tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 19011393
Những bài báo
09.10.2014
Nhiều tác giả
Phát hiện sai lầm của Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh

Khiếp đảm với định nghĩa trong Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh



Bia: tấm đá có khắc tên ngày giờ chết trước mả; Bồ bịch là bạn bè thân thích; Ngồi là đặt đít xuống chỗ nào…là các định nghĩa gây sốc trong Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh của tác giả Vũ Chất.


Bồ bịch nhiều trường hợp không đơn thuần chỉ là bạn bè thân thích


Theo anh N.Đ.C- người chia sẻ bức ảnh này, qua nguồn trên internet, được biết đây là nội dung cuốn từ điển do tác giả Vũ Chất biên soạn. Thậm chí, chính anh cũng nghi rằng đây có thể là một trò đùa chứ không có thật.


Bức ảnh sau khi được đăng tải khiến nhiều người phải bày tỏ quan điểm không đồng tình bởi nội dung giải thích từ ngữ có phần quá đơn giản, đôi lúc chỉ là việc ghép từ như một cách cơ học, thậm chí nhiều từ ngữ lại sai (thiếu) về bản chất.


Đối tượng hướng đến là cho các em học sinh, tuy nhiên cách giải thích như thế này sẽ khiến các em rất khó để hiểu hơn được, chưa kể hiểu sai về bản chất, hiểu phiến diện một số từ.


Xin đưa ra một số ví dụ trong bức ảnh được đăng tải có nội dung bên trong cuốn từ điển:


Đồn trưởng là trưởng đồn


Lâu đài là lầu và đền đài


Thơ ngây là ngây thơ


Cào cấu: vừa cào vừa cấu


Nắn bóp: nắn và bóp


Bế mạc: hết dứt buổi hát


Bản sắc: màu tự nhiên


Bóng đèn: Bóng làm bằng chai trong có tim đốt được bằng hơi điện.


Bia: tấm đá có khắc tên ngày giờ chết trước mả


Bồ bịch là bạn bè thân thích


Ngồi là đặt đít xuống chỗ nào



Để xác minh việc này, PV Infonet đã liên hệ đến Thư viện Quốc gia Việt Nam để tra tìm xem liệu có cuốn sách này trong hệ thống lưu trữ quốc gia hay không?   


Và quả thật, chỉ sau vài phút tra cứu ở hệ quản trị thư viện điện tử tích hợp với từ khóa “Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh” và tác giả “Vũ Chất”, chúng tôi đã có thông tin chi tiết cũng như số lượng của cuốn từ này hiện có tại đây: “Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh”, tác giả Vũ Chất, Nhà xuất bản Trẻ phát hành năm 2001. Và Thư viện quốc gia hiện có 1 cuốn từ điển này, được đánh ký hiệu là VN01.01948.


Một số nội dung của từ điển này: "Cao ráo" ký hiệu đt là động từ?


Thanh Hùng


Từ điển tiếng Việt mà như thế này thì... chết


Đó là ý kiến của chuyên gia ngôn ngữ học Phạm Văn Tình khi nhận được phản ánh của Báo điện tử Infonet về những nội dung bất cập trong cuốn “Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh” của tác giả Vũ Chất.


Với những định nghĩa "vô đối", gây sốc cho bạn đọc trong Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh, PV Báo điện tử Infonet đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Phạm Văn Tình (Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam):


Báo điện tử Infonet ngày 6/10/2014 có bài phản ánh về nội dung của một cuốn từ điển dành cho học sinh. Sau khi theo dõi, ông có thể cho biết quan điểm của mình ra sao về những định nghĩa khá sốc này?


Thực ra đây cũng chỉ là một cuốn từ điển “cỡ” bé dùng cho học sinh nên cũng không cần biên soạn một cách quá cầu kỳ, không đòi hỏi quá nhiều nghĩa và ví dụ, mà cần giải thích ngắn gọn.


Tuy nhiên, sau khi nghe PV Báo điện tử Infonet phản ánh thì tôi thấy thực sự nội dung có nhiều bất cập. Thứ nhất, việc chọn hệ thống từ ngữ đưa vào cuốn từ điển chưa được cẩn thận.


Thứ hai, việc giải thích một số từ ngữ lại đơn giản đến mức ngô nghê, thậm chí có nhiều từ giải thích theo kiểu cộng gộp nghĩa một cách cơ học.


Ngoài ra, cần biết một trong những nguyên tắc làm từ điển là đầu tiên cần lập được hệ thống bảng từ thích hợp dựa trên căn cứ phân định từ loại. Những từ mà giá trị định danh của nó chưa cao thì không nên cho vào từ điển. Khi đưa vào từ điển thì mình cần căn cứ từ đó xuất hiện trong giao tiếp tương đối đã được định hình về ngữ nghĩa.


Ông có thể phân tích rõ hơn một số lỗi ở phần nội dung của cuốn từ điển này?


Tôi thấy khá nhiều từ được tác giả giải nghĩa bằng cách ghép nghĩa của các thành phần một cách cơ học. Ví dụ như thương mến là thương và mến, cao ráo là cao và khô ráo,…


Có một số trường hợp thì được, dùng nghĩa của các từ đã có để tạo thành một nghĩa khái quát. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng thế. Kể cả những từ ghép đầu tiên cũng từ nhiều từ đã có nghĩa ghép lại, nhưng sau đó nó sẽ thể hiện một nghĩa khái quát, thoát ly hẳn nghĩa do cộng gộp.


Ví dụ như, từ “lâu đài” được hiểu là nhà có quy mô to lớn, cao rộng, đẹp và sang trọng, nhưng không thể cộng lại và giải thích là “lầu và đền đài” như trong từ điển đó được.


Hay như từ “bế mạc” mà được giải thích là “hết dứt buổi hát”, dù đúng là có nghĩa kết thúc nhưng không chỉ là “buổi hát” mà còn để chỉ cả những sự kiện, hội nghị,… Giải nghĩa như thế là không đúng và làm hẹp đi nghĩa của từ đó.


Rồi từ “bia” chẳng hạn, giải thích như trong cuốn từ điển “tấm đá có khắc tên ngày giờ người chết dựng trước mả” cũng làm hẹp khái niệm. Trước hết cần hiểu là tấm đá lớn được khắc chữ để ghi lại sự việc người đời cần ghi nhớ hoặc để làm mộ chí.


Ngoài ra còn nghĩa là đích để bắn, rồi còn có nghĩa là một thức uống có độ cồn nhẹ. Có thể thấy rằng, “bia” để bắn có thể ít được sử dụng nhưng “bia” với nghĩa là một đồ uống là rất phổ biến chứ.


Hay như từ “bón” nghĩa phải là “đút, cho ăn từng ít một”. Đầu tiên là đút thức ăn cho người, thường là trẻ em hoặc người già. Nghĩa thứ hai là đưa thêm chất làm tăng thành phần dinh dưỡng hoặc để cải tạo đất, giúp cho cây cối sinh trưởng tốt hơn. Vậy nếu chỉ định nghĩa “bón” là “cho phân vào cây” như cuốn từ điển là không được.


Còn từ “lấy” mà giải thích với nghĩa chính ngay là “cưới vợ, cưới chồng, giao cấu…” thì thực sự là sai nghiêm trọng. Bởi từ “lấy” dù có thể hiểu được một nghĩa phụ là “lấy vợ lấy chồng” nhưng cũng không thể cho “giao cấu” vào cùng được. Đây là một cách suy luận rất tùy tiện, sai hoàn toàn.


Chưa kể, là từ điển thì đầu tiên phải đi vào cái nghĩa cơ bản của từ đó trước đã. “Lấy” được hiểu là đưa cái của mình hoặc cái sẵn có ở đâu đó để làm việc gì đấy. Nghĩa mà từ điển đưa ra đầu tiên là lại là nghĩa phụ, xa so với nghĩa chính.


Từ “bồ bịch” có nghĩa thứ nhất là đồ đựng, đan bằng tre nứa. Thứ hai là người có quan hệ yêu đương thường là không nghiêm túc, không chính đáng. Còn định nghĩa như trong từ điển đó là “bạn bè thân thích” thì thực sự là không ổn.


Những lỗi sai hoặc thiếu sót này có thể đổ là do thời điểm phát hành từ 2001, cách đây đã khá lâu, khiến nhiều nghĩa nhiều từ không đúng với hiện nay, thưa ông?   


Cuốn từ điển này xuất bản năm 2001, cũng hơi xa so với thời điểm hiện tại tuy nhiên không phải là quá xa đến nỗi mà có sự thay đổi lớn về nghĩa của các từ trong đó. Khi mà người làm từ điển công bố nó, thì phải giải thích nghĩa của từ ở thời điểm hiện tại, tức là cái mà mọi người đang dùng.


Thậm chí, có một số trường hợp là những từ cũ, đã xa xưa rồi mà bây giờ ít dùng thì còn phải chú thích (nghĩa cũ, ít dùng)


Vậy theo ông trách nhiệm thuộc về tác giả hay phía nhà xuất bản?


Vị tác giả này làm từ điển nhưng lại không có trang bị cơ bản về lý luận từ điển học. Việc chọn lựa từ ngữ chưa cẩn thận và việc giải nghĩa từ ngữ cũng không đúng theo tinh thần từ điển học. Là phải căn cứ vào cái nghĩa phổ biến mà cộng đồng đang sử dụng, đầu tiên phải ưu tiên nghĩa chính, cơ bản, sau đó mới đến các nghĩa phái sinh.


Tôi không cho rằng tác giả có dụng ý xấu nhưng có lẽ để xảy ra điều này là do sự non yếu về nghiệp vụ và sự tùy tiện trong việc giải quyết, xử lý những vấn đề từ điển. Tuy nhiên, nhà xuất bản phải chịu trách nhiệm chính về việc này.


Bởi trước khi xuất bản thì cần có quá trình thẩm định, và thường là với những sách như từ điển thì còn cần nhờ các chuyên gia thẩm định nội dung.


Theo ông, những cuốn từ điển như thế này sẽ ảnh hưởng như thế nào tới nhóm đối tượng chính là học sinh?


Từ điển là một trong những công cụ tra cứu đòi hỏi phải chuẩn xác và có tính điển mẫu, về giải nghĩa, chính tả đến việc chọn lựa từ. Đối với mọi người trong xã hội đã cần cẩn thận, thì nhóm đối tượng là học sinh thì cần phải làm cẩn thận hơn.


Bởi học sinh là những người bắt đầu tiếp nhận cách hiểu từ ngữ tiếng Việt, đòi hỏi phải chuẩn xác, ngoài ra còn liên quan đến việc học hành của các em. Nếu không trau chuốt về nội dung có thể vô tình khiến các em hiểu sai vấn đề hoặc chỉ hiểu được một cách phiến diện nghĩa của từ.


Xin cảm ơn ông rất nhiều!


Thanh Hùng


Từ điển gây sốc: “Nhà xuất bản Trẻ không chối bỏ trách nhiệm”


“NXB Trẻ không chối bỏ trách nhiệm, nếu thực sự của NXB thì chúng tôi sẽ xin lỗi độc giả và làm theo sự xử phạt của các cơ quan chức năng nếu có”.


Trên đây là khẳng định của ông Nguyễn Minh Nhựt – Giám đốc Nhà xuất bản Trẻ (NXB Trẻ) khi trao đổi với PV Báo điện tử Infonet chiều ngày 8/10 về cuốn từ điển với nhiều định nghĩa sai, mang logo của nhà xuất bản này hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Quốc gia.


Theo ông Nhựt, sau khi có thông tin trên báo chí ông đã chỉ đạo nhân viên kiểm tra toàn bộ hồ sơ lưu trữ tại NXB nhưng không có cuốn này. Bên cạnh đó ông cũng cho người đi tìm ngoài thị trường và tại Thư viện Khoa học tổng hợp TP.HCM nhưng đến thời điểm hiện tại chưa thấy.


Tuy nhiên ông Nhựt cho biết chưa thể khẳng định cuốn sách đó phải là của NXB Trẻ hay không bởi ông chưa được tiếp xúc trực tiếp. Theo ông Nhựt, ngay trong ngày 9/10/2014, ông sẽ ra Hà Nội để làm việc với Thư viện Quốc gia xác minh về cuốn từ điển. Ông cũng đề nghị một cuộc gặp giữa NXB Trẻ với Ban biên tập Báo điện tử Infonet.


“Nếu đó thực sự là sách của NXB Trẻ thì dẫu không phải do tôi chịu trách nhiệm trực tiếp nhưng NXB Trẻ vẫn phải chịu trách nhiệm trước bạn đọc. Nhưng nếu không phải là sách của NXB Trẻ mà do quy trình nghiệp vụ của phóng viên viết bài chưa đầy đủ thì lúc đó tôi sẽ cân nhắc việc kiến nghị với các đơn vị chức năng hay tiến hành khởi kiện”. – Ông Nhựt nói và khẳng định: “NXB Trẻ không chối bỏ trách nhiệm, nếu thực sự của NXB thì chúng tôi sẽ xin lỗi độc giả và làm theo sự xử phạt của các cơ quan chức năng nếu có”.


Ông Nhựt cũng trao đổi thêm, vào ngày 8/10/2014, đã chỉ đạo nhân viên tới Thư viện Quốc gia để tìm hiểu thì được đơn vị này trả lời “cuốn sách đó hiện không đưa vào phòng đọc”, từ đó ông Nhựt đặt câu hỏi về việc PV báo điện tử Infonet đã chụp cuốn từ điển ở đâu, khi nào.


Độc giả khá choáng váng khi trong từ điển dành cho học sinh đã giải thích từ "lấy" là "cưới vợ, cưới chồng, giao cấu, hai đứa nó lấy nhau rồi".


Về thông tin cho rằng cuốn Từ điển Tiếng Việt dành cho học sinh mà Báo Infonet đề cập đã từng được bà Quách Thu Nguyệt trả lời trên báo chí trước đây, ông Nhựt cho biết: “Tên thì nó như vậy nhưng bây giờ tôi chưa biết cuốn từ điển mà Báo Infonet đề cập là cuốn gì nên tôi mong rằng nếu Ban biên tập có cuốn đó hãy cho tôi coi”.


Giám đốc Thư viện Quốc gia: Cuốn từ điển này là của Nhà xuất bản Trẻ


Bà Phan Thị Kim Dung, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam khẳng định cuốn "Từ điển tiếng Việt dành cho học sinh" (trong tay bà) mà Báo điện tử Infonet phản ánh là của NXB Trẻ.


Để tìm hiểu rõ hơn về việc có hay không cuốn Từ điển Tiếng Việt dành cho học sinh của tác giả Vũ Chất trong hệ thống lưu trữ của Thư viện quốc gia; Cuốn từ điển này có phải của NXB Trẻ, chiều ngày 8/10/2014, PV Báo điện tử Infonet đã có cuộc trao đổi với bà Phan Thị Kim Dung, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam.


Theo bà Dung, việc cuốn từ điển Báo điện tử Infonet phản ánh đang tồn tại ở Thư viện Quốc gia là đúng. “Thư viện quốc gia đang lưu giữ, người ta nộp vào 2 bản, một bản cho vào lưu chiểu vĩnh viễn còn một bản đưa ra để phục vụ bạn đọc.


Tất cả các cuốn sách, từ điển đưa vào để phục vụ bạn đọc tại Thư viện Quốc gia hoàn toàn theo đường chính thống, và được ghi trong sổ lưu chiểu. Đương nhiên cuốn này là của Nhà xuất bản Trẻ”, bà Dung cho hay.


Ngoài ra, bà Dung cũng cho biết thêm: “Tất cả những cuốn sách được lưu giữ tại Thư viện Quốc gia là của các nhà xuất bản trên cả nước nộp lưu chiểu về. Trường hợp nếu Thư viện quốc gia mua để trao đổi quốc tế, hoặc để bổ sung cho bạn đọc tại Thư viện Quốc gia thì cũng qua con đường chính thống là mua và đặt hàng từ các nhà xuất bản, chứ Thư viện quốc gia không mua qua hình thức “chui lủi” ở đâu khác”.


Trong cuốn Từ điển Tiếng Việt dành cho học sinh của tác giả Vũ Chất, do NXB Trẻ ấn hành có ghi: Cuốn sách này được in 1000 cuốn, khổ 8x13cm. Số đăng ký kế hoạch xuất bản 15/67 do Cục Xuất bản cấp ngày 04/01/2001 và giấy trích ngang KHXB số 106/2001.


Nguyễn Cường-Thanh Hùng-Văn Cường


infonet.vn



Theo bạn Chu Mộng Long: Còn một quyển nữa, "chỉ điểm" cho bạn nào làm báo quan tâm lôi cổ nó ra xử luôn: Đó là cuốn Từ điển Tiếng Việt của Bùi Quang Tịnh và Bùi Thị Tuyết Thanh do Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2000. Ngoài sao chép lại các từ điển khác, nhiều mục từ sai be bét. Ví dụ, lật trang 987, mục từ "Tâm lý học", tác giả định nghĩa: "ngành y học nghiên cứu các chứng bệnh của tim". Ngu đến thế mà vẫn viết sách dạy thiên hạ! (FB Chu Mộng Long).



 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Sát cánh chống xâm lăng: Phi công VN cộng hoà và phi công VN dân chủ cộng hoà - Mai Thanh Hải 29.04.2017
Nào ai có lòng với nước hơn ai? Nước ơi! - Lưu Trọng Văn 29.04.2017
Nói một chút về chính trị: Việc anh Thăng sẽ bị kỷ luật! - Triệu Xuân 28.04.2017
Bà con vùng sạt lở sông Vàm Nao thoát nạn nhờ một người tắm sông - Nhiều tác giả 26.04.2017
Cuộc đời và văn nghiệp của cha tôi: Bình Nguyên Lộc - Tống Diên 26.04.2017
Khi tờ báo gia đình đối đầu các ông lớn - James Warren 25.04.2017
Tranh cãi về 'tượng Đức Ông' ở đền Quán Thánh - Tư liệu 24.04.2017
Ngáo đá, lộ hàng, chảnh chó... sáng tạo hay méo mó tiếng Việt? - Vũ Viết Tuân 23.04.2017
Về thị trường sách và việc xuất bản - Hà Thủy Nguyên 18.04.2017
Cảm nhận của một bạn trẻ Ba Lan lần đầu đến Sài Gòn - Szymon Siudak 14.04.2017
xem thêm »