tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 21084500
Điện ảnh, âm nhạc và hội họa
05.05.2013
Tư liệu
Mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20

Một cuốn sách không chỉ về mỹ thuật, mà hoà trộn cả lịch sử, lý luận và phê bình, của tác giả, Nguyễn Quân - hoạ sĩ, nhà phê bình mỹ thuật, người đồng hành với Mỹ thuật Việt Nam vào đúng thời kì đổi mới, tập hợp nhiều dữ liệu sống động và gần sự thật. Đọc cuốn sách này, ngoài phần thông tin, người đọc sẽ thấy được tác giả, đọc được tác giả, và đó là một sự khác biệt nữa.


 


Lời giới thiệu của họa sỹ Lê thiết Cương


Viết về mỹ thuật có ba dạng: lịch sử, lý luận và bình luận. Mỗi người mỗi việc. Trừ Nguyễn Quân, ông làm cả ba việc. Ví dụ: Viết lý luận có cuốn Ghi chú về nghệ thuật, lịch sử là cuốn Nghệ thuật tạo hình Việt Nam hiện đại. Còn bình luận thì quá nhiều qua những bài giới thiệu về các triển lãm, từ các họa sỹ thời đầu đến các họa sỹ trẻ đang hành nghề hiện nay. Viết được ở cả ba mảng đó, Nguyễn Quân là người duy nhất.


 


Trong cuốn sách này: Mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20, ngỡ là sách sử mỹ thuật nhưng khi đọc thì nhận ra, lịch sử, lý luận và phê bình hòa làm một. Ba người viết Nguyễn Quân : Nguyễn Quân - Lịch sử, Nguyễn Quân - Lý luận và Nguyễn Quân - Phê bình, là một. Nghệ thuật thì phải khác biệt đã đành nhưng viết về nghệ thuật cũng phải khác. Viết thì phải khác.


 


Chỉ có ngày tháng của những sự kiện thì sẽ là một cuốn sử đúng nhưng nhẹ, đúng nhưng không hay. Nguyễn Quân bao giờ cũng có những bình luận, nhận định riêng. Ví dụ: Năm 1884, Pháp phá tháp Báo Thiên để xây Nhà thờ lớn, Nguyễn Quân bình: Người Pháp khởi đầu thời kỳ “Khai hóa” bằng tàn phá. Hoặc khi bàn về bộ tranh khắc (Technique du people Annamite) của Henri Oger, Nguyễn Quân viết: Có lẽ Henri Oger không ngờ rằng giá trị nghệ thuật của bộ tranh có khi còn hơn giá trị khảo cứu dân tộc học mà ông theo đuổi.


 


Viết về Mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20, một thời kỳ đầy biến động, một thời kỳ đặc biệt của lịch sử Việt Nam đâu có dễ, và làm người đọc dễ đọc nếu tác giả không có tư duy tổng phổ chương hồi, phân kỳ mạch lạc. Mà cũng đâu chỉ viết riêng về mỹ thuật, lịch sử mỹ thuật là một mặt của lịch sử, mỹ thuật cũng là một mặt của nghệ thuật, điều đó đòi hỏi người viết phải có cái nhìn rộng sang các ngành khác như văn chương thơ phú, kiến trúc... Mỹ thuật cũng không chỉ là tranh vẽ, bên cạnh đó là điêu khắc, trang trí, đồ họa, mỹ thuật ứng dụng, lý luận phê bình, giảng dạy v.v... Rồi còn mỹ thuật ở miền Nam trước 1975 và các tác giả người Việt sống ở nước ngoài.


 


Nguyễn Quân là người đồng hành với Mỹ thuật Việt Nam vào đúng thời kỳ Đổi mới - một thời kỳ đặc biệt - cho nên ông có nhiều dữ liệu của người trong nhà, nó sống động và gần sự thật hơn là cách khai thác gián tiếp. Điều thú vị nữa, Nguyễn Quân là người vẽ, đó là một lợi thế không nhỏ để trong lúc luận bàn, ông có thể đồng cảm, cộng cảm với đối tượng được bàn, chưa kể ông có thể nói được về chuyện bếp núc của nghề, chuyện chất liệu, kỹ thuật v.v…


Đó là những khác biệt của cuốn Mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20 mà tôi đọc được. Sự khác biệt là dấu vết của cá nhân, là tạng tính của tác giả. Đọc cuốn sách này, ngoài phần thông tin, người đọc sẽ thấy được tác giả, đọc được tác giả, và đó là một sự khác biệt nữa.


 


2010


Lê Thiết Cương


 


Lời tác giả


Thế kỷ 20 có lẽ là thế kỷ nhiều biến động và thay đổi toàn diện, căn bản nhất trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam. Xã hội Việt Nam chuyển từ thời kỳ phong kiến suy tàn sang thời kỳ thuộc địa với những cuộc “đụng độ văn hóa Đông - Tây”, những vật lộn công nghiệp hóa, đô thị hóa. Tiếp theo là hai cuộc chiến tranh dai dẳng và khốc liệt dẫn tới sự chia cắt và thống nhất đất nước. Để rồi Việt Nam ta trở lại tiếp tục “đổi mới” công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong một thế giới hoàn toàn khác so với 100 năm trước. Mỹ thuật Việt Nam là đứa con dĩnh ngộ của lịch sử ấy. Nó cũng là dòng chảy soi bóng chân thực nhất diễn trình lịch sử ấy: Mỹ thuật thời trước 1925; Mỹ thuật Đông Dương; Mỹ thuật Hiện thực XHCN; Mỹ thuật Đổi mới và đương đại bây giờ. Tôi tin rằng, các thành tựu mỹ thuật cũng là sự biểu hiện thị giác tuyệt vời của tâm hồn Việt Nam, nội giới tình cảm và lý trí của những con người Việt. Điều đó làm cho mỹ thuật Việt Nam và lịch sử của nó trong thế kỷ qua quả thực rất hấp dẫn.


 


Ngoài nội dung chính, sách này còn có phần phụ lục: Nghệ thuật tạo hình Việt Nam hiện đại, vốn là cuốn sách đầu tiên viết năm 1980. Say mê mỹ thuật Việt Nam một cách “bẩm sinh”, may mắn được sống cùng mỹ thuật nước nhà suốt hơn 1/3 thế kỷ, lại may mắn hơn là có được sự giúp đỡ, hỗ trợ của rất nhiều đồng nghiệp nhiều thế hệ nên tôi đã có thể “vững bước trên con đường sáng tác và nghiên cứu” của mình một cách nhất quán.


 


Tôi xin cảm ơn Trường ĐH Mỹ thuật Việt Nam với Khoa Lý luận & Lịch sử mỹ thuật; Viện Nghiên cứu mỹ thuật; Hội Mỹ thuật Việt Nam với Tạp chí và Nhà xuất bản Mỹ thuật. Cảm ơn các vị đồng sự đáng kính Mai Văn Hiến, Thái Bá Vân, Dương Viên, Nguyễn Trân, Trương Hạnh… Cảm ơn các đồng nghiệp Phan Cẩm Thượng, Lương Xuân Đoàn, Đặng Thị Khuê, Lê Huy Văn, Phan Thanh Bình, Đào Châu Hải, Trần Lương… và rất nhiều người khác nữa mà tôi từng được hợp tác làm việc.


Cảm ơn gia đình tôi!


Lời cảm ơn trực tiếp xin gửi tới nhà phê bình nghệ thuật Vũ Lâm, người giúp hoàn chỉnh bản thảo, và họa sĩ Lê Thiết Cương, người trình bày ấn phẩm này.


Xin cảm ơn GS. Chu Hảo và NXB Tri thức đã in sách này.


 


 TP. Hồ Chí Minh, tháng 1 năm 2010


 


Chương I:


NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ 20: TỪ NHÀ THỜ PHÁT DIỆM


ĐẾN LĂNG KHẢI ĐỊNH - CUỘC GẶP GỠ ĐÔNG - TÂY LẦN THỨ II


Người Việt chậm trễ...


Người Pháp lấn tới...


Khuếch trương hoạt động...


Kiến trúc đi đầu


Nghệ thuật tạo hình cất bước chậm chạp


Chương II:


MỸ THUẬT ĐÔNG DƯƠNG 1925 - 1945 VÀ CUỘC CÁCH TÂN LỚN


TRONG VĂN HÓA THỊ DÂN THUỘC ĐỊA


Vị trí danh dự


Đi vào đời sống văn hóa đô thị


Những người thầy giỏi


Và những học trò xuất sắc trở thành những bậc thầy đầu tiên


"Tình Việt" ở lụa...


"Hồn Việt" ở sơn mài...


Sơn dầu - thẩm mỹ đô thị, phụ nữ lên ngôi..


Lấy cảnh ngụ tình


Khuyng hướng thẩm mỹ và đặc điểm nghệ thuật


Học kỹ các bài học phương Tây - biết quên và biết cách chọn lọc


Phát huy kỹ thuật cổ truyền kết hợp với tạo hình mới


Ảnh hưởng Pháp rõ rệt và rất Việt Nam


Cái tôi tự do và chủ nghĩa cá nhân


Chương III:


MỸ THUẬT THỜI KỲ HAI CUỘC CHIẾN TRANH


VÀ ĐẤT NƯỚC BỊ CHIA CẮT 1945 - 1975


Thời kỳ chống Pháp 1945 - 1954: Một đời sống mỹ thuật mới với chủ nghĩa yêu nước và khuynh hướng tả thực


Sứ mạng mới, đời sống nghệ thuật mới


Đặc điểm nghệ thuật, khuynh hướng thẩm mỹ


Linh hoạt gọn nhỏ


Dễ hiểu nhờ tả thực


Hiện thực nhưng nhẹ nhàng, lạc quan


Giai đoạn 1945 - 1975: chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa, phương pháp hiện thực xã hội chủ nghia ở Miền Bắc và vùng giải phóng.


Những nỗ lực "hiện đại hóa" nhìn ra thế giới ở Miền Nam


Hiện thực xã hội chủ nghĩa - phần quan trọng nhất - là một thực tế lịch sử


Mỹ thuật ở vùng giải phóng Miền Nam - Kinh nghiệm thời chống Pháp và bài học hiện thực xã hội chủ nghĩa


Mỹ thuật đô thị Miền Nam - sự phát triển song song - những nỗ lực cách tân


Chương IV:


PHẦN TƯ CUỐI THỂ KỶ HÒA HỢP - ĐỔI MỚI - HỘI NHẬP


Mười năm đầu vất vả (1975 - 1985)   89


Hòa hợp và mâu thuẫn


Bộ máy nào sản phẩm ấy


Nghệ sĩ xã hội chủ nghĩa, nghệ sĩ ở R về và nghệ sĩ tại chỗ - ba "lực lượng" trong một khuôn mẫu?


Mỹ thuật Đổi Mới - êm ả và quyết liệt


Năm năm bản lề 1985 - 1990 - Bắt đầu từ trong cơ chế


Những triển lãm


Trại sáng tác Đại Lải - và tham quan nước ngoài


Lý luận phê bình và thông tin đại chúng


Thập niên 1990 - 2000 mở cửa - hội nhập - hình thành thị trường


Mở cửa và "phát hiện ra mỹ thuật Việt Nam"


Mỹ thuật đương đại - Các "nghệ sĩ thị giác"


Ba thế hệ - một địa chỉ


Từ "hải ngoại trở về"


Hội họa bùng nổ rồi trì trệ


Không gian rộng lớn


Các khuynh hướng thẩm mỹ - cái mới - cái tôi khác - mẫu họa sĩ độc lập


Cảm hứng tự hào, tình cảm tưởng niệm


Thẩm mỹ dân tộc - hiện đại - mở cửa


Một khuynh hướng thẩm mỹ mới


Sự đa dạng của những "cái tôi" khác nhau


Phức tạp và không đồng nhất


"Trăm năm thì ngắn..." thay lời cuối


Tài liệu tham khảo


 PHIÊN BẢN MINH HỌA


Phụ lục


NGHỆ THUẬT TẠO HÌNH VIỆT NAM HIỆN ĐẠI


Lời nói đầu


I. Sự ra đời và phát triển của nghệ thuật tạo hình Cách mạng Việt Nam


II. Sự mở rộng về đề tài và thành công về hình tượng


III. Sự phát triển của các chất liệu. Bước hình thành của bộ môn thể loại và loại hình nghệ thuật tạo hình


1 - Sự phát triển của các chất liệu và kỹ thuật


2 - Các môn nghệ thuật, các chủng loại, thể loại, loại hình nghệ thuật tạo hình


IV. Vấn đề phong cách và sự hình thành phong cách cá nhân


V. Kết luận


Lời bạt: Đi không hết chiều…

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Về tranh chấp bản quyền "Tôi đưa em sang sông" của Y Vũ - Nhiều tác giả 19.11.2017
Về tuyên bố của ca sĩ Thanh Lam - Đỗ Duy Ngọc 23.10.2017
Cố nhạc sĩ Thanh Sơn: Dấu son bolero trong nền âm nhạc Việt - Tư liệu sưu tầm 19.10.2017
Ông Thủy Nguyên: Hãng phim là cái chợ trời trước khi tôi đến, nghệ sĩ tới chỉ xả rác - Tư liệu 10.10.2017
Gởi thím Tùng Dương - Đỗ Duy Ngọc 22.08.2017
Vũ Tân Dân không bao giờ giới hạn bản thân - Natalia Kraevskaia 14.07.2017
10 phim hay nhất nửa đầu 2017: hành động, kinh dị và 18+ - Tư liệu 07.07.2017
Rembrandt - họa sĩ vĩ đại nhất thời kỳ hoàng kim - Tư liệu sưu tầm 30.06.2017
Wonder Woman': Phim về siêu anh hùng hay nhất của vũ trụ điện ảnh DC - Tư liệu 02.06.2017
Wonder Woman: trái tim phụ nữ của một siêu anh hùng - Tư liệu 02.06.2017
xem thêm »