tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20525634
Những bài báo
10.06.2013
Tư liệu
Gieo mầm thanh lịch từ trong mỗi gia đình Hà Nội

Tất cả chúng ta đều biết và tự hào Hà Nội là đất Thăng Long nghìn năm văn hiến; Hà Nội là Thủ đô Anh hùng (anh hùng trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, anh hùng trong lao động sáng tạo); Hà Nội là thành phố vì hòa bình, là trung tâm chính trị, văn hóa, khoa học... Và nói đến Hà Nội, không thể không nhấn mạnh đây là đất Tràng An thanh lịch, “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài...”.


 Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chúng ta có rất nhiều cố gắng đẩy mạnh phát triển kinh tế, bộ mặt Thủ đô đổi mới từng ngày.


 Không phải ngẫu nhiên ông cha ta chọn hai từ thanh lịch làm tiêu chí, làm đặc trưng cho phong cách người Hà Nội. Không phải dễ dàng mà sau hàng nghìn năm, thanh lịch trở thành bản sắc phong cách người Hà Nội.


 Hiểu một cách đơn giản: Thanh nghĩa là trong, là thanh cao, ý nói về đạo đức, văn hóa, nếp sống cao đẹp, hơn mức đời thường. Lịch là lịch lãm (lãm, từ Hán: xem, đọc, thưởng thức) lịch sự, lịch duyệt, nghĩa là có trình độ hiểu biết, giao du rộng rãi, tiến bộ, bắt kịp thời đại.


Như vậy trong nội dung thanh lịch đã hàm chứa văn hóa, đạo đức. Vận động thực hiện nếp sống thanh lịch cũng là quá trình chúng ta trau dồi đạo đức, khuyến khích học tập nâng cao tri thức hiểu biết để sống văn minh, giao lưu hòa nhập cộng đồng.


 Đúng là nội dung thanh lịch chỉ một “cái gì đó” về cốt cách, cái chất, cái hồn của Hà Nội, mà như một nhà nghiên cứu băn khoăn, thật khó có thể giải mã. Xin thưa, chính cái lung linh, uyển chuyển, mềm mại khó nắm bắt cụ thể ấy đã lặn vào miệng cười, câu nói, dáng đi của người Hà Nội, làm cho nếp sống thanh lịch Hà Nội mãi mãi trường tồn.


 Và bởi vì đây là nếp sống, là phong hóa nên muốn nâng cao, phát huy thì chủ yếu phải vận động, thuyết phục, nêu gương, bảo cho nhau biết điều hơn lẽ thiệt mà làm theo. Hãy thử xem người xưa truyền bảo con cháu như thế nào để sau bao năm Hà Nội thăng trầm biến đổi nhưng nếp sống Tràng An thanh lịch còn mãi và hôm nay trở thành một nhu cầu, một động lực góp phần đẩy mạnh công cuộc đổi mới.


Từ xưa, trong những gia đình nền nếp, ông cha ta hết sức chú ý giáo dục nếp nhà, giữ gìn gia đạo, gia phong. Người lớn gương mẫu, trẻ em theo các anh chị mà quen với nếp sống, nếp nghĩ, mọi ứng xử giao tiếp được uốn nắn dạy dỗ hàng ngày. Cái nếp thanh lịch đến một cách tự nhiên. Cả một kho tàng luân lý: Kính già, yêu trẻ; ăn trông nồi, ngồi trông hướng; Lời nói chẳng mất tiền mua...; Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm... do người bốn phương mang về Hà Nội rồi từ Hà Nội tỏa đi các nơi.


 Đọc hồi ký của những người gốc Hà Nội như cụ cử Lương Văn Can, giáo sư Nguyễn Lân, giáo sư Mai Phương... chúng ta đều thấy rõ đây là những gia đình Hà Nội tiêu biểu, việc nuôi và dạy con cháu được chú ý đặc biệt. Gần đây, qua cuốn nhật ký của nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm, chúng ta cũng thấy rõ, cùng với phẩm chất anh hùng, ở người con gái Hà Nội ấy tỏa ra những tình cảm yêu thương, dịu dàng đằm thắm, chu đáo... mà chị được bố mẹ dạy dỗ từ nhỏ. Xin dẫn chứng thêm một trường hợp tiêu biểu nữa, đó là gia đình giáo sư liệt sĩ Dương Quảng Hàm.


Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống Nho học nhưng sớm tiếp thu văn hóa Tây phương, nhà giáo Dương Quảng Hàm chú ý giáo dục con sống lễ phép (chào hỏi, thưa gửi, trước khi ăn cơm phải biết mời cha mẹ...); ngoan ngoãn, thật thà, (trẻ con phải vâng lời người lớn, không nói dối, khi có thiếu sót thì biết tự thú nhận); sống vệ sinh (giữ gìn răng miệng, tay chân thân thể sạch sẽ)... Đây cũng là những điều trong sách giáo khoa luân lý mà chúng được học ở nhà trường. Những người con của thầy còn được dạy để hiểu rõ và làm tròn những bổn phận của mình với gia đình, với đất nước, với nhà trường (chăm học, kính thầy, quý bạn)...


Gia đình giáo sư có nếp quen thuộc là cả nhà sum họp đông vui trong bữa cơm tối. Đây cũng là thời gian, qua từng câu chuyện cụ thể các con tiếp xúc trong ngày và kể lại, người cha dạy bảo các con những điều tốt đẹp. Sau đó là giờ học. Trong căn phòng có chiếc bàn to kê nối với một bàn nhỏ thành hình chữ T, người cha ngồi làm việc ở bàn nhỏ, các con ngồi học quanh bàn lớn. Không khí nghiêm lặng, quanh phòng là bảng đen, bản đồ địa lý, tủ sách, giá sách... Mặc dù đồng lương eo hẹp, nhà giáo Dương Quảng Hàm vẫn dành khoản tiền đặt mua dài hạn báo Học Sinh, sách Tuổi Hồng cho các con. Khi cô con gái lớn được vào học trường Bưởi (trước Cách mạng tháng Tám, trường nữ sinh Đồng Khánh chỉ là trường trung học cơ sở), ông Dương Quảng Hàm mua cho cô chiếc xe đạp. Và khi người con trai cả tốt nghiệp bác sĩ y khoa (năm 1945), ông bà thưởng hẳn cho anh một chuyến đi du lịch xuyên Việt.


Tất nhiên, trong một gia đình nền nếp gia giáo thì trước hết người lớn phải sống gương mẫu, trong sáng. Ông bà Dương Quảng Hàm có thói quen là mỗi sáng cùng nhau ngồi bên ấm trà, ông giở tờ nhật trình còn thơm mùi mực in, vừa đọc vừa bình luận, giải thích cho bà vợ hiểu thêm về những vấn đề thời sự trong nước, quốc tế. Cảnh giáo sư, nhà nghiên cứu văn hóa có biệt hiệu Uyên Toàn ngồi bên bà vợ khăn vấn răng đen, chỉ đọc thông viết thạo chữ quốc ngữ nhìn thật đẹp. Đây vừa là hình ảnh kinh điển “tương kính như tân” (vợ chồng đối xử trân trọng nhau như khách quý), vừa là biểu tượng tiến bộ rất mới về sự bình đẳng. Từ cái gốc đó mà hôm nay, những người con của giáo sư Dương Quảng Hàm đều thành đạt. Một người là Giáo sư, Anh hùng Lao động ngành giáo dục. Một người là nữ Giáo sư, Viện trưởng Viện triết học. Bà chính là người kéo lá cờ đỏ sao vàng trên quảng trường Ba Đình trong ngày Độc lập 2-9-1945. Một người con gái nữa là Giáo sư - Viện trưởng Viện Bảo vệ bà mẹ và trẻ sơ sinh. Những người khác đều là thạc sĩ, cử nhân, vụ trưởng... được nhiều người biết đến vì tài năng và đức độ.


Từ thực tiễn trên đây chúng ta thấy gia đình giữ vai trò quan trọng, quyết định trong việc xây dựng nhân cách con người. Trước phiên tòa thực dân Pháp xử Lương Ngọc Quyến, cụ cử bà Lương Văn Can đã nói rắn rỏi: “Từ khi nó là cái thai tôi mang trong bụng...”; ý bà nhắc đến những lời hát ru, đến phép thai giáo. Cụ Nguyễn Lân có 11 người con, cụ Dương Quảng Hàm có 8 người con, cụ Mai Phương có 6 người con... tất cả đều thành đạt, có địa vị trong xã hội. Vừa mới đây, Sở Văn hóa Thông tin (nay là sở Văn hóa, Thể thao và Du lich) Hà Nội, mở triển lãm “Không gian văn hóa gia đình thi thư Hà Nội”. Đây là một sáng kiến giáo dục rất hay. Người đến xem triển lãm cảm nhận sâu sắc cái nếp nhà, gia giáo, gia đạo của “những người muôn năm cũ...”.


Những năm qua dân số Hà Nội tăng lên khá nhanh. Người các nơi về đây quần cư lập nghiệp đã góp phần làm giàu, làm đẹp cho Thủ đô. Nhiều người đã có những đổi thay về giao tiếp, ứng xử ngày càng thanh hơn, lịch hơn. Các cụ ta thường nói: “Không có nhà quê, lấy đâu ra Kẻ Chợ?”. Chẳng phải người Hà Nội hôm nay nhưng đời trước, năm trước đều là từ “nhà quê ra tỉnh” đó sao? Lại xin kể tiếp về giáo sư Dương Quảng Hàm. Là anh con trai quê gốc Hưng Yên ra trọ học ở ấp Thái Hà (cạnh gò Đống Đa ngày nay) hàng ngày loẹt quẹt đôi guốc gỗ lên tận trường Bưởi để học phổ thông, tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm rồi ra dạy học, và sau đó đón vợ lên ngồi bán vải ở chợ Đồng Xuân. Gia đình đông thêm, cuộc sống đầy đủ hơn. Nhà giáo Dương Quảng Hàm mang theo những tinh hoa của nền văn hóa truyền thống làng quê ra chốn thị thành để nhanh chóng tiếp thu nếp sống tân tiến nơi đô thị. Sau 30 năm, ông đã trở thành một người Hà Nội, gia đình ông là một gia đình Hà Nội.


Tất cả những người về sống ở Hà Nội, nhất là thanh niên, giới trẻ đều muốn nhanh chóng trở thành người Hà Nội, mang trên mình thương hiệu “Người Hà Nội”. Đó là thuận lợi lớn cho phong trào vận động giáo dục nếp sống thanh lịch.


 Mỗi vùng, miền đều có nét hay, tiêu biểu. Trên nền cuộc sống văn minh hiện đại giống như mọi đô thị khác ở Việt Nam, riêng Thủ đô Hà Nội lung linh bản sắc, tinh hoa, cốt cách của đất và người Thăng Long nghìn năm văn hiến.


Trân trọng giữ gìn và phát huy bản sắc riêng ấy là cả quá trình nhiều thế hệ nối tiếp nhau của người Hà Nội gốc, Hà Nội “cũ”, Hà Nội “mới” từ hôm qua, hôm nay và ngày mai.


Thanglonghanoi/Vietnam+

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Yếu tố tình dục trong văn chương đã 'mở'? - Tư liệu 21.09.2017
Ở Sài Gòn, không nói hủ tíu cơm tấm mà bàn chuyện PHỞ - Lê Văn Nghĩa 18.09.2017
Thanh Tùng - Nhà thơ của Thời hoa đỏ - Vũ Từ Trang 14.09.2017
Tiếng Việt thời LM de Rhodes - cách dùng đỗ trạng nguyên, trên/dưới… (phần 4) - Nguyễn Cung Thông 14.09.2017
Đi tìm những tác giả của bộ phim Ngày độc lập - Tư liệu 03.09.2017
Một người già gầy gò mà có nụ cười sao thương thế... - Kiều Mai Sơn 03.09.2017
Góp thêm tư liệu về cuốn "Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ chủ tịch" & tác giả Trần Dân Tiên - Kiều Mai Sơn 01.09.2017
Trung Quốc ngửa bài với ASEAN và Việt Nam? - Nguyễn Hải Hoành 31.08.2017
Thừa nhận Việt Nam cộng hòa là bước tiến quan trọng - Nhiều tác giả 30.08.2017
Hàng loạt sai phạm tại Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Tư liệu 29.08.2017
xem thêm »