vào năm 1900 ở địa điểm như hiện nay, thì các vách bằng gỗ hai bên hông và phía sau ngôi nhà đều thay bằng tường xây gạch. Vì thế chúng tôi thấy cần phục dựng lại các vách của ngôi nhà bằng gỗ như chất liệu ban đầu”, ông nói.


Cũng theo ông Thắm, loại gỗ được dùng trong việc sửa sang ngôi nhà là căm xe. “Đối với những cột gỗ hoặc những cây kèo, đòn tay quá lâu năm nên bị mối ăn, đe dọa làm nghiêng ngã hoặc sụp nhà, chúng tôi buộc lòng phải thay cái mới nhưng hoàn toàn trung thành theo đúng kiểu thức cũ”. Bên cạnh đó, khi chuyển ngôi nhà từ Thị Nghè về nơi này cách đây hơn một thế kỷ, người ta đã không đặt hệ thống cột gỗ dưới các viên đá tảng chịu lực như “nguyên bản” mà đặt trực tiếp xuống nền. “Vì thế lần này chúng tôi phục hồi lại các chân tảng bằng đá để đỡ lấy các cột gỗ kia. Ngoài ra, một số chi tiết khác cũng sẽ trung thành với các tài liệu về kiến trúc, kiểu thức, hoa văn của ngôi nhà cổ mà vua Gia Long đã dựng lên trong khoảng thời gian từ năm 1790 - 1794, tính ra ít nhất cách đây đã 220 năm”, ông Thắm cho biết.


Vắt qua hai thế kỷ


Đến đầu thế kỷ 21, vào 2003, trong đợt điều tra các công trình kiến trúc cổ trên địa bàn TP.HCM do ngành văn hóa tiến hành đã đưa dinh Tân Xá - tức ngôi nhà cổ trên - vào danh sách 57 công trình cần khảo sát để lập hồ sơ công nhận di tích. Về mặt thời gian, đối tượng điều tra khảo sát do ngành văn hóa đưa ra gồm các công trình kiến trúc có niên đại tạo lập xấp xỉ 100 năm trở lên thì dinh Tân Xá vượt xa niên hạn ấy. Về mặt lịch sử, ngôi nhà cổ này do vua Gia Long sai cất sau ngày xưng vương trên đất Gia Định khoảng 10 năm.


Ông Bùi Ngọc Thắm giới thiệu với chúng tôi nhà được cất để giám mục Bá Đa Lộc (còn gọi Đức Cha Cả, tức Pigneaux de Béhaine, người được vua Gia Long ủy nhiệm đem hoàng tử Cảnh sang cầu viện với triều đình Pháp) dạy hoàng tử Cảnh học, lúc bấy giờ tọa lạc ở vùng Thị Nghè. Khi giám mục Bá Đa Lộc mất ở cửa Thị Nại vì bệnh vào năm 1799, vua Gia Long đã sai đưa linh cữu về quàn tại ngôi nhà ấy hơn 2 tháng rồi sau đó đưa đi an táng tại Lăng Cha Cả (nằm ở bùng binh Q.Tân Bình hiện nay) và giao nhà trên để linh mục Liot coi giữ. Đức cha Liot mất, ngôi nhà đóng cửa suốt nửa thế kỷ đến năm 1864 giao cho Đức cha Lefèbvre (Cha Ngãi) làm Tòa Tổng giám mục. Tuy nhiên, sau đó khi Thảo Cầm viên Sài Gòn khởi công xây dựng, ngôi nhà phải dời về vùng đất của các linh mục thừa sai nằm sâu về hướng công viên trước dinh Norodom, tức dinh Độc Lập, nay là dinh Thống Nhất. Qua thế kỷ 20, lúc Tòa Giám mục (nay là Tòa Tổng giám mục) được xây xong ở vị trí sâu hơn về phía chợ Vườn Chuối, ngôi nhà gỗ trên được dời vào đó để làm nhà nguyện đến khi được dỡ ra phục chế như những ngày qua.


Các tài liệu trên đã được nhắc đến sau này trong cuốn Nhà thờ Công giáo ở Việt Nam được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận là công trình sưu tập, nhiếp ảnh và xuất bản công phu nhất về các nhà thờ. Còn cuốn Nhà thờ Công giáo ở TP.HCM cho biết nhà cổ được xây theo lối ba gian hai chái này có “khung cửa với các cánh cửa đều chạm trổ hoa lá như tạo thêm sức sống cho mặt tiền của căn nhà. Bên trong, gian giữa của căn nhà được dùng làm nơi thờ phụng. Trên cao là một khám thờ bằng gỗ để mộc, chạm trổ các đề tài: “song phượng triều dương” (2 chim phượng chầu mặt trời) ở trên, “tam phúc” (3 con dơi) ở bao lam, hình hoa lá ở phần chân (...) căn nhà hiện vẫn được quay về hướng Nam theo truyền thống của người Việt “lấy vợ hiền hòa làm nhà hướng Nam”...


Giao Hưởng


thanhnien.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tôn Vũ (Tôn Tử) & Binh pháp Tôn Tử - Tư liệu 23.03.2017
Tôn Tẫn, Bàng Quyên - Tư liệu 23.03.2017
Danh nhân Đông Tây kim cổ (3) - Lương Văn Hồng 23.03.2017
Kho báu trong lăng Thoại Ngọc Hầu: Chiếc mão trang trí bằng 5 lượng vàng ròng - Lương Chánh Tòng 22.03.2017
Kho báu trong lăng Thoại Ngọc Hầu: Chiếc kính mắt châu Âu - Lương Chánh Tòng 22.03.2017
Rao bán vỉa hè giá trăm triệu - Tư liệu 20.03.2017
Chợ Cũ Sài Gòn - Lê Văn Nghĩa 19.03.2017
Ảnh hưởng của Trung Quốc đối với chế độ Pol Pot - Tư liệu 19.03.2017
Người Trung Quốc viết về nạn diệt chủng của Khmer Đỏ - Nguyễn Hải Hoành 19.03.2017
Đọc “Pol Pot: Mổ xẻ một cơn ác mộng” - Trần Hữu Dũng (Hoa Kỳ) 19.03.2017
xem thêm »