tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18411474
Những bài báo
20.08.2013
Nhiều tác giả
Thương nhớ nữ đạo diễn Bạch Diệp

A Phủ' Trần Phương: 'Tôi luôn kính nể Bạch Diệp'


Đạo diễn-NSND Trần Phương, người bạn nghề thân thiết, cùng thế hệ với NSND Bạch Diệp đã vô cùng sửng sốt khi hay tin bà qua đời. Khi tới tư gia của “A Phủ” (vai diễn khởi nghiệp của NSND Trần Phương), phong viên TT&VH đã thấy ông ngồi lặng ở phòng khách: “Nghe cô báo tin, tôi cứ bàng hoàng từ nãy đến giờ”.


Trong suốt cuộc nói chuyện, thỉnh thoảng ông lại nói: “Tôi vẫn bàng hoàng cả người, không biết kể với cô điều gì về Bạch Diệp mặc dù tôi vô cùng quý mến bà ấy”.


NSND, đạo diễn Trần Phương năm nay 84 tuổi


1. NSND Bạch Diệp sinh năm 1929, còn NSND Trần Phương sinh năm 1930. Hơn nhau có một tuổi nên đạo diễn Bạch Diệp chỉ thích “cậu – tớ” nhưng bản thân NSND Trần Phương luôn coi Bạch Diệp hơn mình cả tuổi đời, lẫn tuổi nghề. Ông không chỉ quý mến Bạch Diệp như một người bạn đặc biệt, mà còn luôn dành cho bà sự tôn trọng và kính nể.


“Năm 1950, Bạch Diệp là cán bộ ở Hội Liên hiệp phụ nữ, còn tôi chỉ là nhân viên xoàng ở Hội Văn nghệ. Sau này, tôi học nghề và trở thành diễn viên thì Bạch Diệp đã là đạo diễn rồi. Khi làm phim Ngày lễ thánh, bà ấy đã mời tôi vào vai Tiệp. Tôi hỏi: Cậu đã nghĩ kĩ chưa, thì bà ấy trả lời: Không lôi thôi, đi làm phim với tớ… Trong mắt tôi, hồi đó bà ấy là một người phụ nữ rất hiểu biết, năng nổ, tháo vát, quyết liệt, nói là làm, mỗi lần tranh luận là ra trò, một khi đã bực mình nói ra là không ai ngăn được”.


NSND Trần Phương kể ông vừa mới đi bệnh viện về, lòng vẫn nghĩ mình sẽ đi trước bà bạn Bạch Diệp nên khi hay tin bạn qua đời, lòng không khỏi bàng hoàng, tiếc thương.


“Mấy năm trước tôi đã từng phải cấp cứu trong Sài Gòn, mọi người gọi ra bảo Trần Phương sắp chết khiến Bạch Diệp cứ khóc thương tôi. May sao đận ấy qua khỏi. Năm ngoái tôi cũng bị bệnh viện… trả về rồi, may sao qua khỏi. Hôm nay mới biết tin bà bạn đã ra đi mãi mãi …”, NSND Trần Phương thẫn thờ sau câu nói bỏ lửng.


NSND, đạo diễn Bạch Diệp trút hơi thở cuối cùng vào 10h sáng ngày 17/8, hưởng thọ 85 tuổi. Cho tới hết ngày 18/8 gia đình NSND Bạch Diệp vẫn chưa định ngày viếng.


2. Nhớ về Bạch Diệp, NSND Trần Phương luôn nhớ tới người bạn, đồng nghiệp lúc nào cũng tràn đầy khao khát sống mạnh mẽ và yêu nghề vô cùng. Lúc nào gặp ông, bà cũng khoe “tớ đang ấp ủ làm phim này”. Trong ký ức của ông, trên phim trường đạo diễn Bạch Diệp là người rất quyết liệt. Bà nói to, quát cũng lớn nhưng rất thương yêu diễn viên của mình. Tôi hỏi bà quyết liệt như vậy có khi nào độc đoán không, đạo diễn Trần Phương nói: “Không bao giờ, tôi là diễn viên nam, làm việc với nữ đạo diễn như bà ấy nhưng luôn một mực kính trọng”.


“Bà ấy là phụ nữ nhưng quyết liệt còn hơn cả đàn ông. Nhiều khi làm việc với bà ấy, tôi tưởng tôi là phụ nữ còn bà ấy là đàn ông. Nhưng nói thực là làm đạo diễn mà không quyết đoán thì rất khó!”, đạo diễn Trần Phương đã mỉm cười khi nói ra điều này.


Tôi đặt câu hỏi thắc mắc là nữ đạo diễn đầu tiên của điện ảnh Việt, vào thời kỳ đó NSND Bạch Diệp có chịu sức ép của các nam đạo diễn không, thì ngay lập tức NSND Trần Phương đáp lời: “Bà ấy mạnh mẽ như vậy ai mà ép được. Có lẽ chính cái danh nữ đạo diễn đầu tiên đã trở thành một động lực, khiến bà ấy bứt hẳn lên”.


Những năm tháng cuối đời, hai NSND vì tuổi cao sức yếu ít đến thăm nhau. NSND Trần Phương lại thương bạn lẻ loi một mình những năm cuối đời. “Cuộc hôn nhân với Xuân Diệu thôi không nhắc lại làm gì, nhắc lại chỉ đau lòng người đã khuất. Nhưng người chồng sau của Bạch Diệp thì rất tuyệt vời. Ông ấy chăm vợ lắm, mỗi lần vợ đi làm phim vẫn đi theo pha nước cho bà ấy. Nhưng đúng là cuộc đời, ông ấy cũng chỉ sống được bên bà ấy 15 năm rồi qua đời để lại bà ấy một mình. Bà ấy sống cùng con nuôi và mấy con mèo” – “A Phủ” Trần Phương ngậm ngùi.


Đạo diễn - NSND Trần Phương sinh năm 1930, khởi nghiệp là diễn viên, nổi lên nhờ khắc họa thành công vai A Phủ trong phim Vợ chồng A Phủ. Sau đó ông liên tục gây ấn tượng với khán giả qua nhiều vai diễn trong các bộ phim giờ đã trở thành kinh điển của điện ảnh Việt như: Khoa - chồng Tư Hậu - trong Chị Tư Hậu (1962), Khiêm trong Tiền tuyến gọi, Sơn trong Biển gọi, Tiệp trong Ngày lễ thánh, Lực trong Vợ chồng anh Lực...


Khi trở thành đạo diễn, ông cũng gặt hái được nhiều thành tựu. Bộ phim truyện gây cơn sốt vé khắp các rạp trong Nam và ngoài Bắc của ông là Tội lỗi cuối cùng (1980). Phim giành Bông sen bạc tại LHP Việt Nam lần thứ 5, Phương Thanh trong vai Hiền "cá sấu" giành giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Bộ phim Hi vọng cuối cùng (1981) với sự tham gia của diễn viên Đặng Tất Bình và Như Quỳnh đã giành giải Bông sen bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 6 và ông cũng giành giải Đạo diễn xuất sắc nhất.


Tên tuổi NSND Trần Phương còn được biết tới qua các phim: Vụ án hồ Con Rùa, Dòng thác, SBC (Săn bắt cướp), Thủ môn từ trên trời rơi xuống, Tình ngỡ đã phôi phai, Vệt sáng ngược, Hai năm nữa anh về... có doanh thu rất cao.


NSND Trà Giang: Thương Bạch Diệp biết bao cho vừa…


Chiều hôm qua (17/8), khi chúng tôi liên hệ NSND Trà Giang thì bà đang chuẩn bị hành lý cho chuyến bay tối lúc 19h30 từ TP.HCM ra Hà Nội để viếng NSND Bạch Diệp. Nhắc tới đạo diễn Bạch Diệp, nữ diễn viên Trà Giang đã không cầm được nước mắt: “Tôi thương chị Diệp lắm, vẫn biết chị ấy sẽ ra đi nhưng khi biết tin, vẫn thấy sao quá đột ngột”.


1. Trà Giang và Bạch Diệp là hai trong số những học viên lứa đầu tiên của điện ảnh cách mạng Việt Nam. Năm 1959, cả hai cùng theo học khóa điện ảnh do Bộ Văn hóa Thông tin mở với sự hướng dẫn của các chuyên gia Liên Xô.


NSND Trà Giang hồi tưởng: “Thời điểm tham gia khóa học Bạch Diệp đã là một phóng viên uy tín của báo Nhân Dân. Hồi ở trường chị ấy làm nhiều tiểu phẩm hay lắm. Nhưng phải đến LHP Việt Nam lần thứ 4 tại Hải Phòng (1975), chị ấy mới mời tôi đóng phim Ngày lễ thánh. Sau này tôi tiếp tục hợp tác với chị trong phim: Người chưa biết nói, Trừng phạt, Huyền thoại về người mẹ… Hai giải Diễn viên xuất sắc nhất trong sự nghiệp diễn xuất của tôi đều từ phim Ngày lễ thánh và Huyền thoại về người mẹ.


Cho đến bây giờ tôi vẫn luôn cảm kích tinh thần làm việc của chị Diệp và cảm kích vì chị đã luôn tin tưởng vào tôi. Ở phim trường chị ấy cực kỳ nghiêm khắc, luôn đòi hỏi khắt khe mọi công đoạn, nên nhiều người bị mắng lắm. Thật may là tôi chưa bao giờ bị chị Diệp mắng”.


Theo lời kể của NSND Trà Giang, Bạch Diệp là đạo diễn khi đã “ưng” diễn viên nào thì phim sau bà lại tiếp tục mời diễn viên ấy. “Ngày lễ thánh chị ấy mời tôi đóng phim Đêm Bến Tre, nhưng kẹt một nỗi tôi lại được một lãnh đạo trường điện ảnh mời tham gia bộ phim đầu tay của anh ấy. Vì nghĩ anh ấy từng là thầy, lại đang làm bộ phim đầu tay, rất cần diễn viên nên tôi đã nhận lời. Chị Diệp sau đó giận tôi từ năm 1977 đến 1979 mới mời đóng phim lại”. Nhắc lại kỉ niệm này NSDN Trà Giang cười: “Thực ra giận thì giận mà thương thì thương”.


Sau một thời gian dài chống chọi với căn bệnh ung thư, NSND Bạch Diệp đã trút hơi thở cuối cùng vào 10h sáng ngày 17/8, hưởng thọ 85 tuổi.


2. Từ điện ảnh, đạo diễn Bạch Diệp và diễn viên Trà Giang trở thành những người bạn rất thân. NSND Trà Giang thương bạn về già sống lẻ bóng một mình, nên lần nào ra Hà Nội bà cũng phải tới thăm nhà đạo diễn Bạch Diệp. Cách đây một vài năm đạo diễn Bạch Diệp vẫn có thể cùng Trà Giang đi dạo ở phố cổ, nhưng năm ngoái sức khỏe của vị đạo diễn này đã giảm sút nhiều.


Nhắc lại những lần sau cuối được gặp bạn, NSND Trà Giang không kìm được nước mắt: “Tôi sẽ không bao giờ quên buổi sáng 20/10/2012. Đó là buổi giao lưu của tôi với khán giả Hà Nội do Viện phim Việt Nam tổ chức. Khách mời hôm đó là hai đạo diễn Bạch Diệp và Hải Ninh. Lúc đó cả hai người đã ốm yếu lắm rồi nhưng họ vẫn tới, tôi cảm động vô cùng. Ba tháng sau, NSND Hải Ninh qua đời.


Lần cuối cùng tôi tới thăm Bạch Diệp là 24/7/2013, chị rất yếu nhưng cứ nói đến điện ảnh là mắt chị lại sáng long lanh. Lần đó chị khóc. Lúc về cứ ôm và hôn tôi rất nhiều. Cả hai cùng biết sẽ không còn được gặp nhau nữa. Gần đây, hôm sinh nhật chị 85 tuổi tôi có gọi điện nhưng chị yếu lắm rồi, không nói được nhiều nữa…”.


NSND Trà Giang gọi đạo diễn Bạch Diệp là “nữ tướng” trên trường quay. Với Trà Giang: “Bạch Diệp là một đạo diễn chắc tay nghề và đặc biệt vững về tư tưởng. Phim của Bạch Diệp lúc nào cũng thấm đẫm tính nhân văn, nhân hậu, đầy chất trữ tình. Vì bà là đạo diễn nữ nên phim của bà cũng thật nữ tính. Với tôi bà là một đạo diễn toàn diện”.


Đạo diễn Thanh Vân: NSND Bạch Diệp là một nhà văn hóa


“Vào năm thứ hai tôi học đạo diễn, tôi đã đi thực tập theo đoàn làm phim Trừng phạt của đạo diễn Bạch Diệp. Sau đó năm 1991-1992, khi đạo diễn Bạch Diệp được mời làm trợ lý số 1 phía Việt Nam cho đạo diễn Pháp Pierre Schoendoerffer làm phim tài liệu Điện Biên Phủ, tôi đã được đạo diễn Bạch Diệp gọi đến làm trợ lý cho bà.


Với tôi, bà là một nhân cách đạo diễn tuyệt vời đáng để thế hệ sau phải noi theo. Con người bà khảng khái, hào sảng, quyết liệt, luôn sẵn sàng hiến dâng cho nghề, đam mê tới cùng. Trên phim trường bà đặc biệt cứng rắn, nhiều khi còn quyết liệt hơn cả đàn ông, nhưng khi cần bà cũng rất mềm mại, đúng theo kiểu chỉ có nữ đạo diễn mới có. NSND Bạch Diệp không chỉ là một đạo diễn mà còn là một nhà văn hóa”.


Đạo diễn-NSND Bạch Diệp tới tận cùng đam mê điện ảnh


Đạo diễn-NSND Bạch Diệp, tên thật Nguyễn Thanh Tâm, sinh năm 1929 tại Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống nhiếp ảnh và mê điện ảnh từ nhỏ.


Năm 30 tuổi, bà đã quyết định từ bỏ công việc đáng mơ ước tại báo Nhân dân chuyển sang học điện ảnh. Trong khóa học đạo diễn do Bộ Văn hóa Thông tin tổ chức năm 1959, với sự giảng dạy của các chuyên gia Liên Xô, Bạch Diệp là học viên nữ duy nhất.


Trong sự nghiệp của mình, Bạch Diệp đã gặt hái đủ vinh quang với những tác phẩm: Người về đồng cói (1973), Ngày lễ thánh (1976), Câu chuyện làng Dừa (1977), Người chưa biết nói (1979), Ai giận ai thương (1982), Mảnh trời riêng (1983), Trừng phạt (1984), Y Hơ Nua (1985), Cuộc chia tay không hẹn trước (1986), Huyền thoại về người mẹ (1987), Ngõ hẹp (1988), Hoa ban đỏ (1994)... nhưng chưa bao giờ có ý định dừng lại. Đến năm 80 tuổi bà vẫn say mê làm phim và trở thành đạo diễn nhiều tuổi nhất ở Việt Nam thực hiện phim truyền hình Hà Nội một thời.


Sự nghiệp thành công nhưng đường tình duyên của đạo diễn Bạch Diệp lại trắc trở. Bà kết hôn lần đầu với thi sĩ Xuân Diệu lúc bà 27 tuổi, còn ông đã 40 tuổi. Nhưng cuộc hôn nhân này chỉ kéo dài nửa năm. Năm 1975, bà kết hôn với ông Nguyễn Đức Tường. Sau 15 năm chung sống hạnh phúc, thì ông Tường qua đời.


Suốt cuộc đời mình bà luôn dành tình yêu thuần khiết cho điện ảnh. Dù cuộc sống có khó khăn thế nào bà vẫn luôn tin tưởng, yêu đời và yêu nghề tha thiết. Sự ra đi của bà để lại nhiều tiếc thương cho giới điện ảnh Việt Nam.


Linh Lan (tổng hợp)


Ngọc Diệp


thethaovanhoa.vn


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Huyền thoại tắm tiên Tây Bắc - Trần Vân Hạc 22.03.2017
Thi hoa hậu trong động Thiên Đường? - Nhiều tác giả 22.03.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ sau gần 50 năm ẩn dật - Lam Điền 20.03.2017
Người già chật vật kiếm sống và thách thức với kinh tế Việt Nam - Tư liệu 19.03.2017
Cần chính sách đãi ngộ xứng đáng - Nguyễn Mộng Giao 19.03.2017
Ghét người giầu, tiêu diệt người giầu như Pol Pot hay là khuyến khích họ, không làm hư hỏng họ?! - Nhiều tác giả 19.03.2017
Thu phí vỉa hè, Việt Nam có nên học người Pháp? - Tư liệu 16.03.2017
Cố nhà văn Hoài Anh đi xa đã 6 năm! - Nhiều tác giả 15.03.2017
Nhà văn Hoài Anh: Khi viết, tôi luôn tôn trọng lịch sử - Trần Hoàng Nhân 15.03.2017
​Gần 500 cựu chiến binh Trường Sa tưởng nhớ sự kiện Gạc Ma - Tư liệu 15.03.2017
xem thêm »