tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18938169
01.06.2013
Tư liệu
Từ Thức

Quê Tống Sơn - Hóa Châu - Thanh Hóa; là một nhân vật huyền thoại vào đời nhà Trần trong truyện dã sử Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ. Ông được hư cấu là một người gặp được tiên và ở cùng tiên nữ trong chốn tiên cảnh. Tương truyền nơi ông gặp tiên chính là động Từ Thức.


Theo truyền thuyết, Từ Thức quê ở ở Hóa Châu (tức Thanh Hóa bây giờ) trong thời đại nhà Trần, niên hiệu Quang Thái (1388-1398) dưới triều vua Trần Thuận Tông. Ông xuất thân từ con quan nên được bổ nhiệm làm một chức quan nhỏ ở một địa hạt thuộc xứ Kinh Bắc (nay thuộc huyện Tiên Du, Bắc Ninh). Ông có sở thích hay đi ngao du, xem phong cảnh đẹp và làm thơ, còn việc quan thì ông thường bỏ mặc, nên hay bị quan trên quở trách, sau đó Từ Thức xin từ quan.


Truyện cũng cho biết cạnh huyện nhà ông có có một ngôi chùa danh tiếng, trong chùa trồng một cây mẫu đơn, đến kỳ hoa nở thì người các nơi đến xem đông rộn rịp, thành một đám hội xem hoa tưng bừngtrong chùa có một cây mẫu đơn lớn. Đây là địa điểm mà Từ Thức gặp được tiên. Một số ý kiến cho rằng ngôi chùa này chính là chùa Phật Tích.[1]


Gặp tiên


Tại chùa: Tháng 2 năm Bính Tỵ (1396), một hôm khi Từ Thức đến thăm chùa có nhìn thấy một thiếu nữ tuổi chừng mười sáu, mười bảy, nhan sắc xinh đẹp, đến xem hoa, nhỡ tay vịn gãy một cành hoa mẫu đơn, không có gì để đền, nên bị các chú tiểu nhà chùa bắt giữ lại để phạt vạ[1]. Từ Thức trông thấy cảnh đó và với tấm lòng nhân hậu, hiệp nghĩa, ông liền cởi áo mặc ngoài, chuộc cho thiếu nữ. Mọi người đứng xem đều khen Từ Thức là người nhân đức.


Tại cửa Thần Phù: Từ Thức nghe danh huyện Tống Sơn có nhiều núi đẹp, liền đem theo một tiểu đồng và một túi đàn đến dựng một gian nhà nhỏ ở chân núi để ở. Từ đấy, những nơi phong cảnh đẹp quanh vùng, không nơi nào là không có vết chân Từ Thức.


Một hôm, dậy sớm, trông ra cửa Thần Phù[2] thấy có mây ngũ sắc kết thành hình hoa sen, Từ Thức một mình chèo thuyền ra phía ấy. Ðến chân một dãy núi cao ngất, chạy sát mặt biển, Từ Thức buộc thuyền lên bờ và trèo lên một mỏm đá cao.


Chợt trông thấy một cái hang bên sườn núi, cửa hang tròn và rộng, chàng thử vào hang xem sao. Từ Thức mới đi được vài bước thì cửa hang bỗng đóng ập lại. Hang tối mịt mùng, không còn biết đường lối nào. Từ Thức phải lần theo khe nước mà đi. Ði một lúc lâu, thấy có ánh sáng, ông lần ra khỏi hang và đi đến một chân núi khác. Thấy núi cao vòi vọi, sườn núi dốc ngược, Từ Thức cố bám vào hốc đá trèo lên.


Lên cao, ông thấy có đường rộng, rồi lên đến đỉnh núi thì trời quang đãng, ánh sáng rực rỡ, xa xa có lâu đài cung điện nhấp nhô bên những lùm cây xanh. Từ Thức đi theo đường lớn đến một lâu đài. Bỗng có hai thiếu nữ mặc áo xanh chạy ra, bảo với nhau rằng: "Chú rể nhà ta đã đến kia kìa!", rồi hai người chạy vụt vào tòa nhà lộng lẫy.


Một lúc sau, hai người lại ra, nói với Từ Thức rằng:"Phu nhân sai chúng tôi ra mời người vào chơi".


Từ Thức đi theo hai người con gái, thấy lầu son gác tía, tường gấm, bậc đá xanh, trước kia ông chỉ thấy đề cập đến trong sách, bây giờ mới thật mắt trông thấy. Trên mấy cửa đi qua, chàng thấy có chữ đề: "Ðiện Quỳnh Hư", "Gác Giao Quang", ông theo hai thiếu nữ lên gác, thấy một vị phu nhân mặc áo lụa trắng ngồi trên sập thất bảo, trước sập có kê đôi kỷ gỗ đàn hương.


Người đó cho biết đây là hang thứ sáu trong ba mươi sáu động núi Phi Lai, xưng là Ngụy phu nhân, địa tiên núi Nam Nhạc. Phu nhân bảo thị nữ gọi một tiểu thư ra. Vừa trông thấy, Từ Thức nhận ngay ra người con gái đánh gãy cành hoa mẫu đơn trong chùa ngày nọ.


Người con gái đó có tên là Giáng Hương, mang ơn của Từ Thức nên đem lòng cảm kích. Ngay đêm hôm ấy, phu nhân sai mở tiệc hoa, cho hai người làm lễ thành hôn.


Trở về nhân gian


Từ Thức ở được chừng một năm, có ý nhớ nhà, nói với Giáng Hương rằng: " Tôi đi xa nhà đã lâu, lắm lúc nhớ quê cũ, muốn về thăm một chút". Giáng Hương khuyên rằng: "Thiếp không phải vì tình lưu luyến hẹp hòi mà ngăn trở ý định của chàng, chỉ vì ở trần gian tháng ngày ngắn ngủi, sợ chàng có về đến nhà, cũng không thấy còn như trước nữa".


Sau đó vị phu nhân mới sai người lấy một cỗ xe để tiễn đưa chàng. Giáng Hương viết một phong thư dán kín đưa cho chồng, dặn đến nhà hãy mở ra xem.


Từ Thức từ biệt Giáng Hương và Phu nhân, rồi lên xe, chỉ chớp mắt đã về đến làng cũ. Phong cảnh khác hẳn xưa, chỉ còn hai bên khe núi là vẫn nguyên như trước. Chàng đem họ tên mình hỏi thăm các cụ già trong làng thì có một cụ trả lời: "Hồi nhỏ, tôi cũng có nghe nói hình như cụ tổ bốn đời nhà tôi họ tên cũng như thế, nhưng lạc vào hang núi cách đây đã ngót hai trăm năm rồi".


Mất tích


Từ Thức buồn rầu, muốn lại ngồi lên xe tiên để đi, thì xe đã hóa thành chim loan bay đi mất rồi. Mở bức thư của Giáng Hương ra xem, chàng chỉ thấy có giòng chữ: "Ở nơi tiên cảnh, cùng nhau kết bạn, nay duyên xưa đã hết, không còn mong hội ngộ".


Về sau, người ta thấy Từ Thức đội cái nón nhỏ vào núi Hoàng Sơn (thuộc huyện Nông Cống, Thanh Hóa) không thấy trở về nữa.


______


    ^ a b http://daibieunhandan.vn/default.aspx?tabid=78&NewsId=32411


    ^ http://www.lukhach24h.com/listing/dong-tu-thuc.html


Chùa Phật Tích và huyền thoại Từ Thức gặp Tiên


Cảm nhận đầu tiên của chúng tôi khi đến thăm Phật Tích là sự yên tĩnh và linh thiêng của một ngôi chùa nằm bên sườn núi. Một giếng nước cổ nằm ngay phía bên phải cổng chùa. Dưới đáy giếng vẫn còn có một cổ vật quý đó là đầu rồng bằng đá.


Về Kinh Bắc phải đâu con mắt nhắm


Gài mảnh gương giàn thiên lý đợi tua rua


Chùa Phật Tích ruổi trong màn lụa bạch


Tượng quan âm má ửng bồ quân


Chẳng phải ngẫu nhiên thi sỹ Hoàng Cầm thốt lên như vậy khi đến nơi này. Thời gian cứ dần trôi, nhưng tượng đá vẫn còn, mẫu đơn vẫn còn. Và mãi đến muôn đời, Phật Tích vẫn giữ trong mình dấu tích của lịch sử và huyền thoại.


Nơi khởi tâm Phật


 Theo sử sách ghi lại, chùa Phật Tích, tỉnh Bắc Ninh là nơi đầu tiên xuất hiện dấu chân đạo Phật ở Việt Nam. Từ thế kỷ đầu công nguyên, chùa nằm trong địa bàn diễn ra cuộc gặp gỡ giữa Phật giáo Ấn Độ và tín ngưỡng dân gian Việt cổ, và hình thành trung tâm Phật giáo Dâu – Luy Lâu. Thời xa xưa, tại khu vực núi Phật Tích có rất nhiều chùa. Năm 820, nhiều nhà sư, thiền sư đã đến tu hành trên núi Phật Tích. Vào thời nhà Lý, năm 1041 vua Lý Thánh Tông cho xây dựng ở Phật Tích một Viện Từ Thị Thiên Phúc và xuất kho hàng chục tấn đồng để đúc chuông, tạc tượng. Đến năm 1057, vua cho xây một ngôi tháp cao 42m, bên trong đặt pho tượng A Di Đà. Cũng trong năm này, Vua cho xây chùa và lấy tên là Vạn Phúc Tự.


Cảm nhận đầu tiên của chúng tôi khi đến thăm Phật Tích là sự yên tĩnh và linh thiêng của một ngôi chùa nằm bên sườn núi. Một giếng nước cổ nằm ngay phía bên phải cổng chùa. Dưới đáy giếng vẫn còn có một cổ vật quý đó là đầu rồng bằng đá. Bước lên cổng chùa khoảng dăm chục bậc thang đá là hai hàng thú cổ đang phủ quỳ đối xứng nhau. Những sư tử, voi, tê giác, trâu, ngựa có chiều cao trung bình khoảng 1,2m, dài 1,5– 1,8m, tượng trưng cho tinh thần Phật pháp và lòng từ bi, tạo thêm vẻ linh thiêng cho cả ngôi chùa. Đại đức Thích Đức Thiện trụ trì tại chùa Phật Tích cho rằng, xưa kia các chùa ở vùng Kinh Bắc đều có hai hàng thú thể hiện cho sự viếng thăm thường xuyên của các bậc vua chúa. Thế rồi, do thời gian, chiến tranh kéo dài và do cả sự thiếu hiểu biết của con người nên may mắn thay chỉ duy nhất chùa Phật Tích hiện vẫn còn giữ được hai hàng thú.


Trong gian chính của chùa vẫn đang thờ tượng phật A Di Đà bằng đá xanh có từ năm 1057. Đây là bức tượng độc đáo, mang ảnh hưởng của trường phái nghệ thuật Giupta (Ấn Độ). Người ta truyền rằng, thời nhà Trần ngôi tháp bị đổ lộ ra pho tượng Phật mình vàng. Lâu ngày, lớp sơn bên ngoài tượng bong hết, lộ ra vẻ đẹp bên trong của pho tượng đá xanh tuyệt đẹp. Những người dân sống ở phía bên ngoài làng Hỏa Kê cho đây là điềm lành bèn di chuyển vào sườn núi – nơi có ngôi tháp đổ và đổi tên làng thành Phật Tích (dấu tích của Phật).


Huyền thoại Từ Thức gặp Tiên


Xưa kia, trên núi và chùa Phật Tích bạt ngàn hoa mẫu đơn. Mẫu đơn cũng là loài hoa gắn liền với huyền thoại Từ Thức gặp Tiên. Chuyện rằng, một ngày đầu xuân có thiếu nữ Giáng Hương đến chùa ngắm hoa. Vì vô ý, nàng vịn gãy một cành mẫu đơn nên bị các chú tiểu phạt vạ. May thay, lúc đó chàng Từ Thức đi qua trông thấy bèn cởi áo ngoài chuộc cho nàng. Hai người quen nhau và thường gặp nhau ở chùa vào ngày mùng một. Một lần, Giáng Hương mời Từ Thức về nhà chơi. Nàng dẫn chàng đi qua một khu rừng có nhiều hoa mẫu đơn dẫn đến hang đá bên sườn núi. Bước qua cửa hang, Từ Thức nhìn thấy lầu son, gác tía, tường gấm, bậc đá xanh… Lúc này Giáng Hương mới tiết lộ mình là Tiên và hai người kết thành chồng vợ.


Lễ hội Khán hoa mẫu đơn bắt nguồn từ huyền thoại này. Theo thông lệ, hàng năm, cứ vào ngày mùng 4-5 Tết, bà con quanh vùng, khách thập phương lại nô nức đến chùa Phật Tích ngắm hoa, nghe đọc thơ, bình thơ, hát quan quan họ, chơi các trò chơi dân gian. Hết những ngày lễ hội, khách đến chùa vẫn đông bởi chùa rất linh thiêng. Chuyện tình của cố giáo sư sử học Trần Quốc Vượng và cô Nguyễn Thị Bảy cũng bắt nguồn từ đây. 14 năm trước, Gs Trần Quốc Vượng và cô Bảy gặp nhau lần đầu tiên khi hai người đi lễ tại chùa Phật Tích. Giáo sư đã chính thức cầu hôn cô Bảy tại bàn thờ mẫu…


Mấy năm nay, tỉnh Bắc Ninh đã có hướng quy hoạch bốn xã, trong đó có xã Phật Tích là trung tâm của khu du lịch tâm linh – sinh thái với quy mô rộng 1.500ha. Tỉnh lộ 295 chạy ngang qua chùa đang dần hoàn thiện, một pho tượng phật A Di Đà bằng đá xanh cao 27m dự kiến sẽ được đặt trên đỉnh núi Phật Tích – nơi khởi tâm Phật… Khi mọi thứ đi vào hoàn thiện, Phật Tích sẽ thật sự trở thành một điểm du lịch tâm linh – sinh thái hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.


Thanh Hà


daibieunhandan.vn/default.aspx?tabid=78&NewsId=32411



Câu chuyện huyền thoại động Từ Thức


Bên trong động là những khối thạh nhũ với những hình thù kỳ lạ, cái thì như chiếc bát úp khổng lồ, cái lại như rồng cuộn bên trong những hòn đá cuội tròn vo,...


Nhắc đến Nga Sơn - Thanh Hóa mọi người thường nghĩ ngay đến một vùng đất cổ tích chứa đựng trong nó nhiều câu chuyện huyền thoại: Mai An Tiêm bị đày ra hoang đảo và phát hiện ra một loại quả lạ rồi đặt tên nó là dưa hấu; sự tích Từ Thức dạo cửa biển Thần Phù gặp tiên.


Những câu chuyện không chỉ là truyền thuyết mà ngày nay ở Nga Sơn có hẳn hai địa danh: Bãi dưa Mai An Tiêm trên núi quả dưa và Động Từ Thức mà người dân địa phương cho rằng đó là nơi những sự kiện ấy đã diễn ra. Cả hai địa danh này chỉ cách nhau 5 Km theo đường chim bay.


Từ thành phố Thanh Hóa đi khoảng 50Km về hướng Đông Bắc ta sẽ đến động Từ Thức thuộc xã Nga Thiện. Động này trước đây có tên Bích Đào nhưng vì gắn với câu chuyện Từ Thức nên sau này dân gian đổi gọi là động Từ Thức. Muốn đến thăm động, du khách phải đi qua cánh đồng khá rộng. Trước cửa động cây cối mọc um tùm, bóng cây tỏa râm mát, đường vào động là một lối đá mòn dễ đi, dài chừng 100m. Trước cửa động hiện còn thấy hai bài thơ chữ Hán, một khắc trên một phiến đá đặt dưới nền động và một khắc trên vách đá cao. Bài thơ thứ nhất do Lê Quý Đôn sáng tác vào thế kỷ 18 được khắc vào đá năm 1905. Bài thứ 2 là của chúa Trịnh Sâm có bút danh là Nhật Nam Nguyên chủ đề vào năm 1771.


Bên trong động là những khối thạch nhũ với những hình thù kỳ lạ, cái thì như chiếc bát úp khổng lồ, cái lại như rồng cuộn bên trong những hòn đá cuội tròn vo, nhẵn thín giống hình quả trứng nên được gọi là cảnh "Rồng ấp trứng vàng". Phía trên vòm động lại có nhiều thạch nhũ hình lá cây buông xuống, nếu lấy dùi gỗ gõ nhẹ vào từng lá thì nghe phát ra nhiều âm thanh cung bậc khác nhau. Vì vậy, cảnh này được gọi là "phường bát âm". Đi từ động ngoài vào đến động trong ngắm hết những nét tuyệt mĩ do thiên nhiên tạo tác, du khách sẽ bắt gặp lối đi lên gọi là "đường lên trời" và một hố sâu dưới đất có đường đi xuống gọi là "đường xuống âm phủ" và cả một khối đá lớn tượng trưng cho ngôi mộ giả của Từ Thức mà theo truyện tích, họ Từ đã bỏ nhà ra đi mất tích không thấy trở về.


Cách động Từ Thức không mấy xa là đền thờ Mai An Tiêm thuộc xã Nga Phú. Ngôi đền nhỏ khá đơn sơ nằm nép mình bên sườn núi nhưng chứa đựng cả một huyền thoại đẹp được lưu truyền từ thời Hùng Vương thứ XVIII. Người dân nơi đây xem ông là vị tổ khai phá và xây dựng vùng đất Nga Sơn từ buổi bình minh của đất nước và dưa hấu Mai An Tiêm là một sản vật nổi tiếng của vùng đất này. Hàng năm từ ngày 12 đến 15 tháng 3 dân trong vùng lại nhộn nhịp tổ chức hội tưởng nhớ vị tổ này.


Lukhach24H.com

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Cuộc chiến đã qua đi: Hồi ức và bài học lịch sử - Drew Gilpin Faust 22.04.2017
22/04/1994: Richard Nixon qua đời - Tư liệu sưu tầm 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (8) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (7) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Thần thoại Hy Lạp (6) - Nguyễn Văn Khỏa 22.04.2017
Đánh giá cuộc đời chính trị Mao Trạch Đông (tiếp & hết) - Bành Thuật Chi 18.04.2017
Đánh giá cuộc đời chính trị Mao Trạch Đông (1) - Bành Thuật Chi 18.04.2017
Mao Trạch Đông và Biến cố Thiên An Môn 1976 - Lưu Á Châu 18.04.2017
18/04/1989: Sinh viên Trung Quốc biểu tình chống chính phủ - Tư liệu 18.04.2017
Trường phái Chicago với văn hóa của người nhập cư ở đô thị - Nguyễn Huỳnh Mai 18.04.2017
xem thêm »