tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18413199
13.01.2015
Nhiều tác giả
Nhìn từ xa nước Nga của ông Tổng thống cùng tuổi Nhâm Thìn

Nhà văn Triệu Xuân: Cách nay một phần tư thế kỷ, trong chuyến du khảo hơn một tháng theo lời mời của Liên Xô (cũ) để viết về sự nghiệp cải tổ dưới thời ông Mikhail Gorbachev, khi trả lời phỏng vấn của Đài phát thanh Quốc tế Moscow, tôi mở đầu bằng câu: Ấn tượng lớn nhất của tôi là sự tương phản quá gay gắt giữa: Một bên là những gì huy hoàng nhất của nước Nga trong quá khứ qua kiến trúc, bảo tàng, văn học nghệ thuật... với một bên là sự nghèo nàn, tụt hậu, mất dân chủ, sự suy sụp, tan rã khó bề chặn đứng của nền kinh tế, xã hội, đặc biệt là niềm tin của con người...


Nhà văn Triệu Xuân thăm Chiến hạm Rạng Đông với nòng pháo đã bịt chặt, thành bào tàng...


Nước Nga từ sau những năm Tám mươi thế kỷ XX đến nay, thật sự tụt hậu về mọi mặt so với những nước lớn còn lại trên địa cầu. Từ năm 2000 đến năm 2008, tôi đã từng có 8 năm ngây thơ kỳ vọng vào tài năng của V. Putin, người cùng tuổi Nhâm Thìn với mình. Nhưng, những thông tin mà bạn bè tôi đang sống ở bển gửi về cho thấy, ông lại rơi vào căn bệnh luôn luôn cho mình là Nhất! Xã hội mất Dân chủ, đời sống người lao động vô cùng khó khăn, nhưng ông Putin chỉ thích những người quanh ông nói đến thành tựu, phát triển, nói đến vị thế số I của nước Nga! Ôi, quyền lực, đúng là nó tha hóa người ta ghê gớm!


Lối vào Điện Cremli, nơi làm việc của Ban lãnh đạo cao nhất Liên Bang Nga.


Chiến lược đối phó với một nước Nga đang suy thoái


Bài của Joseph S. Nye


Nhóm Chiến lược Aspen, một nhóm phi đảng phái gồm những chuyên gia về chính sách đối ngoại mà cựu cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Brent Scowcroft và tôi đồng chủ trì, gần đây đã trăn trở với vấn đề làm thế nào để đối phó lại những hành động của Nga tại Ukraine. Và giờ đây NATO cũng đang phải vật lộn với cùng vấn đề như vậy.


Dù phương Tây phải chống lại thách thức của Tổng thống Nga Vladimir Putin đối với quy tắc từ sau năm 1945 là không yêu sách đòi lãnh thổ bằng vũ lực, họ không thể hoàn toàn cô lập Nga, một nước có nhiều lợi ích chồng chéo với phương Tây về an ninh hạt nhân, không phổ biến vũ khí hạt nhân, chống khủng bố, Bắc Cực và các vấn đề khu vực như Iran và Afghanistan. Hơn thế nữa, yếu tố địa lý đơn giản mang lại cho Putin lợi thế trong bất kì sự leo thang nào của cuộc xung đột tại Ukraine.


Giận dữ trước các mánh khóe lừa bịp của Putin là hoàn toàn bình thường, nhưng đó không phải là một chiến lược. Phương Tây cần đặt ra các hình phạt về tài chính và năng lượng để răn đe Nga ở Ukraine; nhưng cũng cần tránh quên mất sự cần thiết phải làm việc với Nga về những vấn đề khác. Làm hài hòa những mục tiêu này không hề dễ, và sẽ không bên nào được lợi từ một cuộc Chiến tranh Lạnh mới. Do đó, không có gì ngạc nhiên rằng khi bàn đến những khuyến nghị chính sách cụ thể, Nhóm Aspen đã bị chia rẽ giữa những người muốn cứng rắn và những người muốn đàm phán, làm việc với Nga.


Tình thế tiến thoái lưỡng nan này nên được đặt vào góc nhìn dài hạn: Kiểu nước Nga nào mà chúng ta hi vọng được nhìn thấy trong một thập kỉ tới? Bất chấp việc sử dụng vũ lực một cách hiếu chiến của Putin và sự tuyên truyền dữ dội, Nga vẫn là một nước đang suy thoái. Chiến lược hướng Đông phi tự do của Putin trong khi khởi xướng cuộc chiến tranh phi truyền thống về phía Tây sẽ biến Nga thành một trạm khí đốt của Trung Quốc, đồng thời cách ly nền kinh tế nước này ra khỏi tư bản, công nghệ và các mối liên lạc với phương Tây mà Nga cần.


Một vài người chống Nga có thể chào đón sự suy thoái của đất nước này trên cơ sở rằng vấn đề bản thân nó sẽ tự giải quyết. Nhưng điều đó là thiển cận. Một thế kỉ trước, sự sụp đổ của Áo-Hung và đế chế Ottoman đã phá vỡ mạnh mẽ hệ thống quốc tế. Một sự sụp đổ từ từ, như trường hợp của đế chế La Mã cổ đại hay Tây Ban Nha thế kỉ thứ 18, thì ít nguy hại hơn một sự sụp đổ nhanh chóng, nhưng cuối cùng thì viễn cảnh tốt nhất vẫn là một nước Nga hồi phục và tái cân bằng trong thập kỉ tới.


Bằng chứng về sự suy thoái của Nga có ở khắp mọi nơi. Sự gia tăng giá dầu ở đầu thế kỉ này mang lại cho nền kinh tế Nga một sự kích thích nhân tạo, dẫn đến việc Goldman Sachs đưa Nga vào danh sách một trong những thị trường chính lớn đang nổi lên trên thế giới (một trong những thành viên của nhóm BRICs, cùng với Brazil, Ấn Độ và Trung Quốc). Tuy nhiên, ngày nay sự tăng trưởng đó đã tan biến. GDP của Nga chỉ bằng khoảng một phần bảy của Mỹ, và thu nhập bình quân đầu người với mức 18,000 USD (tính theo sức mua ngang giá) chỉ bằng một phần ba so với của Mỹ.


Dầu lửa và khí đốt chiếm hai phần ba giá trị xuất khẩu của Nga, chiếm một nửa doanh thu ngân sách cả nước, và 20% GDP, trong khi xuất khẩu công nghệ cao chỉ chiếm 7% lượng xuất khẩu hàng hóa chế tạo (so với 28% của Mỹ). Các nguồn tài nguyên được phân bổ kém hiệu quả trong nền kinh tế, cùng với cấu trúc thể chế và pháp lý tham nhũng làm cản trở đầu tư tư nhân. Bất chấp sự hấp dẫn của nền văn hóa Nga truyền thống và những lời kêu gọi của Putin nhằm nâng cao sức mạnh mềm của Nga, hành động côn đồ của Putin đã gieo rắc sự mất lòng tin. Gần như không người nước ngoài nào xem phim Nga, và không đại học nào của Nga lọt vào top 100 đại học tốt nhất thế giới năm vừa qua.


Khả năng xảy ra sự chia cắt sắc tộc thấp hơn thời Liên Xô, nhưng nó vẫn là một vấn đề ở Caucasus (Cáp-ca-dơ – một vùng đất rộng lớn nằm giữa Biển Đen và Biển Caspi – ND). Những sắc tộc khác ngoài người Nga chiếm một nửa dân số của Liên Xô; và giờ họ chiếm 20% dân số và 30% lãnh thổ Liên bang Nga.


Hệ thống y tế công cộng đang trong tình trạng lộn xộn. Tỷ lệ sinh đang giảm, tỷ lệ tử vong đã và đang tăng cao, và trung bình nam giới ở Nga chết ở độ tuổi đầu 60. Những nhà nhân khẩu học Liên Hợp Quốc dự đoán rằng dân số Nga có thể sụt giảm từ 145 triệu người ngày nay xuống còn 121 triệu người vào khoảng giữa thế kỉ này.


Tuy nhiên, dù Nga vào thời điểm hiện nay có vẻ như là một nền công nghiệp yếu kém, rất nhiều viễn cảnh tương lai vẫn có thể xảy ra. Nga có nguồn nhân lực tài năng, và một số lĩnh vực như công nghiệp quốc phòng vẫn có thể sản xuất ra những sản phẩm tinh vi. Một số nhà phân tích tin tưởng rằng với sự tái cấu trúc và hiện đại hóa, Nga sẽ có thể vượt qua các vấn đề hiện tại.


Cựu Tổng thống Dmitri Medvedev, người đã lo lắng rằng Nga sẽ rơi vào cái gọi là bẫy thu nhập trung bình hơn là phát triển đến vị thế của một nước phát triển, đã đưa ra các kế hoạch để thực hiện điều đó. Nhưng gần như không có kế hoạch nào được thi hành do nạn tham nhũng tràn lan. Dưới thời Putin, sự chuyển hóa hậu đế quốc của Nga đã thất bại, và Nga vẫn còn bị ám ảnh về vị trí của mình trên thế giới và bị giằng xé giữa bản sắc Sla-vơ và bản sắc châu Âu lịch sử.


Putin thiếu một chiến lược cho sự phục hồi dài hạn của Nga và phản ứng một cách cơ hội – dù thỉnh thoảng vẫn thành công trong ngắn hạn – đối với sự bất ổn trong nước, những mối đe dọa bên ngoài theo nhìn nhận của Nga, và sự yếu kém của những nước bên cạnh. Nga do đó đã trở thành một kẻ phá đám xét lại đối với nguyên trạng quốc tế – một quốc gia đang tìm cách trở thành chất xúc tác cho những cường quốc xét lại khác.


Tuy nhiên hệ tư tưởng phản tự do và chủ nghĩa dân tộc Nga là một nguồn lực nghèo nàn về quyền lực mềm mà đất nước này cần để nâng cao sức ảnh hưởng tại khu vực và trên thế giới. Do vậy, những viễn cảnh về một Liên minh Á-Âu do Nga lãnh đạo có thể cạnh tranh với Liên minh Châu Âu là rất hạn chế.


Dù hậu quả từ chủ nghĩa xét lại của Putin là gì đi nữa, thì vũ khí hạt nhân, dầu lửa và khí đốt, kĩ năng công nghệ máy tính, và sự gần gũi với châu Âu của Nga sẽ mang đến cho Putin các nguồn lực khác để gây ra các vấn đề cho phương Tây và hệ thống quốc tế. Đề ra và thực hiện một chiến lược nhằm kiềm chế hành vi của Putin trong khi vẫn duy trì được sự can dự lâu dài với Nga là một trong những thử thách khó khăn nhất mà cộng đồng quốc tế phải đối mặt ngày nay.


Joseph S. Nye đã từng giữ các chức vụ trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ và Chủ tịch Hội đồng Tình báo Quốc gia Mỹ và hiện là giáo sư tại Đại học Harvard. Ông là tác giả, gần đây nhất, của 2 cuốn sách “Presidential Leadership” và “the Creation of the American Era”.


Biên dịch: Nguyễn Hoàng Minh. Bản gốc tiếng Anh: Project Syndicate


Nguồn:nghiencuuquocte.net


Nga sẽ vượt qua “tứ bề thọ địch”?


Bài của Hoàng Đăng Thính


Bốn bề bị thách thức cùng một lúc: cấm vận của phương Tây, kinh tế tiếp tục khủng hoảng, đồng Rúp và giá dầu cùng lao dốc… nhưng cái khó nhất của nước Nga lại không phải những kẻ thù hữu hình.


Tháng trước, cựu Tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev vừa ra mắt cuốn tự truyện, trong đó có nhắc nhiều về Tổng thống đương nhiệm của nước Nga Vladimir Putin. Bên cạnh những lời tán dương, có cả những lời của ông Gorbachev cảnh báo ông Putin. Gorbachev nhận xét: "Putin đã bắt đầu mắc căn bệnh tương tự như tôi trước đây, đó là sự tự tin thái quá. Có thể Putin đang nghĩ rằng mình đứng hàng thứ hai, chỉ sau Chúa”. Và ông Gorbachev cảnh báo tiếp: “Đừng có tư tưởng làm một cái đầu lớn. Điều này sẽ phá hủy chính bản thân”. Tuy nhiên, ông Gorbachev lại ủng hộ việc Tổng thống Putin sáp nhập Crimea sau khi một cuộc trưng cầu, mà phương Tây và nhiều nước trên thế giới coi là điều bất hợp pháp. Theo Gorbachev, “Crimea là Nga và hầu hết mọi người ở Crimea đã bỏ phiếu ủng hộ gia nhập Nga. Tôi ủng hộ động thái này ngay từ đầu cho dù một nửa dòng máu trong người tôi là Ukraine”.


Không chỉ là tự tin thái quá


Theo giới quan sát quốc tế, tuy không phải là tất cả, nhưng phần lớn khó khăn hiện nay của nước Nga khởi nguồn từ khúc quanh lịch sử này. Bắt đầu bằng việc ông Putin tung ra một cuộc can thiệp quân sự có tính cách bán công khai tại Ukraine ngay vào thời điểm Thế vận hội mùa Đông năm 2014 ở Sochi. Cùng thời gian ấy, Putin còn đọc một bài diễn văn nổi tiếng về chủ nghĩa dân tộc Nga. Dư chấn của các sự kiện này là đặc biệt nghiêm trọng, nhất là đối với các nước thuộc khối Liên Xô (cũ). Nghịch lý hiển nhiên, chính những động thái này đã làm suy yếu mục tiêu do chính ông Putin khởi xướng là thành lập một Liên minh Á-Âu do Nga lãnh đạo nhằm cạnh tranh với chính Liên minh châu Âu. Thực ra, căn bệnh “tự tin thái quá” mà ông Gorbachev nhắc đến ở trên đã thể hiện ngay trong cách ứng xử với lân bang Georgia bằng cuộc chiến chớp nhoáng trước đó.


Và rồi họa phúc phải đâu chỉ một buổi. Hãy xem nước Mỹ từng thất bại như thế nào trong việc tái lập tình trạng quân bình khi tấn công Iraq năm 2003, cho dù sức mạnh quân sự của Mỹ đủ để nhanh chóng đánh bại các lực lượng của Saddam Hussein. Mỹ đã phải trả cái giá khá cao cho việc bỏ tiền và súng để chinh phục một số nước trước đây. Tương tự như thế, chính Liên Xô (cũ) cũng đã phung phí sự hấp dẫn của mình khi xâm chiếm Hungary năm 1956 và Tiệp Khắc vào năm 1968. Đến năm 1989, khi bức tường Berlin sụp đổ không phải dưới “mưa bom bão đạn” do không lực và pháo binh của Liên Minh Phòng thủ Bắc Đại Tây Dương (NATO), mà là chỉ dưới tác động của các tay búa và vài ba chiếc máy ủi do những người dân đã thay đổi cách suy nghĩ về ý một hình ảnh ưu việt của Liên Xô ngày nào. Giờ đây, Putin đang phạm sai lầm giống như các bậc tiền nhân của ông. Mặc dù ông tuyên bố trong năm 2013 là nước Nga nên tập trung vào việc sử dụng quyền lực mềm của một người có hiểu biết, nhưng rồi Putin đã không thể thực thi được điều chính bản thân ông cũng cho là quan trọng.


Theo Joseph S. Nye, cựu Phụ tá Bộ trưởng Quốc Phòng và Chủ tịch Ủy ban Tình báo Quốc gia Mỹ, hành động bán công khai hiện nay của Tổng thống Putin tại Ukraina song hành cùng các biện pháp trừng phạt của phương Tây đang tiếp tục chống lại nước Nga của ông Putin. Sự tụt dốc về kinh tế không phải là tất cả những gì đang bị đe dọa. Vấn đề chính là quyền lực mềm của Nga đang bị bào mòn và điều này đang/sẽ mang lại những hệ quả nghiêm trọng. Theo vị Giáo sư Harvard này, một quốc gia có thể gây ảnh hưởng lên quốc gia khác bằng ba cách chính: thông qua ép buộc, dùng tiền bạc, hoặc tạo ra sự thu hút. Putin đã cố gắng ép buộc và được đáp trả lại bằng các trừng phạt ngày càng nặng nề hơn. Thủ tướng Đức Angela Merkel, người đối thoại chính của châu Âu với Putin đã bày tỏ sự thất vọng về chính sách của Nga đối với Ukraine. Cho dù thắng lợi trong ngắn hạn là gì đi nữa, về dài hạn, hành động của Putin tại Ukraine sẽ gặp bất lợi, khi Nga mất quyền tiếp cận với công nghệ phương Tây mà Nga cần để hiện đại hóa nền công nghiệp và mở rộng thăm dò năng lượng nơi vùng biên giới Bắc Cực.


Những kẻ thù vô hình


Hiện nay, Putin đang phải đối mặt với hai kẻ thù mà ông không thể dùng sức mạnh cứng để hủy diệt, đó là tiền tệ toàn cầu và thị trường đầu tư. Hàng loạt các sự kiện diễn ra gần đây đang gây chấn động toàn nước Nga. Đồng Rúp mất hơn nửa giá so với đồng USD trong năm nay. Có thời điểm chỉ trong một ngày đồng Rúp giảm hơn 20% so với USD. Trị giá của đồng Rúp vẫn chìm xuống đáy mặc dù Ngân hàng Trung ương Nga đã nâng lãi suất cao đột ngột nhưng vẫn không khuất phục được thị trường tiền tệ. Thị trường này vốn không có diện mạo nhưng hết sức nhanh nhậy. Đồng Rúp của Nga không chỉ làm cho gương mặt Putin trắng bệch, mà nó còn gây ra ảnh hưởng thực sự và tác động ngay lập tức trong mỗi gia đình Nga. Nó tăng lạm phát rất nhanh. Tỷ lệ lạm phát năm nay của Nga vào tháng Mười Một là 9%, của Mỹ là 2%. Lạm phát làm mất giá trị đồng tiền tiết kiệm. Lạm phát làm đời sống trở nên khốn đốn hơn. Lạm phát ban tặng cho người nước ngoài cơ hội để mua bán quyền lực.


Những vấn đề của tiền tệ là những vòng xoay, tự nó sinh ra những động lực riêng. Khi nền tảng của kinh tế bị lung lay, như đang xẩy ra ở Nga hiện nay, bởi sự kết hợp của giá dầu thô giảm và cuộc cấm vận được áp đặt sau khủng hoảng Ukraine, thì đồng tiền Nga đã yếu đi trông thấy. Điều này khuyến khích cả người nhiều và ít tiền tìm cách chuyển đồng Rúp mất giá của họ qua ngoại tệ. Chảy máu tiền tệ trở nên nghiêm trọng hơn khi quá nhiều người muốn đổi Rúp thành USD cùng một lúc, người nắm giữ USD sẽ tăng giá. Thị trường và trao đổi đều rất nhậy cảm và gây thêm thương tổn cho điểm yếu này. Những cố gắng tuyệt vọng của chính phủ nhằm cứu vãn tình thế – ngân hàng trung tâm nâng lãi suất, hoặc can thiệp vào thị trường bằng cách tung ra một lượng ngoại tệ dự trữ để mua đồng Rúp – đều tỏ ra bất lực. Giờ đây, theo một vài dự báo, kinh tế Nga sẽ đi vào một giấc ngủ đông.


Những chuyển động cuối năm trên thị trường dầu thô phải chăng là dấu hiệu khích lệ đối với nền kinh tế Nga? Tại phiên giao dịch ngày 19/12, giá dầu mỏ thế giới đã bất ngờ bật lên. Tại thị trường New York (Mỹ), giá dầu thô WTI giao tháng 1/2015 tăng 2,41 USD, lên 56,52 USD/thùng; trong khi đó, tại London (Anh), giá dầu Brent Biển Bắc giao tháng 2/2015 cũng tăng 2,11 USD, lên 61,38 USD/thùng. Phải chăng giá dầu mỏ thế giới chấm dứt đà lao dốc xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5/2009 (?). Ngày 20/12, Tổng thống Putin tuyên bố không quốc gia nào có thể “hăm dọa” hay “cô lập” Nga sau khi phương Tây tăng cường các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Moskva. Theo ông Putin, Nga phải chuẩn bị để “vượt qua những khó khăn nhất định và luôn phải đưa ra ứng phó tương xứng với tất cả các mối đe dọa nhằm vào chủ quyền, sự ổn định và sự đoàn kết của xã hội” nước này.


Nhưng sức mạnh cứng không phải là vấn đề đáng ngại nhất hiện nay của nước Nga, chính sức mạnh mềm, vừa yếu vừa thiếu mới thực sự đang đe dọa quyền lực của Tổng thống Putin.


vanhoanghean

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Tôn Vũ (Tôn Tử) & Binh pháp Tôn Tử - Tư liệu 23.03.2017
Tôn Tẫn, Bàng Quyên - Tư liệu 23.03.2017
Danh nhân Đông Tây kim cổ (3) - Lương Văn Hồng 23.03.2017
Kho báu trong lăng Thoại Ngọc Hầu: Chiếc mão trang trí bằng 5 lượng vàng ròng - Lương Chánh Tòng 22.03.2017
Kho báu trong lăng Thoại Ngọc Hầu: Chiếc kính mắt châu Âu - Lương Chánh Tòng 22.03.2017
Rao bán vỉa hè giá trăm triệu - Tư liệu 20.03.2017
Chợ Cũ Sài Gòn - Lê Văn Nghĩa 19.03.2017
Ảnh hưởng của Trung Quốc đối với chế độ Pol Pot - Tư liệu 19.03.2017
Người Trung Quốc viết về nạn diệt chủng của Khmer Đỏ - Nguyễn Hải Hoành 19.03.2017
Đọc “Pol Pot: Mổ xẻ một cơn ác mộng” - Trần Hữu Dũng (Hoa Kỳ) 19.03.2017
xem thêm »