tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18435287
Những bài báo
01.09.2013
Tư liệu
Chuyện nhỏ về gia đình Trung tướng Phạm Hồng Sơn


Quân ủy Trung ương-Bộ Quốc phòng; Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam; Viện Chiến lược Quốc phòng; Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội; Đảng ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Cựu Chiến binh phường Cửa Đông, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội và gia đình thương tiếc báo tin:

Trung tướng, giáo sư, tiến sỹ khoa học quân sự Phạm Hồng Sơn (tên khai sinh Phạm Thành Chính), sinh năm 1923 tại xã Hưng Nhân, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An; trú tại số nhà 59A, phố Lý Nam Đế, phường Cửa Đông, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Cán bộ Tiền khởi nghĩa. Nguyên: Tham Mưu trưởng Quân khu Hữu Ngạn (nay là Quân khu 3); Phó Viện trưởng Viện Khoa học Quân sự; Phó Giám đốc Học viện Quân sự cấp cao (nay là Học Viện Quốc phòng); Phó Viện trưởng Viện Chiến lược quân sự (nay là Viện Chiến lược Quốc phòng-Bộ Quốc phòng), đã nghỉ hưu.

Huân chương Độc lập hạng Ba; Huân chương Quân công hạng Nhất, hạng Ba; hai Huân chương chiến công hạng Nhất; Huân chương Chiến công hạng Nhất; Huân chương Chiến thắng hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất; Huân chương Chiến sỹ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba; Huân chương Chiến sỹ Giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba; Huân chương Quân kỳ chiến thắng; Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng.

Trung tướng, giáo sư, tiến sỹ khoa học quân sự Phạm Hồng Sơn đã từ trần hồi 15 giờ 40 phút ngày 27/8/2013 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Lễ viếng từ 9 giờ đến 11 giờ 30 phút ngày 31/8/2013 tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng (số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội). Lễ truy điệu và đưa tang cùng ngày; an táng tại Nghĩa trang Công viên Vĩnh Hằng, xã Vật Lại, Ba Vì, thành phố Hà Nội.


Là phu nhân của Trung tướng Phạm Hồng Sơn, PGS – TS Đặng Anh Đào là người con gái thứ 3 của cố Giáo sư Đặng Thai Mai có chồng là một vị Tướng (Giáo sư Đặng Thai Mai còn có hai người con rể cũng là hai tướng lĩnh nổi tiếng là Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Trung tướng Phạm Hồng Cư). Gần 80 tuổi, bên cạnh việc say mê làm công việc dịch thuật mà bà vô cùng yêu mến, PGS – TS Đặng Anh Đào còn có một niềm hạnh phúc khác, đó là được chăm sóc người chồng của mình: Trung tướng Phạm Hồng Sơn.


 


Cuốn hồi ức và chân dung “Nhớ và quên” viết về cuộc đời chiến trận và hậu phương của Trung tướng Phạm Hồng Sơn ra đời mới đây, do chính tay bà chắp bút, dựa trên những cuốn sổ tay ghi chép lại cuộc đời trận mạc của Trung tướng Phạm Hồng Sơn, chính là cách bà thể hiện tình yêu với chồng – một vị tướng cả đời xông pha nơi trận mạc nhưng giờ đang bị mắc căn bệnh lãng quên của tuổi già.


 


Trung tướng Phạm Hồng Sơn sinh năm 1923, tại thị xã Phủ Lạng Thương (cũ), tỉnh Bắc Giang. Ông chính là cháu ruột của liệt sỹ Phạm Hồng Thái, người chiến sĩ cách mạng nổi tiếng trong vụ ám sát hụt Toàn quyền Đông Dương Méc Lanh tại Sa Diện (Quảng Châu, Trung Quốc). Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống yêu nước, ngay từ khi còn là sinh viên của trường Đại học Luật, Phạm Hồng Sơn đã bắt đầu tham gia cách mạng.


 


Trong Kháng chiến chống Pháp, ông nắm giữ những vị trí quan trọng, là chỉ huy Trung đoàn 36 – Trung đoàn Quyết chiến Quyết thắng, thuộc Đài đoàn 308 – Đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ngay từ thời ấy, Phạm Hồng Sơn đã là một người chỉ huy trẻ nổi tiếng. Đến mức mà sau này, khi biết Phạm Hồng Sơn chính là vị hôn phu của em gái vợ mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã nói: “Hồng Sơn chỉ huy dũng cảm lắm, cậu ấy đánh trận khôn lắm” – Đó là cái khôn và sự dày dạn kinh nghiệm của một người chỉ huy trưởng thành từ một người lính, từng có nhiều phen giáp lá cà sống chết với địch.


 


Mải mê hoạt động cách mạng, nên đến suýt soát 30 tuổi, Phạm Hồng Sơn vẫn chưa lập gia đình. Ông được xếp vào hàng “muộn vợ” so với nhiều đồng chí, đồng đội ngày đó. Phải đến năm 1953, khi bước vào tuổi 30, trong một dịp về phép thăm gia đình ở Nghệ An, Phạm Hồng Sơn mới có cơ hội làm quen và hứa hôn với Đặng Anh Đào, con gái thứ 4 của Giáo sư Đặng Thai Mai.


 


Bà Đặng Anh Đào kể, ngày đó bà theo cha mẹ đi tản cư ở Nghệ An. Khi Phạm Hồng Sơn được về nghỉ phép, chị gái của ông đã đưa ông đến nhà Giáo sư Đặng Thai Mai chơi, với mục đích làm mối ông với cô con gái út của Giáo sư Đặng Thai Mai. Có lẽ vì tính cách thật thà, nhiệt tình và chân thành của một người lính nên ngay trong những lần gặp đầu tiên, Giáo sư Đặng Thai Mai đã dành cho Phạm Hồng Sơn rất nhiều cảm tình.


 


Quãng thời gian Phạm Hồng Sơn nghỉ phép ở Nghệ An, hầu như tối nào Giáo sư Đặng Thai Mai cũng ngồi trò chuyện say sưa với Phạm Hồng Sơn. Sự chân thành của người sỹ quan chỉ huy trẻ tuổi đã khiến Giáo sư Đặng Thai Mai lập tức “chấm” Phạm Hồng Sơn cho con gái mình.


 


Sinh ra trong một gia đình trí thức, lại được học hành đến nơi đến chốn, nên bà Đặng Anh Đào không bao giờ nghĩ mình sẽ lập gia đình sớm. Thế nhưng bà bảo, mối duyên giữa bà với Trung tướng Phạm Hồng Sơn dường như là định mệnh, nên ngay trong đợt nghỉ phép đó, với sự ủng hộ của gia đình, bà đã hứa hôn với ông khi mới ngấp nghé tuổi 20.


 


Dù hứa hôn với nhau nhưng vì hoàn cảnh chiến tranh ác liệt nên sau đó, khi gia đình Giáo sư Đặng Thai Mai tản cư ra Thanh Hóa, Phạm Hồng Sơn cũng không hề hay biết. Năm 1954, trước khi Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức diễn ra, Phạm Hồng Sơn được đơn vị cho nghỉ phép về Nghệ An để lấy vợ. Nếu ngày hôm đó ông cứ đạp xe thẳng vào Nghệ An thì có lẽ kế hoạch lấy vợ trong đợt nghỉ phép đã không thành hiện thực.


 


Nhưng dường như là duyên phận, nên run rủi thế nào, khi đạp xe đến đoạn Cầu Kè (Thanh Hóa), Phạm Hồng Sơn gặp Đặng Anh Đào đang đi mua đậu phụ. Sau buổi gặp gỡ tình cờ nhưng đầy duyên phận và định mệnh đó, ông bà đã nên duyên vợ chồng.


 


n giờ, trong ký ức PGS – TS Đặng Anh Đào, vẫn còn lưu giữ những kỉ niệm không bao giờ quên của hai vợ chồng ông bà trong thời chiến. Trung tướng Phạm Hồng Sơn mắc bệnh chảy máu dạ dày mãn tính. Những năm 1955 – 1960 là giai đoạn căn bệnh chảy máu dạ dày hành hạ ông nhiều nhất, khiến ông nhiều lần phải vào Bệnh viện 108 cấp cứu.


 


Ngày đó quy định của Bệnh viện rất nghiêm ngặt. Nhiều lúc nhớ bà, ông phải hẹn bà đứng ở trên sân thượng ngôi nhà 30 Nguyễn Lai Thạch (là ngôi nhà của gia đình Giáo sư Đặng Thai Mai), còn ông đứng ở phía sau Bệnh viện. Từ đó, hai ông bà có thể nhìn thấy nhau, nhưng chẳng thể nói được với nhau câu nào.


 


Cũng có lần, để có thể được gặp nhau, được trò chuyện với nhau vài ba câu, bà đã phải đi về phía cổng sau bệnh viện và hẹn gặp ông ở cổng. Mỗi lần như thế, một người đứng trong cổng, một người đúng ngoài cổng, ông bà nói với nhau đủ những chuyện không đầu không cuối. Trung tướng Phạm Hồng Sơn là người lúc nào cũng lo lắng cho vợ con và hết lòng vì vợ vì con.


 


Cuộc sống kinh tế của gia đình ông bà ngày đó còn khó khăn. Dù ốm yếu nằm trong viện, nhưng mỗi khi có tiêu chuẩn đường sữa, ông lại tích cóp để mỗi lần gặp bà thì “tuồn” ra ngoài bệnh viện một cách hết sức “bí mật”, để bà mang về làm quà cho các con.


 


Lấy chồng là một người lính xông pha nơi trận mạc, nên gần như trong suốt những năm tháng Trung tướng Phạm Hồng Sơn đi chiến đấu, trải qua hết cuộc Kháng chiến chống Pháp sang cuộc Kháng chiến chống Mỹ, một mình bà Đặng Anh Đào phải vừa nuôi con, vừa dạy học, vừa làm nghiên cứu, vừa làm thêm đủ thứ việc.


 


 Vốn bị bệnh tim, sức khỏe yếu, lại bộn bề công việc nên bà thường xuyên rơi vào trạng thái mệt mỏi vì làm việc quá sức. Có lần, vì mệt mỏi với trăm nghìn thứ công việc nên trong chiếc phong bì thư gửi vào mặt trận cho chồng, thay vì gửi một lá thư nồng thắm tình cảm thì bà lại gửi cho ông một bản kế hoạch công tác khiến ông mất cả tuần thắc mắc, cố tìm cách giải đáp “ý nghĩa” mà bà “gửi gắm” qua bản kế hoạch đó.


Khi còn minh mẫn, dù đã nhiều năm trôi qua, Trung tướng Phạm Hồng Sơn có thể kể vanh vách về số xe tăng, tàu chiến, súng đạn trong từng trận đánh, đặc biệt là tên của những người lính đã hy sinh trong những trận đánh ấy. Những năm tháng cuối đời, Trung tướng Phạm Hồng Sơn mắc bệnh lãng quên. Nhưng có những ký ức ngộ nghĩnh của một thời chiến trận đôi khi vẫn trở lại trong ông, gần như vô thức.


Những ký ức không thể quên của một vị Tướng- Như bao người vợ lính thời chiến, suốt những năm dài Trung tướng Phạm Hồng Sơn chiến đấu ngoài mặt trận, vợ ông – bà Đặng Anh Đào hầu như chỉ có thể trò chuyện với chồng qua những lá thư. Thế nhưng không vì thế mà tình cảm gia đình của ông bà thiếu ấm áp. Có lần viết thư cho bà, ông nói: “Em ạ, càng có tuổi càng thấy tâm hồn mình lắng sâu hơn và tình yêu thương rộng rãi hơn. Nghĩ đến Đào, càng thương càng nhớ hơn biết bao, nhiều hơn cả những lúc tình yêu mới nảy nở và sôi nổi nhất…”.


 


Không được sống gần bên nhau, vợ chồng ông bà thể hiện tình yêu của mình qua những điều thật giản dị, nhỏ bé. Biết trong chiến trường thiếu rau, nên ở nhà, bà vẫn phơi củ cải để dành, đợi những lúc có xe gửi vào cho ông ở chiến trường. Các con bà khi thì gửi cho bố vài dòng thư sai chính tả, khi thì gửi cho bố một chiếc khăn mùi xoa thêu tên rất vụng về nhưng vô cùng đáng yêu.


 


Còn ông, giữa chiến trường ác liệt, mỗi lần có xe ra Hà Nội, ông vẫn tranh thủ gửi cho mẹ con bà khi thì cân đường, hộp sữa mà ông dành dụm được từ tiêu chuẩn sỹ quan chỉ huy của mình, khi thì lại là một chùm đuôi công mà ông kiếm được trong rừng… Có những món quà ông gửi, bà vẫn giữ làm kỷ niệm cho đến tận bây giờ. Cứ như thế, gia đình Trung tướng Phạm Hồng Sơn vượt qua những xa cách của chiến tranh, để chờ ngày đoàn tụ gia đình khi hòa bình lập lại.


 


Là em cọc chèo với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhưng Trung tướng Phạm Hồng Sơn vẫn có thói quen xưng “tôi” chứ không xưng “em” với Đại tướng, bởi ông vẫn giữ cách xưng hô của những người lính với nhau. Nhưng không vì thế mà mối quan hệ giữa ông và Đại tướng có sự cứng nhắc, xa cách. Lúc còn khỏe mạnh, mỗi lần đi tập thể dục ở Câu lạc bộ Quân đội, bao giờ Trung tướng Phạm Hồng Sơn cũng ghé qua nhà Đại tướng Võ Nguyên Giáp để trò chuyện vài ba câu.


 


Bà Đặng Anh Đào kể, thỉnh thoảng có những lúc vui tính, Trung tướng Phạm Hồng Sơn vẫn thích thú khi “đánh úp” được vị Tổng Tư lệnh vốn là người chỉ huy cao cấp nhất của mình. Ngôi nhà của Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau hòa bình lúc nào cũng có lính gác 24/24, không dễ ra vào. Vẫn giữ thói quen ra vào gặp gỡ tổng chỉ huy thời “ở rừng” khá dễ dàng, nên Trung tướng Phạm Hồng Sơn đôi khi không cảm thấy thoải mái với kiểu chìa giấy tờ cho anh em đứng gác để xin vào gặp Đại tướng.


 


Ngày đó khi đến nhà Đại tướng, Phạm Hồng Sơn thường đi chiếc xe môtô nhà binh của Pháp. Có lần đến cổng nhà Đại tướng đúng lúc xe ôtô của Đại tướng đi vào, Trung tướng Phạm Hồng Sơn đã thản nhiên đi sau nên lính gác cổng tuyệt nhiên không dám hỏi bất cứ câu nào. Đến lúc bước vào nhà, thấy Phạm Hồng Sơn xuất hiện ngay đằng sau, nghĩ là lính gác của mình làm ăn tắc trách, Đại tướng đã nghiêm nghị hỏi: “Sao cậu lại vào được đây?”.


 


Phạm Hồng Sơn nghiêm trang đáp lại: “Báo cáo anh, tôi đi theo xe anh”. Sau câu nói đó, cả hai chỉ biết bật cười vui vẻ. Bà Đặng Anh Đào kể, những dịp “gây bất ngờ” cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp như thế luôn khiến Trung tướng Phạm Hồng Sơn “sướng âm ỉ” (dù không bao giờ dám thể hiện ra mặt điều đó trước mặt Đại tướng).


 


Khi còn minh mẫn, dù đã nhiều năm trôi qua, Trung tướng Phạm Hồng Sơn có thể kể vanh vách về số xe tăng, tàu chiến, súng đạn trong từng trận đánh, đặc biệt là tên của những người lính đã hy sinh trong những trận đánh ấy. Những năm tháng cuối đời, Trung tướng Phạm Hồng Sơn mắc bệnh lãng quên.


 


Nhưng có những ký ức ngộ nghĩnh của một thời chiến trận đôi khi vẫn trở lại trong ông, gần như vô thức. Nhiều lần, ông đã khiến vợ mình bật cười khi ngồi vào bàn ăn tươm tất, đầy đủ các món cơm, canh, mặn nhưng ông vẫn lẩm bẩm hát theo lối nhại điệu kèn tập hợp bộ đội ăn cơm từ thời lính trơn: “Cơm cơm cà, cơm cơm muối/Te te tò, te te tí….” – đó gần như là điệu hát duy nhất mà ông còn nhớ được trong ký ức đã bị lãng quên đi rất nhiều của mình.


 


Ông vẫn thường xuyên quên tên các cháu nội, đôi khi ông quên cả chính mình, nhưng thỉnh thoảng, ông lại chợt nhớ đến những người từng cùng ông vào sinh ra tử. Đôi khi ông buột miệng nói ra tên một người đồng đội cũ nào đó khiến bà Đặng Anh Đào dù bất ngờ, nhưng không ngạc nhiên. Bởi bà biết, những ký ức về quãng đời chiến trận, những ký ức về đồng chí, đồng đội là những ký ức quan trọng nhất, đáng nhớ nhất, thiêng liêng nhất trong cuộc đời một người lính – một vị Tướng như ông.

Phunutoday


 



 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Huyền thoại tắm tiên Tây Bắc - Trần Vân Hạc 22.03.2017
Thi hoa hậu trong động Thiên Đường? - Nhiều tác giả 22.03.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ sau gần 50 năm ẩn dật - Lam Điền 20.03.2017
Người già chật vật kiếm sống và thách thức với kinh tế Việt Nam - Tư liệu 19.03.2017
Cần chính sách đãi ngộ xứng đáng - Nguyễn Mộng Giao 19.03.2017
Ghét người giầu, tiêu diệt người giầu như Pol Pot hay là khuyến khích họ, không làm hư hỏng họ?! - Nhiều tác giả 19.03.2017
Thu phí vỉa hè, Việt Nam có nên học người Pháp? - Tư liệu 16.03.2017
Cố nhà văn Hoài Anh đi xa đã 6 năm! - Nhiều tác giả 15.03.2017
Nhà văn Hoài Anh: Khi viết, tôi luôn tôn trọng lịch sử - Trần Hoàng Nhân 15.03.2017
​Gần 500 cựu chiến binh Trường Sa tưởng nhớ sự kiện Gạc Ma - Tư liệu 15.03.2017
xem thêm »