tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20562116
21.09.2013
Tư liệu
Vài nét về Gốm Chu Đậu

Gốm Chu Đậu-Mỹ Xá, còn được biết đến là gốm Chu Đậu, là gốm sứ cổ truyền Việt Nam đã được sản xuất tại vùng mà nay thuộc làng Chu Đậu và làng Mỹ Xá, thuộc các xã Minh Tân (làng Mỹ Xá) và Thái Tân (làng Chu Đậu), huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.


Loại gốm sứ này thường được nhắc đến với tên gốm Chu Đậu là do lần đầu tiên người ta khai quật được các di tích của dòng gốm này ở Chu Đậu. Sau này, khi khai quật tiếp ở Mỹ Xá (làng bên cạnh Chu Đậu) thì người ta phát hiện ra khối lượng di tích còn đa dạng hơn và có một số nước men người ta không tìm thấy trong số các di tích khai quật được tại Chu Đậu. Gốm Chu Đậu là dòng gốm nổi tiếng vì màu men và họa tiết thuần Việt. Nó đã từng xuất khẩu sang nhiều nước châu Âu. Năm 1997 sau khi tìm được rất nhiều gốm Chu Đậu trong con tàu đắm ở Cù lao Chàm (tỉnh Quảng Nam) của người Bồ Đào Nha dòng gốm này mới được biết đến và nổi tiếng.


Tại Mỹ Xá, gia phả dòng họ Vương có ghi câu "...tổ tiênlấy nghề nung bát làm nghiệp". Câu này hiện được lưu lại trong bảng ghi lịch sử dòng gốm sứ này tại Xí nghiệp gốm sứ Chu Đậu.


Cả hai vùng Mỹ Xá và Chu Đậu đều coi ông Đặng Huyền Thông, người Hùng Thắng, Minh Tân là ông tổ (đã biết) của dòng gốm sứ này. Mới đây các nhà khảo cổ đã khẳng định bà Bùi Thị Hý là tổ nghề gốm Chu Đậu.


Dòng gốm sứ này có thể đã được hình thành và phát triển trong khoảng từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 18. Có nguồn nói, nó bị hủy diệt do chiến tranh Lê-Mạc cuối thế kỷ 16.


Vào thề kỷ XV đến XVII, có một loại gốm đã đạt đến mức tinh hoa nghệ thuật và phát triển hết sức rực rỡ, đó là gốm Chu Đậu thuộc xã Thái Tân, Nam Sách, Hải Dương. Gốm Chu Đậu sau nhiều năm thất truyền đã được khôi phục lại và hiện đang được đầu tư phát triển lớn thành làng nghề du lịch mới.


Gọi gốm Chu Đậu là gốm đạo vì hoa văn tinh xảo của những sản phẩm này đều mang đậm những giá trị nhân văn của Phật giáo và Nho giáo. Chính những hoa văn độc đáo đó đã khiến cho gốm Chu Đậu không thể lẫn với các loại gốm khác. Sản phẩm gốm Chu Đậu kế thừa sự thanh thoát, uyển chuyển của gốm thời Lý, vóc dáng khỏe khoắn của gốm thời nhà Trần. Thiên nhiên và cuộc sống của cư dân sông Hồng được phản ánh thông qua các hình vẽ nghệ thuật trên bình gốm rất phong phú.


Theo các tài liệu nghiên cứu thì gốm Chu Đậu đã từng được xuất sang 32 nước trên thế giới, các hiện vật gốm Chu Đậu hiện còn lưu ở 46 bảo tàng trong và ngoài nước. Điều đó cho thấy giá trị nghệ thuật văn hóa của gốm Chu Đậu đã được người quan tâm đón nhận như thế nào.


Ngày nay, sau hơn 5 thế kỷ tưởng như đã chìm vào quá vãng, làng gốm Chu Đậu đang được hồi sinh. Cùng với việc khôi phục, tôn tạo làng nghề gốm cổ, có một điểm du lịch mới với nhiều điều để bạn khám phá và tìm hiểu, đặc biệt là câu chuyện kỳ thú về cả một quá trinh phát triển, mất đi và trở lại của dòng gốm quý này.


Ngày 27/4/2013, tỉnh Hải Dương tổ chức “Khai mạc chương trình du lịch làng gốm cổ Chu Đậu” tại thôn Chu Đậu, xã Thái Tân, huyện Nam Sách (Hải Dương).


 


Đây là một trong hai hoạt động lớn của Hải Dương nhằm hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia Đồng bằng sông Hồng-Hải Phòng 2013.


Gốm Chu Đậu là kế thừa của gốm Vạn Yên (Hưng Đạo-Kiếp Bạc thế kỷ 13), có mặt từ cuối thế kỷ XIV, rực rỡ nhất vào thế kỷ XV-XVI.


Các nghệ nhân Chu Đậu đã khai sinh một dòng gốm quý với nước men sáng và vẻ đẹp tinh tế, không chỉ kế thừa xuất sắc gốm Lý-Trần về men ngọc và hoa văn với kiểu dáng thanh thoát, mà còn vượt trội các di tích về chất lượng gốm hoa lam. Năm 1992, di tích khảo cổ học Chu Đậu đã được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích quốc gia. Đây cũng là di chỉ sản xuất gốm đầu tiên ở Việt Nam được xếp hạng.


Chương trình du lịch làng gốm cổ Chu Đậu gồm 5 hoạt động chính: Trưng bày bộ sưu tập gốm cổ và gốm đương đại, dựng bản đồ gốm Việt giới thiệu vị trí nổi bật gốm Chu Đậu; vinh danh thợ giỏi tay nghề cao về làm gốm; tham quan Công ty Cổ phần Gốm Chu Đậu (đơn vị đã góp phần đưa thương hiệu gốm Chu đậu đến với du khách trong và ngoài nước) với các hoạt động như: thắp hương cho nghệ nhân Bùi Thị Hý (người được biết đến như tổ của gốm Chu Đậu), xem bộ sưu tập gốm cổ và quy trình sản xuất, chế tạo các sản phẩm gốm hiện đại; du lịch làng gốm cổ Chu Đậu, tham quan di chỉ khảo cổ học, phong cảnh làng quê Chu Đậu, nơi lưu giữ di sản gốm Chu Đậu dưới lòng đất; thi tìm hiểu lịch sử gốm Chu Đậu.


Để quảng bá cho chương trình du lịch này, Hải Dương đang tích cực triển khai tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, treo pano, khẩu hiệu, in nhiều tờ rơi về bản đồ gốm Việt Nam, trong đó nổi bật là gốm Chu Đậu.


Mạnh Tú (TTXVN)


Gốm Chu Đậu - Hồi sinh một làng nghề


Người dân Hải Dương vẫn luôn tự hào quê hương mình là một những địa phương nổi tiếng trong cả nước về gốm sứ.


Men theo quốc lộ 5 qua thành phố Hải Dương khoảng 8km rồi rẽ theo quốc lộ 183, đi thêm khoảng 20km nữa là tới thôn Chu Đậu - làng gốm danh tiếng mà sản phẩm làng  nghề từng có mặt khắp nơi trên thế giới, từ Ai Cập đến Trung Cận Đông, từ Đông Nam Á đến Tây Á...


Chu Đậu là một vùng quê yên ả nằm bên tả ngạn sông Thái Bình thuộc trấn Thương Triệt, huyện Thanh Lâm, Nam Sách châu, nay là làng Chu Đậu, xã Thái Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Hữu sắc tự nhiên hương, danh tiếng gốm Chu Đậu đã trở thành điểm đến trong tour du lịch vùng Đồng bằng sông Hồng.


Theo các cụ già của làng kể lại thì xưa kia Chu Đậu là vùng Trần triều Hải khấu (cảng nhà Trần). Chữ Hán “Chu” là thuyền, “Đậu” là bến (bến thuyền đỗ). Nơi đây, thuyền bề ra vào tấp nập. Từ Chu Đậu, xuôi sông Thái Bình đến Nấu Khê, sang sông Kinh Thày ra cảng Vân Đồn – một cảng giao lưu với các nước của người Việt xưa.


Theo các nhà nghiên cứu thì Chu Đậu xưa là một trung tâm gốm cao cấp, xuất hiện vào cuối thế kỷ XIV, cực thịnh vào thế kỷ XV – XVI và tàn lụi vào thế kỷ XVII do nhiều nguyên nhân. Nội chiến giữa nhà Lê và nhà Mạc – đây là quê hương của gia tộc Mạc-, vùng Nam Sách trong đó có làng gốm Chu Đậu đã bị tàn phá, các nghệ nhân làng gốm phải phiêu bạt đến vùng khác và lập nên các làng nghề gốm mới. Giặc Minh xâm lược nước ta đã bắt đi nhiều nghệ nhân giỏi, một số khác di cư sang Nhật, Triều Tiên hoặc đi tìm đường làm ăn ở các làng gốm trong nước như nghệ nhân Vương Quốc Doanh đã dẫn cả một đoàn thợ lên làng gốm Bát Tràng, góp phần làm cho gốm Bát Tràng hưng thịnh như ngày nay… Một nguyên nhân nữa là trấn Thương Triệt xưa là vùng chiêm trũng gần sông, dễ bị ngập lụt, khó tránh khỏi ảnh hưởng đến việc sản xuất gốm.


Qua nghiên cứu của giới khảo cổ và các nhà khoa học, lịch sử đã kết luận, gốm Chu Đậu là một dòng gốm cao cấp, tinh xảo, từng mang giá trị kinh tế lớn và phát triển rực rỡ nhất vào thế kỷ 15 - 17. Gốm Chu Đậu được coi là gốm Đạo, gốm bác học, gốm thấm đẫm chất văn hoá tâm linh thuần Việt, in đậm dấu ân lịch sử những giá trị nhân văn của quốc đạo phật giáo, đạo giáo, đạo nho.  Gốm Chu Đậu được đánh giá là đã chắt lọc được những nét đẹp, sự tinh xảo của các loại gốm trong và ngoài nước để tạo cho mình một nét riêng không lẫn với các loại gốm khác. Và đã có thời điểm những sản phẩm gốm Chu Đậu được xuất khẩu tới hàng chục nước trên thế giới.


Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, sau hơn 500 năm thất truyền, đầu năm 2000, anh Nguyễn Hữu Thắng, Giám đốc Công ty thương mại Hà Nội (HAPRO) – một người con của quê hương Nam Sách đã về Chu Đậu để thực hiện một dự án đầu tư sản xuất mặt hàng gốm xuất khẩu, nhằm khôi phục thương hiệu gốm nổi tiếng, kết hợp với hoạt động du lịch làng nghề.


Với mong muốn làm hồi sinh, làm sống lại tầm cao của gốm Chu Đậu – “Một dòng gốm đẹp của Việt Nam và quốc tế” anh đã được sự ủng hộ của chính quyền và nhân dân địa phương. Tháng 10/2001, Xí nghiệp gốm Chu Đậu ra đời và đi vào hoạt động. Với cơ sở rộng 33.250m2 được xây dựng trên dòng sông cổ chảy qua làng với 20 nghệ nhân từ Hà Nội, Bình Dương, Biên Hòa, Hải Dương cùng hợp tác vừa nghiên cứu những nét đặc sắc của gốm Chu Đậu, vừa thiết kế những mẫu sản phẩm mới để đưa ra thị trường. 178 công nhân, chủ yếu là người địa phương được xí nghiệp tuyển chọn. Qua thời gian đào tạo, đến nay những người thợ trẻ đã khá thành thục với các thao tác làm gốm.


Kế thừa truyền thống của cha ông, con cháu làng Chu Đậu hôm nay đang đua nhau học nghề để trở thành những thợ gốm giỏi. Đến tham quan làng gốm Chu Đậu, các di tích, di chỉ khảo cổ học ngoài trời, nhà thờ tổ nghề... tạo ra một quần thể du lịch làng nghề thú vị đã gây ấn tượng mạnh cho du khách.


Sau nhiều năm bị lãng quên, gốm sứ Chu Đậu đang từng ngày hồi sinh trên chính mảnh đất Chu Đậu. Làng nghề truyền thống Chu Đậu ngày nay đã được hàng triệu du khách trong và ngoài nước biết đến không chỉ là địa chỉ văn hóa, di chỉ khảo cổ mà còn là nơi sản xuất ra các mặt hàng mang hồn cốt dân tộc "Trong như ngọc, trắng như ngà, sáng như gương, kêu như chuông và mỏng như giấy".


Chính vì những sản phẩm độc đáo mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống, làng gốm Chu Đậu được tỉnh Hải Dương lựa chọn là điểm đến và là nơi tổ chức sự kiện văn hóa lớn thứ hai của Hải Dương - Hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia Đồng bằng Sông Hồng 2013.


Gốm Chu Đậu Hải Dương


Gốm Chu Đậu Hải DươngHải Dương nằm ở trung tâm vùng trọng điểm phát triển kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, là một tỉnh có nhiều làng nghề thủ công truyền thống đặc sắc, trong đó gốm Chu Đậu thuộc xã Thái Tân, Huyện Nam Sách đã nổi tiếng trên thế giới từ hơn 500 năm nay. Các sản phẩm gốm Chu Đậu đang được lưu giữ tại nhiều bảo tàng quốc gia trên thế giới như Thổ Nhĩ Kỳ, Pháp, Bỉ, Nhật Bản, Hà Lan… và trong sưu tập cá nhân của nhiều nước trên thế giới.


Gốm Chu Đậu xuất hiện từ cuối thế kỷ 14 và rất phồn thịnh ở thế kỷ 15 và 16, chuyên sản xuất các loại gốm men cao cấp với đỉnh cao mà nó đạt đến là “trong như ngọc, mỏng như giấy, trắng như ngà và kêu như chuông”. Các sản phấm gốm của Chu Đậu gồm: bát, đĩa, ấm, chén, bình, âu, liễn, chậu, bình vôi, lư hương … với hình dáng được chắt lọc kế thừa sự thanh thoát của thời Lý, chắc khoẻ của thời Trần. Các loại men nổi tiếng một thời của Chu Đậu được biết đến là men trắng trong, hoa lam, men ngọc, xanh lục, xanh rêu, vàng nhạt, vàng đậm, men tam thái (được vẽ bằng ba màu men là xanh lục, đỏ và vàng).


Một trong những điểm nổi bật của gốm Chu Đậu là các đường nét hoa văn. Hoa văn cổ của Chu Đậu phần nhiều là sen, cúc, dưới nhiều dạng khác nhau và hàng chục loại hoa văn cách điệu khác. Người thợ gốm xưa đã thổi hồn dân tộc vào những nét hoa văn phong phú, phản ánh sinh động thiên nhiên vào cuộc sống dân dã: hình người đội nón, áo dài, mục đồng chăn trâu, chim đậu trên cành hoa đào, đàn chim ngói, chim cu bay trên cánh đồng... Phương pháp chế tạo và kỹ thuật của Chu Đậu đã đạt trình độ cao: chuốt, tạo dáng trên bàn xoay, ngắt sản phẩm thành nhiều đoạn rồi lắp ghép lại, gia công bằng cách đắp nối, vẽ, khắc, vạch, nặn, đúc.


Gốm Chu Đậu từng được xuất khẩu đi các nước Hà Lan, Anh, Pháp, Nhật, Thổ Nhĩ Kỳ và các vùng Đông Nam Á từ thế kỷ 15. Phong cách gốm Chu Đậu đã đưa gốm sứ Việt Nam lên đến đỉnh cao vinh quang của nghệ thuật mà nhiều nước trên thế giới đến nay vẫn còn khâm phục. Lọ gốm hoa lam cổ của Chu Đậu từng được bán đấu giá với giá trúng thầu lên tới 521.000 USD.


Trải qua bao nhiêu thăng trầm của lịch sử, làng gốm Chu Đậu ngày nay đang được làm sống dậy bởi những đôi bàn tay tài hoa của nhiều thế hệ người thợ, từ thợ vuốt gốm bằng tay đến thợ vẽ hoa văn trên gốm…đang làm việc tại Xí nghiệp Gốm Chu Đậu. Định hướng của xí nghiệp là phục hồi toàn bộ những màu men cổ xưa của làng nghề Chu Đậu, đưa những mẫu gốm phỏng cổ ra thị trường thế giới vốn đã nổi tiếng với thương hiệu của gốm Chu Đậu. Các sản phẩm hiện đang sản xuất phổ biến tại Chu Đậu gồm có: các loại chậu hoa, bình hoa, quà tặng, tượng, bát đĩa mỹ nghệ... với số lượng hàng trăm nghìn sản phẩm mỗi tháng đã được xuất khẩu sang Tây Ban Nha, Hồng Kông, Nhật Bản, Mỹ... và được khách hàng trên thế giới đánh giá rất cao.


Gốm Chu Đậu là niềm tự hào của nghệ thuật gốm Việt Nam và phong cách gốm Chu Đậu là một phong cách thuần nhất của gốm Việt Nam.


Tư liệu sưu tầm

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Stalin và vấn đề ký ức lịch sử của nước Nga - Tư liệu sưu tầm 23.09.2017
Sau vụ xử Bạc Hy Lai: Tham nhũng có đe dọa tương lai Trung Quốc? - Tư liệu 21.09.2017
Một Việt Nam khác? Vương quốc họ Nguyễn ở thế kỷ 17 và 18 - Li Tana 19.09.2017
Chuyến du lịch Việt Nam của vị Nga Hoàng cuối cùng - Tư liệu sưu tầm 19.09.2017
Franklin Roosevelt – Người duy nhất đắc cử ba nhiệm kỳ tổng thống Mỹ - Tư liệu sưu tầm 18.09.2017
Tưởng Giới Thạch – Tổng thống Trung Hoa Dân quốc - Tư liệu sưu tầm 18.09.2017
Mao Trạch Đông trong mắt người Trung Quốc hiện nay - Lý Lỵ & Chương Lập Phàm 18.09.2017
Huyện Kiên Lương: Vững vàng hội nhập và phát triển/ Du lịch đảo ở Kiên Lương - Nhiều tác giả 17.09.2017
Huyện Kiên Lương, tỉnh Kiên Giang - Tư liệu 17.09.2017
Vài ký ức về ba tôi: Bộ trưởng Vũ Trọng Khánh - Vũ Trọng Khải 10.09.2017
xem thêm »