tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 20045700
Lý luận phê bình văn học
06.05.2017
Triệu Xuân
Phùng Quán - Hoàng Cầm: Một bài thơ cứu một đời thơ

Nhà văn Triệu Xuân: Cuối năm 1991, đầu năm 1992, nhà thơ Hoàng Cầm (sinh ngày 22-2-1922, quê gốc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) vào sống ở Sài Gòn vài tháng. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng - lúc ấy là Tổng Thư ký Hội Nhà văn Tp Hồ Chí Minh - nhường hẳn căn phòng làm việc của mình ở Trụ sở Hội (62 đường Nguyễn Văn Đậu quận Bình Thạnh) cho Hoàng Cầm tá túc. Thế nhưng ông Hoàng đi suốt, say sưa đi, đọc thơ, nói chuyện và sáng tác như thời trai trẻ. Đi tới đâu ông Hoàng cũng được bạn bè mê thơ ông níu kéo, giữ ở lại vài ngày. Có người bảo ông Hoàng đang hồi xuân ở tuổi Bẩy mươi! Trong những lần tới nhà tôi, ông Hoàng đọc thơ và kể nhiều chuyện đời mình: chuyện những ngày học trường Thăng Long ( Hà Nội), đậu Tú tài toàn phần thời Pháp (năm 1940), chuyện những ngày cộng tác dịch sách văn học cho nhà sách Tân Dân, gia nhập Thanh niên cứu quốc của Mặt trận Việt Minh, thành lập đoàn kịch Đông Phương ở Hà Nội; đến chuyện cả hai vợ chồng ông cùng vào bộ đội năm 1947, rồi ông được cử làm Trưởng đoàn văn công Tổng cục chính trị. Tháng 10-1954 nhà thơ Hoàng Cầm cùng đoàn văn công về tiếp quản Thủ đô. Cuối 1955, Hoàng Cầm về làm Phó Giám đốc Nhà xuất bản của Hội Văn nghệ Việt Nam (tiền thân của NXB Văn học ngày nay). Năm 1957, ông Hoàng tham gia thành lập Hội Nhà văn, là một trong những Ủy viên Ban chấp hành khoá đầu tiên của Hội Nhà văn Việt Nam. 


Trong thời gian làm công tác xuất bản ở Hội Văn nghệ, nhà thơ Hoàng Cầm là người góp phần quan trọng cho việc ra đời tác phẩm nổi tiếng Vượt Côn Đảo ( xuất bản lần đầu năm1955) của nhà văn Phùng Quán. Hoàng Cầm hơn Phùng Quán đúng mười tuổi, hai người là bạn chí thân. Khi kể về Phùng Quán, nhà thơ Hoàng Cầm đã chép tặng tôi bài thơ của Phùng Quán có cái nhan đề rất dài: “Phùng Quán gửi Hoàng Cầm mắc bệnh tâm thần nặng”. Tôi rất  thích bài thơ này, nét chữ của Hoàng Cầm rất đẹp, đúng là chữ của một ông tú tài Tây có khác! Bài thơ này có lai lịch như sau:


Ngày 20-8-1982, Hoàng Cầm bị bắt giam với tội danh "truyền bá văn hóa phẩm phản động", cụ thể là âm mưu đưa bản thảo tập thơ Về Kinh Bắc ra nước ngoài. Mãi đến 16 tháng sau, tháng 12-1983, nhà thơ ký nhận mình can tội "phản động", mới được trả tự do, không xét xử chi cả! Về nhà, Hoàng Cầm lâm bệnh trầm uất, suốt ngày ngồi yên lặng như mất hết cả hồn vía. Bác sỹ bảo là bệnh tâm thần nặng! Bạn bè thân thiết đến thăm, ông cứ ngồi bất động, gương mặt lạnh băng, đôi mắt như chìm vào cõi hư vô. Suốt mấy năm liền như thế, không thuốc thang nào chữa được; những người yêu thơ Hoàng Cầm xót xa trong dạ: kể như nhà thơ đã chết rồi! Quả là Hoàng Cầm không thiết gì trên cõi đời này nữa. Ai đến cũng không biết, nói gì cũng không nghe. Phùng Quán đến nhiều lần, cũng vậy. Một hôm, Phùng Quán cắp chai rượu làng Vân đến, ngồi trước mặt ông Hoàng, rót rượu ra và đọc bài thơ này. Nghe xong bài thơ, nước mắt Hoàng Cầm rịn ra, lăn từ từ trên gò má hóp, tái xanh. Một hai giọt nước mắt Hoàng Cầm rơi vào chén rượu quốc lủi mà Phùng Quán nâng lên mời bạn vong niên! Và thế là họ ôm nhau, hàn huyên… Sau ngày đó, Hoàng Cầm sống lại. Rồi ông Hoàng vô Sài Gòn, đến quán Lá Diêu bông, tiếp tục làm thơ, tiếp tục yêu say mê cõi đời này… Một loạt bài thơ mới ra đời từ đó đến nay.


Triệu Xuân.


 


Bài thơ của Phùng Quán, như một liều thần dược, đã cứu được một nhà thơ! Bài thơ ấy nguyên văn như sau:


PHÙNG QUÁN GỬI HOÀNG CẦM MẮC BỆNH TÂM THẦN NẶNG


Tôi không tin một nhà thơ như Anh


Lại ngã lòng suy sụp


Một nhà thơ đã viết những dòng thơ lẫm liệt


“ - Tiểu đội anh, những ai còn, ai mất?


Không, không ai còn ai mất


Ai cũng chết mà thôi


Người sau kẻ trước lao vào giặc


Giữ vững nghìn thu một giống nòi…”


 


Trên thế gian có nghìn nhà thơ lớn


Trên thế gian có nghìn con sông lớn


Nhưng chỉ có một dòng


Nhờ thơ mà vang vọng


Nhờ thơ mà vinh danh


Đó là con sông Đuống quê Anh


Mà anh  xót xa như bàn tay anh rụng1


 


Tôi tin chắc như đinh đóng cột


Sau khi Anh mất đi


Theo sau linh cữu anh


Ngoài bạn hữu gia đình


Có cả con sông Đuống


Sông Đuống mặc đại tang


Khóc bên bồi bên lở


Sóng vỗ bờ nức nở


Đời đời chịu tang Anh


 


Tôi không tin một nhà thơ như Anh


Lại ngã lòng suy sụp!


 


Hà Nội, tháng 3-1987


Phùng Quán


 Hoàng Cầm chép lại tặng Triệu Xuân ngày 1-1-1992. Ký tên: Hoàng Cầm


Bài này Triệu Xuân đã đăng trên báo Thanh niênKiến thức gia đình.


_____


1 Câu thơ trong bài Bên kia sông Đuống: “ Nghe xót xa như rụng bàn tay”. (T.X)


 


www.trieuxuan.info


 


 


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Về hai văn bản của vua Lê Thánh Tông đối với Nguyễn Trãi - Trần Nhuận Minh 27.07.2017
Tào Tùng: Nhất tướng công thành vạn cốt khô - Hà Phạm Phú 25.07.2017
Nhà thơ thiên tài Joseph Brodsky: những cái may trong cái rủi - Keith Gessen 20.07.2017
Joseph Brosky: Về thơ & đời - Joseph Brodsky 20.07.2017
Kinh Thánh: Tác phẩm văn hóa vô giá của nhân loại - Nguyễn Hải Hoành 16.07.2017
Thế giới xô lệch – Đọc tiểu thuyết đương đại tiếng Việt bằng triết học nhận thức - Lê Thanh Hải 13.07.2017
Ngôn ngữ nghệ thuật thơ Văn Cao - Hà Thị Hoài Phương 09.07.2017
Đôi lời về Vecte và nỗi đau của chàng - Quang Chiến 07.07.2017
Huyền thoại Faust - Triệu Thanh Đàm 07.07.2017
Thời gian không đổi sắc màu (3) - Phan Quang 07.07.2017
xem thêm »