tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 18413123
Những bài báo
24.05.2013
Nhiều tác giả
Những bài viết về Phạm Cao Củng - nhà văn trăm tuổi

 Phạm Cao Củng, một văn nghiệp không tầm thường của văn học Việt Nam thế kỷ 20


Sự nghiệp tôi tầm thường, thì ái tình cũng rất tầm thường! - Phạm Cao Củng


Đó là lời tự nhận xét của nhà văn Phạm Cao Củng, cha đẻ nhân vật thám tử Kỳ Phát, trong Hồi ký của mình do Nhà Xuất bản Hội Nhà văn, liên kết cùng công ty Nhã Nam ấn hành năm 2012 tại Hà Nội. Ông đã tròn 100 tuổi vào tháng 10/2012 và tạ thế ngày 17/12 tại Florida, Hoa kỳ.


Có một điều đáng tiếc là thế hệ người Việt Nam sinh ra ở miền Bắc từ sau năm 1954, và trong cả nước sau năm 1975, không mấy người biết tới nhà văn Phạm Cao Củng, cũng như nhiều nhà văn có tiếng khác trong nền văn học nước nhà nửa đầu thế kỷ trước sau khi họ chuyển vào miền Nam sinh sống và, sau đó nữa, đi ra nước ngoài. Vậy mà tác phẩm của họ là những nét son trong sự hình thành nền văn học hiện đại nước nhà.


Ngày ấy, khoảng 100 năm về trước, chữ Việt hiện đại theo mẫu tự La tinh, được đưa vào sử dụng đại trà và tạo nên cả một sự thay đổi trong đời sống người Việt. Chữ Việt hiện đại dễ học, lại có khả năng phản ánh được đầy đủ những suy nghĩ của người Việt, nên sự lan truyền của chữ Việt mới rất nhanh chóng, nhất là sau khi các sĩ phu của phong trào Duy tân đặt tên là chữ quốc ngữ. Nhưng đấy mới chỉ là tiềm năng, còn để chữ quốc ngữ trở thành một công cụ, một thuộc tính của người Việt thì còn cần tới cả một lớp những người có học, các văn nghệ sỹ và trí thức, ứng dụng chữ quốc ngữ vào việc thể hiện đời sống thường ngày cũng như đời sống tinh thần chúng ta. Cũng như làm việc hàng ngày bằng chữ quốc ngữ.


Nhờ sự nỗ lực của nhiều thế hệ mà tới khoảng giữa thế kỷ trước chữ quốc ngữ đã làm tròn được trọng trách của mình như một công cụ thể hiện hoàn hảo đời sống và tâm tư, tình cảm của người Việt. Và nhất là khi các cụ Hoàng Xuân Hãn, cùng các cụ khác trong Hội Truyền bá Quốc ngữ, nghĩ ra cách học chữ theo kiểu i tờ, rất nhanh gọn, thì việc biết đọc biết viết trở nên thật sự dễ dàng cho tất cả mọi người.


Nhìn lại, mới thấy rằng trong khoảng có hơn 20 năm, từ giữa những năm 20 tới năm 45, có cả một cao trào người Việt lao vào báo chí, văn học và thơ ca như sự hứng khởi tột cùng với một công cụ mới là chữ quốc ngữ. Quốc ngữ được thể hiện trong đủ mọi lĩnh vực của văn học: thơ mới, truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện dài, kịch... và cả truyện trinh thám nữa. Những người viết khởi đầu đó toàn là những thanh niên, độ tuổi trên dưới 20, trình độ học vấn thường là chừng chưa qua trung học cơ sở, theo cách xác định bây giờ. Họ cũng chẳng tự nhận mình là những người viết văn trẻ vì, đơn giản, chẳng có ai già hơn họ để lên giọng cha chú chỉ bảo họ phải viết như thế nào. Họ thấy trong văn chương có cơ hội để họ thể hiện những khát khao của mình với cuộc sống, và cũng để kiếm sống.


Do một sự ngẫu nhiên của số phận, Phạm Cao Củng đã bắt đầu viết những gì mà tòa soạn Hải Phòng Tuần báo đề nghị, những chuyện kiếm hiệp theo cốt chuyện của Tàu. Buổi giao thời lúc đó, chữ Hán chưa qua nên hơi hướng kiếm hiệp Tàu vẫn còn ăn khách. Nhưng Phạm Cao Củng đã viết những chuyện theo phong cách Tàu đó bằng một thứ ngôn ngữ Việt hiện đại, thích hợp hơn cho độc giả Việt. Và ông đã thành công. Sau khi thôi học trường Bách Nghệ Hải Phòng ông đã sống được bằng nghề viết. Cũng không hiểu sao ngày ấy có lẽ Việt Nam kém phát triển hơn bây giờ nhiều, nhưng nhuận bút lại trả đủ để cho người ta sống đàng hoàng bằng ngòi bút. Và cũng chẳng hiểu vì sao ngày ấy giới văn nghệ sỹ cũng chẳng bao giờ lại yêu cầu Nhà nước có chính sách cho họ! Mà có yêu cầu cũng không được vì Nhà nước bảo hộ thuộc địa Pháp và nhà văn, cả hai, đều quan niệm văn chương chỉ là một nghề như tất cả những nghề khác trên đời, cũng như mỗi người phải làm cái gì đó để kiếm sống.


Nhưng tư duy logic phương Tây trong các nhà trường Pháp, văn học Pháp, sau vài chục năm thâm nhập vào Việt nam đã bắt đầu phát huy ảnh hưởng. Đỉnh cao của tư duy lo gic đó được thể hiện trong các truyện trinh thám, nơi các thám tử phá án bằng tư duy logic của mình. Như những con người hiện đại, họ thu thập bằng chứng, diễn giải trình tự sự việc, phát hiện những uẩn khúc, những mâu thuẫn và... phá án. Logic suy luận của họ đôi khi chưa thật nhuyễn nhưng cũng không có gì là huyền hoặc và cũng chẳng có gì siêu nhiên. Họ cũng không quên cân nhắc tới các yếu tố tâm lý con người khi hành động, những ảnh hưởng xã hội chi phối hành vi ứng xử của kẻ phạm tội...cũng như các yếu tố công nghệ mà thời đại của họ có thể cung cấp cho họ. Những yếu tố công nghệ này đã đem lại sức hút và vẻ mới mẻ cho các câu chuyện của họ.


Những con người trẻ tuổi như Phạm Cao Củng, không bị ràng buộc bởi những niêm luật nào cũng như những quy ước trong sáng tạo nào, đã cảm nhận ngay được sự chuyển đổi trong tư duy của thế hệ người Việt mới đi học, biết đọc biết viết, những người đang là động lực cho một Việt Nam thay đổi, dù rằng dưới sự cai trị của người Pháp. Họ cũng cảm nhận được nhu cầu hiện đại hóa của toàn thể xã hội Việt Nam từ nông thôn tới đô thị, từ tầng lớp thấp đến tầng lớp cao, từ nam giới đến nữ giới: trở thành người tân thời như cách gọi thủa ấy, đang âm thầm lan tỏa và chi phối tâm tư tình cảm của mỗi người. Vậy thì phải viết các câu chuyện trinh thám, hình sự trên cơ sở những gì đang diễn ra trên đất Việt, theo tư duy người Việt và bằng ngôn ngữ Việt. Tại sao không?


Những câu chuyện trinh thám của Phạm Cao Củng đáp ứng được đúng nhu cầu của xã hội lúc đó. Ông viết ngày, viết đêm. “Không phải tự kiêu, chứ nếu chỉ kể số nhiều thì với bảy tám chục bộ truyện kiếm hiệp “Tàu giả hiệu”, có bộ dày tới ba nghìn trang, khoảng hai chục cuốn trinh thám Kỳ Phát, ba chục cuốn trinh thám kỳ tình (ký bút hiệu Phượng Trì), bốn, năm chục cuốn truyện ngắn chọn lọc, mười mấy cuốn khảo cứu khoa học thực hành và khoa học huyền bí (bút hiệu Trần Lang) và không biết bao nhiêu loại sách , truyện ngắn linh tinh khác...”, nhà văn nhớ lại. Truyện của ông dễ hiểu cho mọi người, ly kỳ so với trình độ hồi đó nhưng hợp lý, và nhất là tân kỳ bằng văn phong, tình tiết đời thường nhưng không lạm dụng những thứ kỹ thuật siêu hiện đại Âu Tây, những cái nước nhà không có vào thời ấy.


Những câu truyện trinh thám thuần Việt của một thời khai mở.


Và có một sự chia cắt mạnh mẽ đã diễn ra ở đây trong văn học nước nhà: chia tay với nền kiếm hiệp Tàu. Cho đến lúc ấy phần lớn người Việt đều đọc truyện Tàu thể loại kiếm hiệp vì quả thực văn học giải trí, đời thường Trung Quốc cũng chẳng có gì hơn. Tiểu thuyết võ hiệp Tàu, mà sau này được canh tân và đưa lên đỉnh cao bởi Kim Dung, đã làm say mê độc giả Việt bao đời với những tình tiết thường là không thực, nhất là với các thể loại võ công có tính huyền hoặc. Các cốt truyện thường là những tình tiết éo le và cũng ...siêu thực. Đơn giản là những tình tiết đó, xét riêng biệt, có thể là có thật nhưng thường là tình huống cực đoan trong đời sống, và chúng được xâu chuỗi lại theo một logic ly kì, ít thực tế ở mức tối thiểu, để thành một cái gì không thực, nhưng lại có tính khêu gợi trí tò mò, làm dịu tâm thần người đọc và giải trí. Kiểu tiểu thuyết đó chẳng mấy phù hợp với một xã hội đang hăm hở lao lên phía trước vì hạnh phúc trên trần gian này.


Điều đáng buồn cho các văn tài Việt Nam là cuộc đời sáng tác tích cực của họ không lâu, trừ nhà văn Tô Hoài. Khoảng không quá 20 năm gì đó với các tác phẩm đỉnh cao. Sau đó phần đông vẫn kiếm sống bằng nghề viết, nhưng tác phẩm ghi dấu ấn thì không. Riêng Phạm cao Củng lại chuyển hẳn sang ngã rẽ khác. Ông đi làm công an phụ trách điều tra hình sự cho ngành công an Việt Nam khi chính quyền Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa mới thành lập. Ông phá nhiều vụ án mà trong đó nổi tiếng nhất là vụ Ôn Như Hầu với việc giết người cướp của của một nhóm những phần tử ô hợp trong Việt Nam Quốc Dân Đảng. Rồi ông tham gia kháng chiến, vẫn làm công an, rồi có lúc đi tù vì những trắc trở nào đó để rồi sau đó ra Hà nội, vào Sài Gòn mưu sinh bằng nghề chụp ảnh. Thời cuộc đưa ông đến với nước Mỹ lúc tuổi đã cao, có lúc kiếm sống bằng nghề ấp trứng vịt lộn và nhiều nghề không gọi rõ được tên. Ông sống bằng sức lao động của mình, ngay cả lúc phải sinh tồn trên đất Mỹ xa lạ...


Văn nghiệp ông cũng dần bị lãng quên...một cách đáng tiếc. Dù rằng ngày nay đọc lại tác phẩm của ông vẫn đủ lý thú của truyện trinh thám mà lại còn tràn đầy cảm giác nhẹ nhàng, tươi sáng của văn chương Việt lúc khởi đầu thời hiện đại, cũng như cảm nhận về một nước Việt vẫn còn nhiều nét truyền thống, đẹp một cách đầy mê hoặc.


Nhìn lại cũng để thấy Phạm Cao Củng quả là một trong những người đứng ở hàng đầu khai phá trong văn nghiệp nước nhà lúc đó, cùng với những Nguyễn Công Hoan, Khái Hưng, Nguyễn Tường Tam, Thạch Lam, Thế Lữ, Vũ Bằng, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Lê Văn Trương, Nguyên Hồng, Nguyễn Tuân, Tô Hoài... khoảng 20 văn tài, đã vạch ra những hướng đi và bước những bước đi ban đầu cho nền văn học quốc ngữ nước nhà. Những tìm tòi, thử nghiệm của họ thật là sáng láng mà giờ đây, trong cuộc khủng hoảng toàn diện của văn học nước nhà, mới thấy rằng thời các nhà văn tiền chiến quả là một bước khởi đầu rực rỡ và không thể may mắn hơn cho văn học Việt Nam.


Trân trọng tưởng nhớ nhà văn Phạm Cao Củng!


Songmoi.vn - 31/12/2012 13:15


Đọc Hồi ký Phạm Cao Củng -NXB Hội Nhà văn, 2012, 416 trang.


Không chỉ bây giờ mà có lẽ từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cũng không có thật nhiều độc giả biết đến nhà văn Phạm Cao Củng, bởi ông chỉ chuyên viết tiểu thuyết trinh thám, kiếm hiệp, một thể loại mà cho đến tận hiện nay, nhiều người đọc trong đó có không ít nhà phê bình, nghiên cứu văn học vẫn không xem là văn chương đích thực.


Nhà nghiên cứu, dịch giả Phạm Tú Châu, cháu gái ruột nhà văn Phạm Cao Củng nhận xét rằng, hồi bà mới về làm ở Viện Văn học, tiểu thuyết trinh thám không được coi là đối tượng nghiên cứu. Tuy nhiên nếu như Hoài Thanh có “con mắt xanh” trong việc giới thiệu Thơ Mới, thì nhà văn Vũ Ngọc Phan trong bộ “Nhà văn hiện đại” đã rất công bằng trong việc đánh giá. Ông viết: “Trong các tiểu thuyết trinh thám, như của Thế Lữ, Bùi Huy Phồn và Phạm Cao Củng, chỉ có tiểu thuyết của Phạm Cao Củng có phần đặc sắc hơn…”.


Phần đặc sắc hơn người trong thể loại này của Phạm Cao Củng được Vũ Ngọc Phan chỉ ra là: “Cái đặc biệt mà người ta thấy ở tiểu thuyết trinh thám Phạm Cao Củng là những nhân vật và khung cảnh do ông sáng tạo đều có tính chất Việt Nam, hợp với trình độ người Việt Nam ta hiện thời không như mấy nhà tiểu thuyết trinh thám khác đi nhặt những mẩu chuyện ly kỳ của Tây phương rồi cố gò ép vào những khung cảnh lai Việt, lai Pháp… Nếu xét truyện trinh thám của Phạm Cao Củng trong phạm vi tương đối, người ta thấy đến nay ở nước ta, trong loại này, tiểu thuyết của Phạm Cao Củng vẫn là những tiểu thuyết khá hơn cả”.


Phạm Cao Củng sinh năm 1913, như thế năm nay ông đã sống tròn trăm năm. Tuổi thọ trời cho cực hiếm đối với bất cứ ai. Có lẽ ông là nhà văn Việt Nam cao tuổi nhất hiện nay. Ông là con trai út trong một gia đình nhà Nho ở Nam Định. Ông không học hành gì nhiều, chỉ học hết 4 năm Thành Chung rồi vào nội trú Trường Kỹ nghệ thực hành ở Hải Phòng được một năm đã bỏ học ra đời kiếm sống. Ngày còn đi học năm thứ nhất Thành Chung, Phạm Cao Củng cùng bạn bè cùng lớp tập tành viết văn gửi lên cho các tờ báo ở Hà Nội.  Một lứa sau này đều tung hoành trong chốn “trường văn, trận bút” như Lê Tràng Kiều, Nguyễn Xuân Huy, Hoàng Cừ…


Thể loại trinh thám bắt nguồn từ phương Tây và tất nhiên báo chí cũng vậy. Nếu không có báo chí, không có nhà văn Việt Nam hiện đại. Do nhu cầu của báo chí, trong thời đại thông tin còn quá nghèo nàn, truyện dài kỳ (Feuilleton) trên báo chí buộc phải có. Thể loại trinh thám Việt Nam đã ra đời trong hoàn cảnh như thế.


Không chỉ viết truyện trinh thám, Phạm Cao Củng còn viết tiểu thuyết kiếm hiệp và mạo hiểm kỳ tình (theo cách gọi của thời ấy). Phạm Cao Củng đã từng giả dịch truyện kiếm hiệp Tàu, dù tiếng Trung của ông học lỏm từ cụ thân sinh chưa đến một trăm chữ. Ông thích viết những đề tài “đặc biệt khác lạ”.


Sau bộ truyện Tàu chính hiệu “Càn Long du Giang Nam”, ông “bịa” ra bộ “Càn Long du Bắc”… Ông viết dài kỳ cho nhiều báo, nên có lúc viết ẩu, nhờ đàn em viết phác trước… nhưng trên tất cả, nhiều tác phẩm là một số tiểu thuyết trinh thám của ông có một tầm giá trị đích thực, là một trong rất ít nhà văn đi tiên phong trong thể loại này. Nhân vật thám tử Kỳ Phát của ông như một kỳ vọng là Sherlock Holmes của Việt Nam là một nhân vật thành công nhất của ông và có lẽ cũng là của thể loại tiểu thuyết trinh thám Việt Nam.


Hồi ký của Phạm Cao Củng chia ra làm 4 phần, viết không theo trật tự thông thường của hồi ký. Ông kể lại “Bốn cuộc sống trải dài và đan xen trong suốt 85 tuổi trời cho kể đến năm 1998”. Cả 4 cuộc đời ấy đều đáng đọc: Đời sống viết văn làm báo; Đời sống công an, phản gián tình báo Việt Minh; Đời sống tâm linh và Cuộc đời tình ái.


Với riêng tôi, ngoài phần viết văn làm báo, tôi đặc biệt chú ý đến những tháng năm ông làm công an, phản gián tình báo Việt Minh. Chính nghề viết văn, viết báo và chuyên về thể loại trinh thám nên ông đã được ngành công an non trẻ của nước VNDCCH ngày ấy mời làm chuyên viên, giảng viên cho ngành. Đây cũng là những tháng năm buồn-vui, thăng-trầm hết sức bất ngờ với Phạm Cao Củng.


Điều đáng quý nhất ở tập hồi ký này là sự chân thực, khiêm nhường của tác giả. Trong lời đề từ, ông viết: “Gửi cho các con, cháu đọc để biết tự sửa mình, tránh những lỗi lầm của cha ông”. Phạm Cao Củng cũng không ngần ngại viết về cuộc đời khá “trăng hoa trác táng”, mặc dù trong giới nhà văn chuyên nghiệp thời ấy, ông còn “tươm chán” vì không rượu chè, hút xách, cờ bạc…  Ông sẵn sàng lắng nghe, cầu thị với những lời phê bình, chê bai và khiêm tốn tự nhận “mình chỉ là một anh thợ viết”.


Người Thợ viết tròn trăm tuổi ấy có quyền tự hào về cuộc đời mình bởi những đóng góp cho nền văn học nước nhà. Dù không phải là một ngôi sao lớn, nhưng lịch sử văn học Việt Nam, báo chí Việt Nam không thể không có tên ông.


Y Trang


laodong.com.vn


 


Hồi ký Phạm Cao Củng


NXB Hội Nhà văn vừa ấn hành Hồi ký Phạm Cao Củng - trong đó ông kể lại sự nghiệp văn chương của mình ròng rã hơn 50 năm.  “Trong các tiểu thuyết trinh thám, như của Thế Lữ, Bùi Huy Phồn và Phạm Cao Củng, chỉ có tiểu thuyết của Phạm Cao Củng có phần đặc sắc hơn…”. Đây là nhận định của nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan từ thập niên 1940 của thế kỷ trước về nhà văn Phạm Cao Củng.


Hồi ký Phạm Cao Củng kết thúc lúc ông 85 tuổi: “Khi tôi tạm ngưng không ghi chép thêm vào tập hồi ký này là ngày 31-2-1999. Thân già lọm khọm tự mình đánh máy lấy, trên máy vi tính thường bị lẫn lộn, lại vì quên khuấy không nhớ trước đã kể rồi, kể thêm lần nữa, rất mong những ai đọc hồi ký đừng cười…”.


 Ông sinh năm 1913 tại Nam Định và đã có chí hướng văn chương từ lúc còn đi học. Trong hồi ký này, bằng cách kể chân thật và dí dỏm, ông cho biết khi đang học Trường Kỹ nghệ thực hành Hải Phòng, cuốn Vết tay trên trần xuất bản năm 1936, là cuốn tiểu thuyết trinh thám đầu tiên của ông.


Tiểu thuyết trinh thám của Phạm Cao Củng chia làm hai series. Đó là series Kỳ Phát gồm: Vết tay trên trần, Kỳ Phát giết người, Đám cưới Kỳ Phát, Bóng người áo tím...; series Tám Huỳnh Kỳ bao gồm: Máu đỏ lòng son, Chiếc gối đẫm máu, Bàn tay sáu ngón...


Trong đó, nổi tiếng nhất là chuỗi series có tiêu đề Trinh thám Kỳ Phát và nhân vật của ông mang đậm dáng dấp Sherlock Holmes, bởi phá án là nhờ phép suy luận một cách khoa học. “Cái đặc biệt mà người ta thấy ở tiểu thuyết trinh thám Phạm Cao Củng là những nhân vật và khung cảnh do ông sáng tạo đều có tính chất Việt Nam, hợp với trình độ người Việt Nam ta hiện thời, không như mấy nhà tiểu thuyết trinh thám khác đi nhặt những mẩu chuyện ly kỳ của Tây phương rồi cố gò ép vào những khung cảnh lai Việt, lai Pháp...” (Vũ Ngọc Phan).


Đọc hồi ký này, ta biết, nhân vật Kỳ Phát có nguyên mẫu là một người bạn nhỏ tuổi cùng học Trường Bách nghệ.


Ngoài tên thật khi viết văn, nhà văn Phạm Cao Củng còn ký các bút danh như Văn Tuyền, Trần Lang, Phương Trì, Phạm Thị Cả Mốc, Án Cao... Đặc biệt, năm 1940, nhạc sĩ Đặng Thế Phong từng sáng tác ca khúc Gắng bước lên chùa với phần lời thơ của Phạm Cao Củng.


Kết thúc hồi ký này, điều tâm niệm của nhà văn Phạm Cao Củng gửi lại cho nhà văn thế hệ sau vẫn là: "Luôn luôn tôi chỉ ao ước viết được những truyện trinh thám mà việc rất có thể xảy ra được trong xã hội Việt Nam, và vai chính cần phải có được những tính cách hoàn toàn Việt Nam".


Mong mỏi này cũng là “thử thách” của các nhà văn Việt Nam hiện nay, nếu đeo đuổi về thể loại tiểu thuyết trinh thám.


L.B


phunuonline.com.vn


Phạm Cao Củng: một cuộc đời


Chỉ là một cuộc đời, nhưng một cuộc đời mới đáng nói làm sao. Chỉ riêng việc Phạm Cao Củng năm nay tròn 100 tuổi đã khiến người đọc bị rơi ngay vào một chấn động nhẹ trong cảm thức về thời gian: những đàn anh của ông, như Phùng Bảo Thạch, như Lê Văn Siêu, những bạn bè của ông, như Lê Tràng Kiều, rồi cả những “đàn em” của ông, như Đặng Thế Phong, như Hoàng Quý, tất thảy đều tưởng như xa lắc xa lơ, sống ở một thời đã rất cách quãng với chúng ta; không những thế nhiều người trong số họ đã kịp trở thành mục từ trong từ điển hay đốm sáng trong kho tàng huyền thoại lịch sử. Vậy mà trên bìa sau cuốn “Hồi ký Phạm Cao Củng” (Nhã Nam & NXB Hội Nhà văn) ta đọc thấy dòng chữ ông mới viết cách đây chưa lâu: “Florida, ngày 21 tháng 4, 2011. Cám ơn tất cả độc giả đã ái mộ thám tử Kỳ Phát từ nhiều năm qua”.


Tiếp đến là một chấn động nữa (lần này thì hẳn là không nhẹ, đối với những ai quan tâm nhiều đến lịch sử văn hóa và văn học Việt Nam giai đoạn trước 1945): văn chương, chữ nghĩa một thời hóa ra sinh động hơn nhiều so với những khái quát giản đơn về nhà văn An Nam nghèo khó (“khổ như chó”, nếu muốn mượn cách nói của nhà thơ Nguyễn Vỹ), nhà văn Việt Nam tranh đấu hay trí thức Việt Nam hào hùng. Cuốn hồi ký của Phạm Cao Củng cũng giống như một lời xác nhận rằng văn chương bình dân ở Việt Nam bao giờ cũng rất sôi nổi, hồn nhiên mà sôi nổi, nhưng rất ít khi được “văn học sử chính thống” nhìn nhận đến.


Một ví dụ: nhắc tới văn chương trinh thám của thời sơ khai là đương nhiên người ta nhắc tới Thế Lữ với loạt truyện “Lê Phong phóng viên” rất đứng đắn, nhưng không phải ai cũng “hạ cố” nhìn tới loạt truyện thám tử Kỳ Phát của Phạm Cao Củng (gần đây đã được in lại một số trong một bộ tuyển tập gồm năm quyển), trong khi nếu chỉ xét thuần túy trên bề mặt thể loại thôi thì Phạm Cao Củng mới thực tạo ra được một nhân vật thám tử hấp dẫn, đầy cá tính, “đúng chất”, và đặc biệt là rất bình dân, dựa trên khuôn mẫu Arsène Lupin và Sherlock Holmes. Ông là một cột mốc vô cùng đáng nhớ trong cái lịch sử không mấy phong phú của thể loại văn học ấy tại nước ta. Sau này, nếu có một tương đương về nhiều mặt với Phạm Cao Củng, hình như ta chỉ còn có thể nhắc tới Hoàng Hải Thủy nữa mà thôi.


Qua hồi ký này, ta biết Phạm Cao Củng còn là tác giả của vô số tác phẩm khác, trong đó có những lần ông giả giọng viết “kiếm hiệp Tàu” cực kỳ thành công, ăn khách, giúp được rất nhiều cho nhà xuất bản Mai Lĩnh. Phạm Cao Củng khẳng định số lượng tác phẩm của mình không hề kém “người hùng Lê Văn Trương”, người vẫn hay được coi là viết nhiều tác phẩm nhất ở Việt Nam từ xưa đến nay. Như vậy là sau Tô Hoài và hình như cả Nguyễn Công Hoan, lại có thêm một người nữa “đòi” vị trí mà Lê Văn Trương vẫn giữ bấy nay.


Vẫn chưa hết chấn động: tôi tin rằng đọc cuốn hồi ký này của Phạm Cao Củng, rất nhiều người phải ngỡ ngàng trước một đời sống văn chương, báo chí thuở ấy, một không khí nhộn nhịp nhưng thân tình, với những con người say mê đến kỳ cục, viết hết tác phẩm này tới tác phẩm khác với thành tâm to lớn và hào hứng khó tả. Rất khác với ngày nay, khi mà nhà văn Việt Nam mãi mới viết được một cuốn tiểu thuyết rồi dừng luôn, rồi lặc lè mà “tự đóng vai chính mình” trong tư cách nhà văn.


Phạm Cao Củng, con người sinh ra ở thành phố Nam Định một thời phồn hoa đô hội ấy còn khiến tôi thấy kinh ngạc vì ông chính là mẫu người cái gì cũng làm được, một nhà văn đặc biệt nhiều tài lẻ, nhiều ngón chơi, ung dung sống cuộc đời của mình. Đấy là còn chưa nói đến rất nhiều thiên tình sử được Phạm Cao Củng gộp lại trong cả một chương sách, mang cái tên gây hồi hộp như truyện trinh thám Kỳ Phát: “Cuộc đời tình ái”.


Và sau rốt, qua cuốn sách, ta được biết rằng chính nhờ hồi nhỏ đọc sách của Phạm Cao Củng mà sau này dịch giả Phạm Tú Châu, người cháu gái của ông, đã thoải mái mà dịch “Tuyết Sơn Phi Hồ” lừng lẫy của Kim Dung, góp thêm thành quả cho các dòng văn học bên lề nhưng rất bề thế và sống động ở Việt Nam.


BlogNhị Linh

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Huyền thoại tắm tiên Tây Bắc - Trần Vân Hạc 22.03.2017
Thi hoa hậu trong động Thiên Đường? - Nhiều tác giả 22.03.2017
Nhà văn Nguyễn Thị Thụy Vũ sau gần 50 năm ẩn dật - Lam Điền 20.03.2017
Người già chật vật kiếm sống và thách thức với kinh tế Việt Nam - Tư liệu 19.03.2017
Cần chính sách đãi ngộ xứng đáng - Nguyễn Mộng Giao 19.03.2017
Ghét người giầu, tiêu diệt người giầu như Pol Pot hay là khuyến khích họ, không làm hư hỏng họ?! - Nhiều tác giả 19.03.2017
Thu phí vỉa hè, Việt Nam có nên học người Pháp? - Tư liệu 16.03.2017
Cố nhà văn Hoài Anh đi xa đã 6 năm! - Nhiều tác giả 15.03.2017
Nhà văn Hoài Anh: Khi viết, tôi luôn tôn trọng lịch sử - Trần Hoàng Nhân 15.03.2017
​Gần 500 cựu chiến binh Trường Sa tưởng nhớ sự kiện Gạc Ma - Tư liệu 15.03.2017
xem thêm »