tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21270578
Những bài báo
13.10.2014
Nhiều tác giả
Về nhà văn Pháp Patrick Modiano - Nobel Văn chương 2014

Người khai quật quá khứ


“Ông chưa bao giờ thôi băn khoăn về bản thể, con người ở đâu trong hiện tại và quá khứ” - dịch giả Dương Tường nhận xét về nhà văn Pháp, chủ nhân giải thưởng Nobel Văn học 2014.


- Đọc bài cùng chủ đề: http://trieuxuan.info/?pg=tpdetail&catid=7&id=12259&fid=0


Nếu đi tìm bản thể văn chương của Patrick Modiano, sẽ thấy các tác phẩm của ông được xoay chuyển quanh hai điểm cố định: con người và thời gian. Con người luôn được ông vẽ bằng màu của hoang mang, chông chênh, vô định, xám xịt, đầy những uẩn ức, họ chới với, loay hoay tìm cách định vị mình. Còn thời gian được vẽ bằng màu của quá khứ, càng muốn thoát ra con người lại như càng bị hút vào cái hố không đáy, buồn hun hút. Chẳng hạn như một Louki trong Dans le café de la jeunesse perdue (Ở quán cà phê của tuổi trẻ lạc lối), cô gái trẻ sống giữa khu Paris những năm 1960 luôn u uất với nỗi cô đơn giữa cuộc sống thực tại và ảo tưởng, hay một Ruy Roland, kẻ bị mất trí nhớ luôn khao khát đi tìm bản thể, tìm lại quá khứ.


“Văn phong của Modiano rất đẹp, nhưng đọng lại là cái buồn mênh mang” - dịch giả Dương Tường nói. Người ta lý giải rằng nỗi buồn, cảm giác trống rỗng, chông chênh trong tác phẩm của Patrick Modiano phần nhiều bị ảnh hưởng từ tuổi thơ thiếu thốn tình cảm của ông. Mẹ của Modiano là một diễn viên Bỉ gốc Flamand, cha ông là một doanh nhân người Ý gốc Do Thái. Họ thường xuyên vắng nhà. Người gần gũi với Modiano là anh trai ông, đã qua đời khi mới lên 10 tuổi.


Không phải vô cớ mà người Pháp và thế giới nhìn thấy hình ảnh của đại văn hào Marcel Proust (1871 - 1922), tác giả của Đi tìm thời gian đã mất, một trong những tác phẩm văn chương vĩ đại nhất thế kỷ 20 - trong Patrick Modiano, người sống sau đó một thế kỷ. Bởi giữa họ cùng có điểm chung là thích khai quật quá khứ, tìm lại kỷ niệm, mở ra những thế giới mông lung.


Con người luôn được ông vẽ bằng màu của hoang mang, chông chênh, vô định, xám xịt, đầy những uẩn ức, họ chới với, loay hoay tìm cách định vị mình. Còn thời gian được vẽ bằng màu của quá khứ, càng muốn thoát ra con người lại như càng bị hút vào cái cái hố không đáy, buồn hun hút


Thế giới có đôi chút bất ngờ với giải thưởng Nobel Văn học năm nay, còn người Pháp thì không. Danh tiếng thực sự chưa xứng đáng với tài năng của ông. Modiano là cái tên nổi bật của nền văn học Pháp hiện đại từ cách đây gần 40 năm. Khi mới 23 tuổi, vào năm 1968 Modiano đã gây tiếng vang trên văn đàn Pháp với tác phẩm đầu tiên La place de l’étoile (Quảng trường ngôi sao), giành giải thưởng Roger Nimier và giải thưởng Fénéon. Năm 1972, ông nhận giải thưởng do Viện Hàn lâm Pháp trao tặng tác phẩm Les boulevards de ceinture (Những đại lộ ngoại vi). Sáu năm sau, khi mới 33 tuổi, ông đã trở thành một trong những nhà văn trẻ nhất nhận giải thưởng Goncourt - giải thưởng văn học danh giá nhất của Pháp với tác phẩm Rue des boutiques obscures. Năm 2000, Patrick Modiano nhận giải thưởng văn học trọn đời Paul Morand.


Patrick Modiano ở VN


Patrick Modiano nằm trong số ít những nhà văn có nhiều tác phẩm được dịch sang tiếng Việt từ trước khi nhận giải thưởng Nobel Văn học. Đầu những năm 1980, một người bạn đã tặng dịch giả Dương Tường cuốn tiểu thuyết Les boulevards de ceinture. Ông đã không thể dứt ra nổi những trang văn của Modiano và ngay lập tức đề xuất được dịch tác phẩm này với NXB Văn học. “Việc đề xuất dịch tác phẩm của Modiano không gặp khó khăn nào vì những vấn đề đề cập trong đó không phải vấn đề nhạy cảm, đó là những vấn đề mang tính phổ quát, toàn cầu” - dịch giả Dương Tường nhớ lại. Tác phẩm Les boulevards de ceinture của nhà văn Patrick Modiano đã đến với độc giả VN vào năm 1989 dưới cái tên Những đại lộ ngoại vi. Sau đó Dương Tường còn dịch tiếp cuốn Rue des boutiques obscures (Phố những cửa hiệu u tối). Các tác phẩm khác của Modiano như La Place de l’étoile (Quảng trường ngôi sao), Dans le café de la jeunesse perdue (Ở quán cà phê của tuổi trẻ lạc lối)... tiếp tục đến với độc giả trong nước qua bản dịch của những dịch giả khác.


Nhớ về lần ra mắt tác phẩm đầu tiên của Patrick Modiano, dịch giả Dương Tường cho biết: “Thời đó, độc giả đón nhận nhưng không quá vồ vập”. Việc Modiano được vinh danh chắc chắn sẽ nhắc nhớ độc giả VN tới khối di sản văn chương của ông mà từng có thời gian chưa được nhìn nhận đúng mức.


Ngọc An


Chủ nhân Nobel văn chương 2014 - bạn của độc giả Việt Nam


Tượng đài văn chương Pháp Patrick Modiano đoạt Nobel 2014 mang ý nghĩa riêng đối với ngành xuất bản Việt Nam, ông đã được bạn đọc yêu văn chương Việt Nam biết đến qua nhiều tác phẩm có bản tiếng Việt, lẫn nhiều hội thảo về ông được tổ chức.


Không phải tình cờ mà ông Thư ký thường trực Viện hàn làm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển Peter Englund chọn lấy cuốn sách "Missing Person" (bản tiếng Việt: Phố những cửa hiệu u tối, được Dương Tường dịch từ bản gốc tiếng Pháp) để ca ngợi sự nghiệp nhà văn 69 tuổi người Paris trước hàng chục nhà báo, tại buổi lễ công bố người thắng giải Nobel văn chương chiều tối ngày 9.10 (giờ VN).


Việc quyết định trao giải cho ông, người rất ít được biết tới trong khu vực văn chương tiếng Anh, với lý do ông đã sáng tạo được "nghệ thuật của phần ký ức đã giúp ông gọi lên những thân phận ẩn giấu và khai mở cả một thế giới đời sống khi bị chiếm đóng". Bút pháp này của ông được thể hiện rất rõ trong "Missing Person".


Người ta bảo, với kiểu nhân vật như thám tử Guy Roland - hiện thân của mẫu hình con người tìm kiếm ký ức, ông và thế hệ của mình đã tìm thấy những gì thuộc về căn tính, nguồn cội. Khi mà chiến tranh đã cắt một đường chia sâu thẳm, ngăn hiện tại nối liền với ký ức.


Trong cuốn truyện khá mỏng, được in ở Việt Nam cách nay gần chục năm, Patrick Modiano kể lại chuyện thám tử Roland quyết định đi tìm lại quá khứ của mình, khi một vụ tai nạn bí hiểm đã cướp đi ký ức của ông vào 15 năm trước. Trên đường ranh mong manh của trí nhớ, ông không thể làm gì khác hơn là đành phải dựa vào những gì mà lịch sử để lại.


Ông bắt đầu nhận ra ngày xưa ông từng là một người Do Thái có tên Salonica, sống ở Paris nhưng dùng một cái tên giả là Pedro McEnvoy và làm việc cho sứ quán cộng hòa Dominica. Quá khứ bị phong kín cứ thế từng bước được lần giở, băng qua cuộc chiến tàn khốc nhất của thế kỷ 20, với tất cả những sự thật bàng hoàng, đau đớn và mất mát của nó.


Sinh trong một gia đình Do Thái ở ngoại ô Paris, ông có một người cha có nhiều hoạt động bí mật dưới thời chiếm đóng của Quốc xã, đến mức ông chỉ có thể gặp cha trong những lần riêng tư, tránh nơi công cộng. Thân thế Do Thái với tất cả ám ảnh tội lỗi, hoang mang lẫn vinh dự của nó dường như đã là động lực chính thúc đẩy ông không ngừng tìm kiếm bằng con đường văn chương. Dù trên thực tế, ông đã quyết định thôi không còn tìm gặp cha nữa vào năm 17 tuổi.


Cuốn tiểu thuyết khác "Dans Le Cafe De La Jeunesse Perdue", được dịch giả Trần Bạch Lan chuyển ngữ sang tiếng Việt với tựa đề Ở quán cà phê của tuổi trẻ lạc lối, cũng là một phản chiếu của thế giới tinh thần hoang mang và bất ổn của con người đã mất dấu căn cước, vốn giúp anh ta định dạng mình là ai trong cuộc đời. Hai nhân vật gặp gỡ nhau tại một quá cà phê, để rồi khi nghĩ lại, họ đều cảm thấy mình "không có nổi một chỗ neo đậu trong cuộc đời" và "cả hai đều cô độc trong thế giới".


Sự kiện tượng đài văn chương Pháp Patrick Modiano đoạt giải Nobel 2014 có thể nói mang một ý nghĩa riêng đối với ngành xuất bản Việt Nam trong bối cảnh nhiều tác giả đoạt giải gần như gây... hoang mang cho người đọc do chưa có tác phẩm được chuyển ngữ sang tiếng Việt.


Nhiều người chỉ được dịch và xuất bản sau khi đoạt giải, điển hình như nhà văn Pháp Le Clezio, nhà văn người Áo Elfriede Jelinek...., hiếm có trường hợp nào như Mạc Ngôn vốn đã nổi tiếng ở Việt Nam trước đó. Trái lại, Patrick Modiano đã được nhiều bạn đọc yêu văn chương Việt Nam biết tới qua nhiều tác phẩm có bản tiếng Việt, lẫn nhiều hội thảo về ông được tổ chức.


Minh Chánh


thanhnien.com.vn


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Văn hóa ẩm thực: Phở - món đồ ăn bằng bánh thái nhỏ nấu với thịt bò - Trịnh Quang Dũng 11.12.2017
Văn hóa Ẩm thực: Phở Việt - Kỳ 3: Phở - Trịnh Quang Dũng 10.12.2017
Boris Pasternak Giải Nobel về văn học năm 1958 - Thân Trọng Sơn 09.12.2017
Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân - Tư liệu sưu tầm 02.12.2017
Pilates là gì? Lịch sử môn thể thao thời thượng Pilates - Triệu Thiên Hương 01.12.2017
Vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Gia Nùng - Triệu Xuân 27.11.2017
Kỳ vọng cường quốc của Trung Quốc chỉ là 'lâu đài trên cát'? - Tư liệu 25.11.2017
Goncourt 2017 thuộc về nhà văn kiêm đạo diễn Eric Vuillard - Tư liệu 25.11.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Anh Thư - Người luôn ẩn mình sau những trang văn - Đỗ Ngọc Yên 24.11.2017
Thầy trò đời nay với thầy trò xưa - Phan Khôi 19.11.2017
xem thêm »