tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18950662
Điện ảnh, âm nhạc và hội họa
12.06.2013
Nhiều tác giả
Những bài viết về họa sỹ Mai Văn Hiến

 Họa sĩ Mai Văn Hiến: Nghệ sỹ - chiến sỹ lạc quan, yêu cái đẹp


Mai Văn Hiến thuộc lớp họa sĩ mỹ thuật Đông Dương. Cách mạng tháng Tám thành công, tiếp đến toàn quốc kháng chiến, nghe theo tiếng gọi cứu nước thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chàng thanh niên nghệ sĩ-trí thức Mai Văn Hiến hào hứng khoác ba-lô gia nhập đoàn quân Văn hóa kháng chiến.


Ông vào bộ đội, vẽ tranh tuyên truyền-cổ động, làm báo, trực tiếp tham gia đơn vị chiến đấu, đi nhiều chiến trường, chiến dịch, từ đồng bằng, trung du đến miền núi Đông Bắc, Tây Bắc, đặc biệt là chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. Ông đã vẽ những bức tranh cổ động cỡ lớn, tuyên truyền định vận, kêu gọi lính Âu-Phi ra hàng, kết quả đồn địch bị hạ.


Tham gia liên tục hai cuộc kháng chiến trường kỳ cho đến ngày hòa bình thống nhất, ông đã để lại cả một gia tài tác phẩm giàu có, đóng góp cho nền mỹ thuật hiện đại nước nhà. Năm 1957, Hội Mỹ thuật Việt Nam được thành lập. Ông là một trong số thành viên sáng lập, là họa sĩ được tín nhiệm cao, có nhiều nhiệm kỳ trong Ban chấp hành, là một Ủy viên thường vụ nămg động, đạt được nhiều thành tích trong công tác điều hành-tổ chức của Hội, cùng với họa sĩ chủ tịch Trần Văn Cẩn có thâm niêm phụ vụ Hội lâu nhất.


Gặp nhau


 Dù bận rộn với công việc sự vụ hành chính, ông vẫn dành nhiều thời gian cho sáng tác. Một loạt tác phẩm cỡ lớn và cỡ trung đã ra đời, trên cơ sở ký họa tư liệu trong cuộc kháng chiến trường kỳ. Đó là những đề tài và chủ đề lớn nói về lực lượng vũ trang nhân dân: anh bộ đội, người dân quân du kích, dân công hỏa tuyến, Bác Hồ với quân đội, quân đội với đồng bào các dân tộc Đông Bắc, Tây Bắc, Việt Bắc… được dư luận đánh giá cao, có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hóa, chính trị: Du kích Đông Bắc (sơn dầu, 1949); Gặp nhau (màu bột,  1954); Những lời dạy bảo (sơn dầu, 1985), Trước giờ ra thao trường (sơn dầu, 1995), Bướm dọc đường (sơn dầu, 1984)… là những tác phẩm điển hình đã đi vào lịch sử, hiện trong sư tập nghệ thuật của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Quân đội, Nhà truyền thống quân binh chủng.


Từ sau ngày nghỉ hưu, thời gian rộng rãi, ngoài việc di dưỡng tuổi già, ôn lại những kỷ niệm đẹp một thời đã in sâu trong ký ức ngoài nghệ sĩ, ông dành thì giờ cho những sáng tác mới. Sức khỏe hạn chế, không đi xa được, ông vẽ ở nhà: vẽ người thân yêu ruột thịt, bạn bè, đồng nghiệp, với các tác phẩm như: Chân dung nhà văn Nguyễn Tuân, Nhà văn Tô Hoài, Nhà thơ Hoàng Trung Thông, Nữ họa sĩ Hồng Hải, Chân dung ba người bạn ngoại quốc… Nhưng ưu ái nhất vẫn là chân dung hai cô con gái rượu Mai Ngọc Oanh, Mai Ngọc Lan và cháu trai ngoại đầu lòng của ông trong niềm vui vừa chớm tuổi cắp sách tới trường. Bút pháp tả thực, hồn nhiên, tinh thế. Động dung, điển hình ông nắm bắt được khá tốt nên tranh nào cũng có hồn, có thần, có phong cách riêng, “rất Mai Văn Hiến” qua vẻ đẹp riêng biệt, độc đáo.


Vui vẻ, hài hước, hóm hỉnh và giản dị, vô tư trong nếp sống, những cũng rất tế nhị, phân minh, rạch ròi trong công việc qua ứng xử, giao tiếp, ông khuyến khích tìm tòi, phát hiện cái đẹp, đặc biệt là đối với lớp trẻ. Ông không bảo thủ, luôn động viên, tạo mọi điều kiện tốt cho tài năng phát triển trng điều kiện kinh phí và phương tiện của Hội cho phép.


Bởi tính hài hước, lạc quan, yêu đời và tự tin, nên dường như ông quên cả tuổi già. Cái đẹp vẫn níu kéo ông như cơm ăn, ước uống, khí trời. Ông nằm trên giường bệnh mà giá vẽ, sách vở, báo chí vẫn bộn lên quanh giường. Bức tranh vẽ dở trên giá luôn đặt thuận chiều vừa tầm mắt nhìn, cảm xúc dâng lên bất chợt, ông lại cố gắng đứng lên cầm cọ quệt trán, vờn tỉa cho hình màu đạt tới độ vừa ý mới chịu kết thúc.


Bảy năm đã xa ông, xa người Anh, người Bạn già vong niên vui tính, chan hòa, hóm hỉnh đáng kính, đáng yêu, tôi giữ mãi những kỷ niệm đẹp về ông trong lòng. Tiếng nói, nụ cười, cặp mắt như biết cười luôn hiện lên gương mặt giàu đặc điểm và sức sống đáng nhớ của người nghệ sĩ còn văng vẳng, hiện về trong tôi. Tôi viết ít dòng, thay nén hương thơm tưởng niệm người họa sĩ-chiến sĩ. Đó chính là nét trẻ đẹp, độc đáo, thanh cao trong tác phẩm và con người Mai Văn Hiến.


Hà Nội, đầu Mùa Đông Năm Mới 2013.


Trần Thức


laxanh2012.blogspot.com


Mai Văn Hiến - Họa sĩ biếm chiến khu


Trong bài viết về Mai Văn Hiến, Laurent Colin đã có một cái tít rất hay - Mai Văn Hiến, họa sĩ chiến khu (Phạm Toàn dịch). Tôi xin được sử dụng cái tít này và chỉ thêm vào chữ biếm khi viết về mảng biếm họa đặc sắc của người họa sĩ tài ba này.


Giờ đây, lật những trang báo được in bằng giấy sản xuất từ giang, nứa ngả màu vàng thời gian để xem tranh biếm họa của Mai Văn Hiến trên báo Vệ quốc quân (tiền thân của báo Quân đội Nhân dân) năm 1947, 1948... tôi bồi hồi nhớ lại hình ảnh rất ấn tượng của ông những lần gặp gỡ, được trò chuyện với ông gần 20 năm trước về biếm họa thuở kháng chiến chống Pháp, rồi biếm họa ngày nay (thời kỳ mỹ thuật đổi mới 1986-1987...).


 Ông có vóc người to cao rất Tây, nhưng giọng nói lúc nào cũng nhỏ nhẹ, từ tốn. Không nghe ai kể Mai Văn Hiến cáu bao giờ, kể cả hai cô con gái của ông.


Ông rành rọt kể về những họa sĩ vẽ tranh biếm họa thời kháng chiến như Phan Kế An (Phan Kích), Nguyễn Bích, Nguyễn Địch Dũng, Giang Tô v.v... Còn về phần mình, ông chỉ lướt qua... “Tôi cũng có vẽ biếm họa cho báo Vệ quốc quân”.


Mai Văn Hiến là một họa sĩ hết sức khiêm tốn. Khi vài năm gần đây được mọi người tán tụng về việc ông vẽ tiền, tờ 5 đồng, cho Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945, ông gạt đi: “Có gì đâu, tôi không vẽ thì đã có người khác vẽ!”. Những tranh áp phích khổ lớn vẽ trong chiến dịch Điện Biên Phủ của Mai Văn Hiến dưới làn mưa đạn đã có những tác dụng thiết thực đến cuộc chiến, nhưng ông vẫn khiêm tốn “chắc chắn nó chẳng làm nên chuyện gì quan trọng cả”.


Lính Tây vã mồ hôi như tắm


Phần lớn biếm họa chiến khu (từ năm 1947 đến năm1952) của Mai Văn Hiến đi vào cái rất đời thường, lột tả được những khía cạnh khá hài hước của người chiến sĩ vệ quốc, những người trước đó không lâu còn là người nông dân quê mùa chân chất, đến với kháng chiến bằng một vũ khí duy nhất là lòng yêu nước, căm thù giặc Pháp. Về cách ăn, cách ở, tác phong sinh hoạt, luyện quân, học tập chính trị, chiến đấu... lính ta luôn ngụy biện khi bị chất vấn.


- Sao đồng chí lại gác ngồi?


- Dạ thưa, em gác ngồi cho đỡ... lộ mục tiêu ạ!


Tội ngủ gật trong lớp học, khi ngụy trang không đúng cách, nào gác thì sai quy định, thay vì đứng thì lại ngồi cho đỡ mỏi! Những người lính vệ quốc trong biếm họa Mai Văn Hiến có cái gì đó thực đáng yêu: Mũ ca lô, áo trấn thủ, quần đen rộng thùng thình thậm chí có khi còn ống thấp, ống cao, mặt mày hiền khô. Xem những bức tranh này, thực khó hình dung những chiến sĩ vệ quốc đó lại vô cùng quả cảm, đang và sẽ đánh cho quan quân Pháp tơi bời, thất điên bát đảo trên chiến trường.


Giặc Pháp trong tranh biếm họa của Mai Văn Hiến cũng khá đặc sắc. Ông nhìn nhận họ cũng là con người, người lính đánh thuê chứ không phải là ác quỷ. Họ có nỗi thống khổ, có số phận riêng của họ. Phải đi đánh thuê ở tận miền nhiệt đới xa xôi xứ người. Phải chịu cái nóng ghê gớm, cái ẩm ướt, cái hoang dã rờn rợn của vùng nhiệt đới và hơn cả là sự căm ghét của người dân bản địa.


 Ở một bức tranh, ta thấy có hai lính Pháp đang hỏi nhau:


- Sao thằng cha ấy thăng quan tư chóng thế?


- Lạ quái gì, vô địch đốt nhà và giết trẻ con, vô địch chạy việt dã khi quân VN tiến đánh.


Còn ở một bức tranh khác, mấy lính Pháp đang tập mặc váy, mặc yếm, chít khăn mỏ quạ, đội nón mê... để khi thua trận thì dễ bề trà trộn chạy trốn trong dân chúng. Còn đối với bọn chóp bu thực dân Pháp, ông đả kích, giiễu cợt thẳng thừng như tranh Thua đau cắn càn...


Lính Tây giả làm đàn bà để dễ bề trốn


 Tranh biếm họa của Mai Văn Hiến hầu như bao giờ cũng có lời kèm theo. Hình bị bóp méo, cường điệu vừa phải rất có nghề, cộng với phần lời khá ngây ngô của các nhân vật tạo nên cái chất biếm, chất hài rất... Mai Văn Hiến, rất riêng ở tranh biếm họa vì nó xuyên suốt cả 50 năm vẽ biếm họa của ông.


Tôi cho rằng, chính chất nhân văn sâu đậm trong ông đã tạo nên một Mai Văn Hiến tài danh mà Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Nhà nước vinh danh cho ông là một sự công nhận xứng đáng.


Ngày 8-5-2006, người họa sĩ tài ba Mai Văn Hiến đã vĩnh viễn từ giã cõi trần của chúng ta tại căn phòng nhỏ số 65 Nguyễn Thái Học, Hà Nội mà ông đã ở khi từ Việt Bắc trở về Hà Nội... Bây giờ đến thăm căn phòng trống không ấy, tôi vẫn nhớ giọng nói rất hóm của ông và cái cách ông xưng mình với rất nhiều người khi trò chuyện, trong đó có tôi, một người kém ông hơn 20 tuổi. Nhớ Mai Văn Hiến, một họa sĩ, một người được rất nhiều người yêu quý.


Lý Trực Dũng


thethaovanhoa.vn


 


 Họa sĩ Mai Văn Hiến


Ông Mai Văn Hiến (sinh năm 1923) học trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khóa XVII (1943-1945) cùng với Lê Thanh Đức, Trần Duy, Mai Văn Nam… Ông tham gia cách mạng từ trước năm 1945. Ông sinh ở làng Điều Hòa, thị xã Mỹ Tho, Tiền Giang. Bố là công chức, Mai Văn Hiến đã theo gia đình ra Hà Nội.


Năm 1937, ông tới Huế học trường Quốc học, năm 1941 lại ra Hà Nội thi vào trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.


Trong những ngày trước Cách mạng tháng Tám, ông cùng Phan Kế An, bạn học sau ông một lớp, bí mật trèo vào kho vũ khí của quân Nhật ở Hà Nội để lấy vũ khí chuyển ra cho du kích. Ai cũng biết quân phiệt Nhật rất tàn bạo, mỗi khi bắt được kẻ cắp, chúng chặt tay ngay mà chẳng cần xét xử, dù đấy là hàng dân dụng. Quả là hai họa sĩ con nhà quý phái này đã làm những việc “động trời”.


Du kích Đông Bắc


Trong thời gian hoạt động kháng chiến, ông Mai Văn Hiến cùng với họa sĩ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Phan Kế An, với kiến trúc sư Tạ Mỹ Duật, nhạc sĩ Văn Cao, Nguyễn Xuân Khoát Văn Chung… do nhà văn Nguyễn Đình Thi và Nguyễn Huy Tưởng phụ trách.


Tháng 7 năm 1947, họa sĩ Mai Văn Hiến được điều về Tổng cục chính trị quân đội với nhiệm vụ minh họa, trình bày báo “Vệ quốc quân” cùng với họa sĩ Dương Bích Liên, từ đó ông trở thành người lính.


Tháng 10 năm 1950, báo “Vệ quốc quân” sát nhập vào báo “Quân du kích” thành báo “Quân đội Nhân dân”. Đây là tờ báo luôn bám sát thực tế chiến trường nên không chỉ các phóng viên mà cả họa sĩ minh họa trình bày cũng phải bám sát Mặt trận. Vì thế mà hai họa sĩ tạo điều kiện thay nhau, liên tục đi theo trung đoàn 174, tiền thân của sư đoàn 316 do đồng chí Đặng Văn Việt, biệt danh là “Hùm xám đường số 4”. Từ đây, họa sĩ Mai Văn Hiến đã trực tiếp tham dự nhiều chiến dịch lớn như: chiến dịch vùng mỏ Đông Bắc, chiến dịch Tây Bắc và chiến dịch Thượng Lào.


Khi chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra vào ngày 13-3-1754, ta nổ súng tiêu diệt Him Lam, qua ngày 15 diệt cả vị trí đồi Độc Lập. Sáng ngày 16, trời còn sương mù dày đặc (vùng này tận 10 giờ sương mới tan), Mai Văn Hiến được lệnh gọi về Bộ Chỉ huy Mặt trận.


Đồng chí Phan Hiền công tác báo chí và địch vận bảo: - Sau khi địch mất Him Lam, Độc Lập, chúng ở Bản Kéo rất nao núng, có ý định đầu hàng. Do đó, anh phải vẽ ngay một bức tranh để kêu gọi chúng hạ vũ khí, đỡ phải tốn công. Việc cần lắm, anh phải làm ngay đi. Ngay hôm sau, chiều quân báo đến lấy treo lên sát Bản Kéo. Gấp lắm rồi, anh cố nhé! - Thưa anh, tranh cỡ nào và vẽ cái gì ạ? - Theo tôi, bé nhất cũng phải bằng cái kia để chúng nó nhìn cho rõ và vẽ cái gì cho địch nhớ nhà, nhớ vợ con là được.


Đồng chí Hiền chỉ tay về phía cái mái lán, đủ cho cả trung đội trú. Nói xong vội đi ngay, tay cầm quyển sổ tay to, Mai Văn Hiến nhìn theo, thật sự bàng hoàng. Vậy là bức tranh một chiều 4m x 5m vị chi là hơn 20m2. Giấy đâu?! Màu đâu?! Lại phải đến cơ quan in ấn, gọi là nhà in để xin. Không phải dễ!


Sau rồi ông cũng xin được một số giấy bản. Mỗi tờ to bằng tờ báo “Nhân dân” mở ra: - Ông họa sĩ ơi, làm gì có màu cho ông. Ông xem kia kìa là chỗ mực in Tàu, toàn mực in cặn cả, dùng được thì dùng. Thế là ông Hiến vơ mấy cái hộp mực in cặn và cực kỳ nhanh chóng xin một ít dầu hỏa. Tưởng là xong. Chưa đâu! Nhiều thứ lắm. Nào là phải xay cơm nếp làm hồ dán. Nối các tờ giấy lại để lớn bằng cái lán đâu phải dễ. Còn tìm chỗ để vẽ? Làm gì có chỗ. Chỉ còn cách vẽ trên mặt đất.


Thế là phải nhờ anh em bộ đội san đất cho phẳng ở một chỗ để cho cái “an vị”. Coi như là tạm xong. Thế còn bút vẽ? Gay quá! Biết giải quyết thế nào? Nhìn qua xung quanh, ông Hiến thấy ai cũng tất bật vội vã. Không có ai nữa là họa sĩ. Nếu có hỏi chắc cũng chẳng ăn thua gì. Không có đồng hồ, chẳng biết là đã mấy giờ. Sương chưa tan, đảo mắt lại ra nhìn thấy tờ giấy kết lại to tướng. Trong lòng lại thêm một điều lo lắng mới. Giấy bản vớ sương sớm làm cho “bức tranh tương lai” ướt sũng. Và tất nhiên không giữ được sự phẳng phiu như ban đầu.


Hết sương. Trời hửng nắng, sướng quá. Họa sĩ nhìn ra tờ giấy thật là lạ. Nó vươn mình đoài ra, đoài ra. “Nếu không có tiếng oằng oằng của đại bác thì tưởng chừng như nghe thấy tiếng răn rắc của nó đấy”. Trời càng hửng sáng, vấn đề khác lại đẻ ra. Một tờ giấy to thế kia lại ưu ái trải rộng ở một chỗ vô cùng quan trọng. Tức là địa điểm của Bộ Chỉ huy Mặt trận. Máy bay địch quần đảo liên tục. Không thể để lộ mục tiêu hấp dẫn này nên phải tổ chức ngụy trang.


Trong khi họa sĩ vừa bò vừa vẽ thì luôn có bốn đến năm anh em bộ đội mỗi người cầm một cành cây, đủ lá tươi hẳn hoi. Khi thấy máy bay địch lúc lên và lúc về thì lập tức úp các cành cây lên tranh, úp luôn họa sĩ, đến “thánh” Tây cũng không thấy được. Cứ thế, cứ thế rồi bức tranh cũng tiến triển được. Vẽ bằng bút gì? Một đồng chí bộ đội bảo cứ lấy sống lá chuối rừng đập dập một đầu ra mà vẽ, như vậy chẳng bao giờ thiếu bút. Nhờ anh em bộ đội chặt vài cây tre đặt ra giấy mà bò lên vẽ. Giấy bồi dày không thể rách được. Nhưng họa sĩ đau đầu gối lắm. Lại phải nhờ anh em bộ đội đan cho hai tấm liếp, mỗi tấm 1m2.


Cuối cùng, tranh cũng vẽ xong. Họa sĩ xoa tay, hút một điếu thuốc lào. Mặt trời chưa lặn, họa sĩ vội đi tìm đồng chí Phan Hiền báo cáo tranh đã xong. Xin các đồng chí có trách nhiệm ra xem. - Xong đấy hả, khá lắm! Tí nữa anh em quân báo đến. Mệt lắm hả? Mấy phút sau, đồng chí Lê Liêm, Chủ nhiệm chính trị Mặt trận đi đến, tay cầm điếu thuốc lào hồ hởi cười với mọi người. Những cành lá ngụy trang lần lượt được nhấc lên, bức tranh từng phần hiện ra.


Đồng chí Chủ nhiệm chính trị cùng với vài người khác lượn xung quanh bức tranh, băn khoăn: - Xem thế này khó quá. Không thể nào nhìn từ trên xuống. Có cách nào dựng lên được không?- Dạ, gần đây có vài cây. Đồng chí trèo lên coi thử! - Ừ nhỉ. Phải đấy! - Nói chung tôi thấy như vậy là được. Nhưng, à, họa sĩ tên là gì?... Hiến hả? Anh nắm được ý đồng chí phụ trách địch vận đấy. Vẽ người mẹ ôm con nhìn về phía xa xăm. Họa sĩ vẽ người mẹ và con buồn thêm tí nữa thì mới đạt. Còn cái khẩu hiệu “Ở NHÀ ĐANG CHỜ CÁC ANH TRỞ VỀ”, nét kẻ phải to lên cho rõ hơn.


Họa sĩ lại tiếp tục sửa bức tranh. Chiều tối, anh em quân báo đến. Bức tranh được dán lên tấm liếp khổ 4m x 5m đã chuẩn bị sẵn rồi buộc vào giàn giáo bằng khung tre chuẩn bị từ sáng sớm. Bọn địch ở Bản Kéo mất tinh thần vì bị bao vây uy hiếp mạnh, vì tác động của hai trận Him Lam và Độc Lập, chúng lũ lượt kéo ra hàng.


Khi giải phóng thủ đô, họa sĩ Mai Văn Hiến được bầu vào Ban thư ký Ban chấp hành Hội Mỹ thuật Việt Nam.


Họa sĩ Mai Văn Hiến với những tác phẩm “Gặp nhau”, “Tình quân dân”, “Du kích Đông Bắc 1949”, “Bướm dọc đường”, “Hoa doanh trại”, “Những lời dạy bảo”, “Tiếng hát mùa chiến dịch”… Tác phẩm của ông chững chạc nhưng không giấu nét nhẹ nhàng, dí dỏm theo cá tính của ông.


Hễ có điều kiện ra Hà Nội công tác hay triển lãm, tôi đều đến thăm họa sĩ Mai Văn Hiến. Mỗi lần như thế tôi đều không quên mang ra biếu ông một lọ tương hột, thứ tương được gọi là tương Tàu, do bà con người Hoa ở Chợ Lớn sản xuất. Được quà này, họa sĩ Mai Văn Hiến mừng lắm. Ông cho biết, ông để dành mỗi ngày trong bữa cơm ăn vài hột để nhớ quê hương Điều Hòa, Mỹ Tho của ông.


Họa sỹ Lê Thanh Trừ


honvietquochoc.com.vn

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
“Leningrad – Thành phố thân thương đến phát khóc...” - Tư liệu 05.04.2017
Dạ cổ hoài lang: kịch bản lỗi, và khung hình không điện ảnh - Nhiều tác giả 30.03.2017
Gởi hai chú Lưu, Kha/ Về ca khúc Con đường xưa em đi - Đỗ Duy Ngọc 20.03.2017
​Huyền thoại Rock 'n' Roll Chuck Berry tạ thế ở tuổi 90 - D. Kim Thoa 19.03.2017
Đấu giá hơn 300 đồ vật của The Beatles - Tư liệu 19.03.2017
Người đẹp và quái vật: Tình yêu đến từ sách vở! - Tư liệu 18.03.2017
Ca khúc nổi tiếng: Hello & I Love You - Lionel Richie 13.03.2017
Ca sĩ 'Nỗi buồn gác trọ' về Việt Nam hát làm từ thiện - Phương Dung 13.03.2017
Vì sao lại cấm biểu diễn ca khúc: Con đường xưa em đi? - Minh Đức 12.03.2017
Ca từ: Biển nhớ - Trịnh Công Sơn 11.03.2017
xem thêm »