tiểu thuyết
truyện ngắn
thơ
lý luận phê bình văn học
những bài báo
điện ảnh, âm nhạc và hội họa
truyện dân gian VN và TG
Tư liệu sáng tác
tìm kiếm
BẠN ĐỒNG HÀNH
Khách thăm: 22610815
11.05.2018
Trần Vàng Sao
Tôi bị bắt (1)


Lời người sưu tầm – Lữ Phương: Tài liệu sau đây là một tập hồi ký, dày 134 trang A4 đánh


máy vi tính chữ nhỏ xuất hiện dưới hình thức samizdat được photocopy (thứ văn


chương chuyền tay khá phong phú ở Việt Nam sau những năm “đổi mới”) cách đây


có hơn 10 năm. Tác giả của nó là Trần Vàng Sao (tên thật là Nguyễn Đính), một


người làm thơ ở miền Nam, nhưng vào những năm 60 của thế kỷ trước, đã cùng với


nhiều bạn bè đồng lứa đứng lên chống lại chế độ chính trị của miền Nam lúc đó để


cuối cùng “đi về phía bên kia” và chính ở đây anh đã vướng phải một tai hoạ rất tệ hại


cho bản thân.


Cuốn hồi ký này kể lại cái tai hoạ đó khi từ chiến khu, anh được đưa ra miền Bắc trị


bệnh: ở nơi đây, sau một thời gian quan sát, anh đã ghi lại những suy nghĩ của mình


về cái gọi là “hậu phương xã hội chủ nghĩa” đó bằng nhật ký và chính vì những suy


nghĩ ghi thành chữ viết này anh bị các đồng chí của mình tố cáo, truy bức, nguyền


rủa, phỉ nhổ, cô lập, đến chỗ như anh cho biết anh không còn được coi là con người


nữa. Trong rừng, tôi đã nghe biết một số trường hợp những trang nhật ký bị tố cáo,


nhưng chưa thấy có trường hợp nào sự tố cáo lại dẫn đến một cuộc hành hạ, trừng trị


độc địa như trường hợp của Trần Vàng Sao.


Những ai đã đọc Đặng Thuỳ Trâm cùng với những bàn tán về nhật ký của chị khi đọc


xong hồi ký này của Trần Vàng Sao sẽ thấy rất khó mà coi các tài liệu chiến tranh này


là những “bản chứng nghiệm chân thực của lịch sử” – như có một tác giả nào đó đã


cho là vậy. Tuy cùng “chung một chiến hào”, thuộc cùng một thế hệ khi đi vào chiến


tranh (Trần Vàng Sao cũng sinh 1942 như Đặng Thuỳ Trâm), nhưng những giá trị mà


Đặng Thuỳ Trâm tin tưởng một cách “chân thực” thì đối với Trần Vàng Sao lại chỉ là


những điều huyễn hoặc đơn thuần. Không thể nói là không “chân thực” nỗi thất vọng


của một trí thức như anh, một người đi tìm chợt thấy cuối đường của mình một


khoảng hư vô mù mịt.


Sau cái tai hoạ nhật ký ấy, anh sống trong tình trạng của một người đứng giữa hai lằn


lửa. Là người miền Nam, nhưng anh đã phủ định cái huyền thoại quá ngô nghê về một


“một miền Nam đúng nghĩa” dưới một chính thể mệnh danh “dân chủ, tự do, no ấm”


để đi về “phía bên kia”, cuối cùng đã bị cả “phía bên kia” lẫn “phía bên này” kết án –


điều hiện nay vẫn còn diễn ra đối với một số tác giả đã có cùng một chỗ đứng như anh


trong quá khứ. Dù sao tôi thấy việc cho lên mạng những hồi ức này của anh vẫn là cần


thiết: ngoài những tiếng nói đối nghịch của hai phe (Bắc/Nam, quốc/cộng) đang thống


trị các phương tiện truyền thông, chúng ta có thể nghe thêm được tiếng nói của một


người đã có đầy đủ lý do để không còn phải đứng về phe nào trong hai phe ấy.


Đọc cuốn hồi ký này của Trần Vàng Sao, chúng ta sẽ nghe thêm một tiếng nói khác


để nghĩ ngợi về những gì đã xảy ra trên đất nước, nhất là khi chúng ta chợt nẩy ra cái


mong muốn nhìn lại những chuyện đã qua ấy một cách nhiều mặt, nhiều chiều. Với


một ý thức thật minh bạch rằng không bao giờ nên coi những tiếng nói ấy là những


kết luận chung cuộc cho cái mà người ta thường gọi là Lịch sử – những tiếng nói ấy,


2


dù chân thực như thế nào cũng không thể tự cho mình cái quyền đồng hoá mình với


bản thân “sự chân thực của lịch sử”, dù đó là sự chân thực của một niềm tin hay là sự


chân thực của một nỗi hận thù.


Sài Gòn ngày 2-11-05


Lữ Phương


________


I. Ở K65 thị xã Sơn Tây


1


- Ngồi đó!


- Ngồi đó!


- Ngồi xuống!


- Ngồi xuống đó!


Một hai ba ông không nhìn tôi chỉ cái ghế quay lưng ngay ở cửa ra vào nói. Tôi ngồi


xuống, rồi dớm người kéo vạt áo bông lên. Hình như hai cái bàn đâu lại với nhau.


Ghế, ghế xung quanh. Tôi nghe tiếng chân ghế kéo lẹt xẹt trên nền xi măng. Rất nhiều


ông đã ngồi trước. Rất nhiều ông đội mũ cát dạ, kiểu Trung Quốc, kiểu Liên Xô; một


hai ba cái mũ bê-rê. Tất cả đều mặc áo ấm, áo dại cán và áo bông, và choàng khăn


cùng một loại bằng len, chỉ khác màu, lấm tấm đỏ đen xanh trắng. Tôi lấy thuốc ra


hút. Trước mặt tôi là cái cửa sổ to rộng, nhiều cánh, không có song và tàng cây xanh ở


ngoài xa. Sột soạt, với tiếng ghế đụng nhau, họ soạn sổ sách, giấy bút. Tất cả bọn họ


đều là một màu xanh đậm đen và đen, và to phồng. Mặt của họ đỏ, đen chì, trắng xám,


có mặt đỏ láng. Số đông bọn họ đều già, tuổi từ 50 trở lên. Có một hai người suýt soát


trên dưới 40. Bọn họ đều lạ đối với tôi và hầu hết tôi không biết tên, và nếu tôi có biết


thì cũng nghe họ xưng hô với nhau. Tôi cũng không biết rõ họ là ai, ở đâu đến.


Tôi nghe có tiếng nói giữa đám người đó, giọng Thừa Thiên pha giọng Bắc rất khó


chịu:


- Thôi, làm đi!


Ông vừa nói tên Lai, mặt đỏ láng


Một người mở tờ giấy ra để trước mặt và đọc:


- Họ và tên: Nguyễn Đính


Sinh ngày: 12-12-1942…


Người đó dướng hai con mắt khỏi cặp kính ngó tôi; nói bằng giọng Quảng cũng pha


Bắc chớt chớt:


- Thật không?


3


Tôi ngó người đó không trả lời. Người đó cuối xuống đọc tiếp. Trong lúc ông này đọc


lý lịch của tôi, tất cả bọn họ đều ngó chằm tôi. Một ông trễ kính xuống đầu chót mũi


dướng mắt ngó; một ông nghiêng đầu sang ông bên cạnh miệng mấp máy, mắt liếc


xéo tôi; một ông dim mắt tay đỡ cầm ngó tôi; một ông dựa ngửa nhìn tôi qua khói


thuốc; một ông miệng méo như cười, tai đụng vai ngó tôi, ông nữa phía bên cạnh


chống tay một bên đầu, răng cắn vào môi ngó tôi; ông nữa cắn gọng kính khịt mũi ngó


tôi; ông nữa vừa xoay vừa thổ xuống mặt bàn cái bi-kê Trung Quốc, đánh hai hàm


răng theo nhịp ngó tôi; ông nữa mím thít hai hàm răng, bạnh cằm ra ngó tôi; ông nữa


cắn răng vào khẩu tay ngó tôi; ông nữa ngửa mặt lên trần ngó mắt xuống vào tôi.


Ông kia đọc xong, một ông khác dựa ngửa gõ gõ cả bàn tay xuống mặt bàn, gục gặc


đầu, hất hàm hỏi:


- Anh khai thật chứ?


Tôi nghe tiếng nước chảy dưới nhà lỏng bỏng. Có tiếng đàn bà nói:


- Mở nước ra rồi thì phải đóng lại chứ. Lãng phí thế này…


Tiếng nước chảy to hơn, nước đổ vào cái thau men thì phải; tiếng bọt sủi, nước tràn


rồi. Chỗ này thỉnh thoảng tôi hay rửa chân cho mát khi đi qua đây. Tiếng nước tắt.


Tiếng người đàn bà:


- Đun nước lên con!


- Từ ngày ra Bắc đến bây giờ anh đã làm gì. Cái ông tên Lai mặt đỏ láng, đổi mũ cát


xanh gần như đen kiểu Trung Quốc, lắc người trên ghế. Khi cái ghế dừng lại, ông ta


chồm người ra phía trước, nói như thế. Hai con mắt ngó thẳng vào tôi. Hết câu ông ta


dựa ngửa người lại, mười ngón tay gõ hết lên mặt bàn, điếu Điện Biên bao bạc ngậm


trên miệng, đầu hất ra phía trước, cằm đụng vào cái cổ áo lông màu đà. Hai hàm răng


ông Lai đó mở ra:


- Nói đi và nói thật!


Có tiếng kẹt bi-kê. Tôi rút một điếu thuốc, rối vuốt điếu thuốc cho thẳng. Tôi đưa điếu


thuốc lên môi, hai bàn tay đan vào nhau trên mặt bàn. Tôi không hút. Tôi khịt mũi, rồi


lấy điếu thuốc ra khỏi miệng và nhổ từng sợi thuốc dính trên môi ra. Tôi hút thuốc.


Hôm đó là sáng 25 tháng 1 năm 1972 tại Viện điều dưỡng K65 ở Thị xã Sơn Tây.


Đêm hôm qua, khoảng bảy tám giờ, tôi thấy có một người đàn ông trên 50 tuổi vào


phòng tôi ngồi nói chuyện với ông già người Phú Yên tên Giác ở cùng phòng với tôi.


Trong khi nói chuyện, thỉnh thoảng ông người lạ này giả đò bâng quơ nhìn tôi. Lúc đó


tôi ngồi ở phòng trong. Tôi không để ý đến thái độ của ông ta. Tôi đang đọc và viết.


Bảy giờ sáng hôm sau, ngày 25-1-1972, ông trưởng khối bệnh nhân đến gặp tôi nói:


- Anh qua gác hai nhà C, có mấy anh ở trên gặp.


Thôi, tôi bị rồi. Tôi đi dọc dãy hành lang. Những con mắt, những con mắt ngó tôi


không như thường. Họ biết hết tôi rồi. Họ đã cùng nhau họp hành, sắp xếp hết cho tôi


rồi. Tôi bị dòm ngó như một con quỷ sứ bắt đầu từ dãy hành lang này, từ ngày này.


Gần một tháng nay tôi đã đoán biết mọi sự rồi sẽ xảy ra cho tôi. Nhưng tôi không biết


người ta sẽ xử tôi như thế nào và bằng cách nào. Cách đây một tháng, bà bác sĩ chủ


nhiệm khoa tôi ở, tên Quy, đến báo cho tôi biết:


- Sáng mai anh về E2 kiểm tra sức khỏe và nhất là để chụp phim lại cái dạ dày. Anh


nhớ mang theo quần áo để dùng trong một tuần.


4


E2 là bệnh viện dành cho cán bộ miền Nam ra Bắc chữa bệnh. Bệnh viện này ở làng


Cổ Nhuế cách trường đảng Nguyễn Ái Quốc độ ba trăm mét. Về E2 kiểm tra sức khỏe


là phải ở lại đó một tuần. Tôi hoàn toàn không biết đây là sự sắp xếp của Ban bảo vệ


Đảng (thuộc Ban Thống Nhất của Chính Phủ) (?) và Cục đón tiếp cán bộ B. (Tất cả


các cơ quan bí mật hay công khai này tôi không biết rõ, chỉ gọi chung là Ban Thống


Nhất hoặc Cục đón tiếp).


Tôi lại cho là tôi gặp may, vì đây là một dịp tôi ở gần Hà Nội để đi chơi với Nguyễn


Hữu Ngô, Hồ Tính Tình (bí danh là Hồ Thanh) và những anh em bạn bè khác. Hơn


nữa, thường sau một thời gian chữa bệnh, người nào được kiểm tra lại sức khỏe tức là


sắp sửa chuẩn bị vào Nam lại. Lúc này tôi rất muốn trở lại chiến trường. Tôi vui.


Những ngày ở E2 thỉnh thoảng tôi về Hà Nội ở chơi với bạn bè. Thời gian này tôi viết


tiếp cho xong bài thơ dài trên 500 câu: “Bản Thánh ca của một người dựa cột đình


liếm lá bánh”. Một sáng thứ bảy tôi thanh toán tiền ăn của tôi những ngày ở E2 (tất cả


đều trên giấy tờ). Sáng Chủ nhật tôi qua K10 ở Gia Lâm thăm ông Sự. Ông Sự là Phó


ban tuyên huấn Thành ủy Huế ra Bắc chữa bệnh và học tập. Lúc đó, ông ta đang ở


K10 bồi dưỡng sức khỏe chuẩn bị vào Nam. Tôi ngỏ ý với ông Sự là tôi muốn trở lại


chiến trường và nhờ ông tạo điều kiện cho tôi vào càng sớm càng tốt. Khác với những


lần gặp trước, bao giờ ông Sự cũng hỏi tôi đã khỏe chưa, vết thương ở đầu gối và cái


bụng thế nào, có đủ sức leo dốc không. Lần này ông Sự chỉ ậm à ậm ừ với tôi. Tôi


không để ý đến thái độ lạnh nhạt của ông đối với tôi. Tôi hỏi ông:


- Bao giờ anh vào lại?


Ông Sự loay hoay xếp dọn, lục lọi, tìm kiếm những thứ vặt vãnh giấy má gì đó giữa


giường, trong ba lô với những cử chỉ, động tác của chân tay quờ quạng lúng túng,


thừa một cách vô ích, thỉnh thoảng lại khịt mũi vài cái. Ông nói không nhìn tôi:


- Cũng chưa biết nữa.


Rồi xoay qua xoay lại Ông nói lảng một mình:


- Chà không biết để mô hè?


Tôi đi gặp một vài người quen ở các phòng gần đó. Lúc tôi quay lại thì ông Sự đã đi


đâu rồi. Tôi tìm một miếng giấy loại để đi cầu. Tôi thấy ở dưới đất phía trên đầu


giường của ông Sự một tờ giấy vo tròn lại. Tôi nhặt lên. Vào ngồi trong cầu, tôi


trăn tờ giấy ra, hoàn toàn tình cờ. Chữ của thằng Trần Nguyên Vấn, bằng bút bi


bấm màu xanh viết trên giấy kẻ ngang, tờ ét, xếp đôi. Hèn gì ông Sự đối xử với


mình lạnh nhạt và đờ đẫn. Lâu nay tôi có hơi nghi thằng Nguyễn Viết Trác (chứ


không nghĩ nó có thể phản tôi), tôi nghi ngờ về lòng thành thật và thẳng thắn của hắn.


Khi nói chuyện với tôi, nhất là về chuyện chính trị, về tình trạng xã hội ở miền Bắc,


về chiến tranh, về đảng… hắn bao giờ cũng chỉ ậm ờ và làm ra vẻ lắng nghe, và


không bao giờ tỏ vẻ phản đối hay đồng ý. Còn thằng Trần Nguyên Vấn, hắn ở với tôi


cùng một cơ quan trong rừng. Lúc ra Hà Nội cho đến lúc này, hình như tôi có gặp một


hai lần gì đó. Nó không biết gì về tôi lúc ở miền Bắc hết. Chỉ có thằng Trác. Tôi giật


mình và đắng cuống cổ. Tôi hoàn toàn không ngờ và cho đến hôm nay, ngày 25 tháng


1 năm 1972, người ta đem xử tôi, tôi cũng không nghĩ là người ta đã xử sự với tôi như


thế. Không phải là công việc của họ đã được tổ chức và âm mưu một cách bí mật, rất


tài nên tôi không biết được. Thực sự lúc này đây, lúc tôi đang ngồi trong cầu tiêu của


K10 này, tôi đã dự đoán được một đôi điều sẽ xảy đến cho tôi và tôi đã biết người


muốn “lật tẩy phản động, chống đảng” của tôi là ai. Tôi cho rằng tôi không gì phải sợ


về những điều tôi viết trong nhật ký và trong những bài thơ của tôi lúc tôi ở miền Bắc.


Trong thư gửi cho ông Sự mà tình cờ tôi tưởng là giấy loại đó và lúc này tôi ngồi


5


trong nhà cầu đang đọc đây, thằng Vấn báo cho ông Sự biết công việc của hắn và


thằng Trác, đại ý thế này: Cả hai đứa đã làm việc với Ban bảo vệ Đảng và Cục đón


tiếp cán bộ B về tôi và hỏi ý kiến ông Sự với tư cách là thủ trưởng của tôi về cách xử


lý trường hợp của tôi như thế nào. Cứ như lời lẽ trong thư thì thằng Vấn không nói


trắng ra nhưng cố giành phần lớn công cho hắn về việc “phát hiện tôi là một tên


phản động chống Đảng”. Khoảng năm 1978, 1979 gì đó; Võ Quê có nói với tôi


“ông Trác luôn vỗ ngực cho là mình đã lập được một công lớn là phát hiện Trần


Vàng Sao là một tên phản động”. Võ Đại Ngẫu kể hồi 1976 hắn gặp thằng Vấn ở


Hà Nội, thằng Vấn cũng vỗ ngực giành công kịp thời tố cáo tôi là một tên phản


động chống Đảng.


Tôi vò lá thư của thằng Vấn lại như cũ và xé bao thuốc thay vào cho việc riêng


của tôi trong nhà cầu. Tôi bỏ lại lá thư vào chỗ cũ dưới thềm nhà trên đầu


giường của ông Sự. Tôi nghĩ một cách dại rằng như thế làm như tôi không biết gì


về âm mưu của thằng Trác, thằng Vấn với ông Sự. Tiếc là tôi đã không giữ được


lá thư đó. Nhưng nếu tôi có giữ thì sau này cũng bị tịch thu.


Tôi chào ông Sự rồi về Hà Nội. Gặp Nguyễn Hữu Ngô, Hồ Tính Tình tôi chỉ nói:


Sáng thứ hai tao lên Sơn Tây. Loanh quanh luẩn quẩn trong Hà Nội với anh em bè


bạn, mượn một vài cuốn sách, mua một vài tờ báo rồi về bệnh viện E2. Tôi hoàn toàn


không biết kể từ lúc này tôi đang bị theo dõi sát nút. Tôi đi đâu, đến nhà ai, gặp ai ở


Hà Nội người ta đều biết.


Sáng thứ hai có xe, tôi lên Sơn Tây. Tôi sống trong một tâm trạng bồn chồn, lo lắng,


không yên. Trước sau tôi cũng bị. Thằng Trác cố tránh tôi. Tôi hoàn toàn không biết


là thời gian tôi ở bệnh viện E2, va ly của tôi đã bị lục soát. Và thằng Trác chủ mưu


trong việc này. (Lúc tôi về E2 tôi gửi chìa khóa va ly cho hắn). Vài ngày sau đó tôi


tìm cách đốt mấy tập nhật ký của tôi rất dày, khoảng 4, 5 tập vở một trăm trang viết


hai mặt. Việc đốt tập nhật ký rất khó. Tôi đã đốt và làm như việc đốt giấy loại. Có khi


tôi đốt trước mặt mọi người, nhưng không ai để ý. Có khi nhân chuyện làm vệ sinh


đốt rác, tôi xé nhỏ các tập vở lấp rác lên rồi đốt. Tôi làm như một kẻ không có việc


chi làm lấy chuyện đốt rác nhìn lửa cháy khói bay cho vui.


Và bây giờ đây tôi đang bị tra tấn trong cái phòng của căn nhà C này.


- Từ ngày ra Bắc đến nay anh đã làm gì? Hãy khai đi, khai cho thật.


Bây giờ cái ông tên Lai mặt đỏ láng này không nói “hãy nói” nữa mà “hãy khai đi”.


Những người chung quanh tôi mặt mày lạnh tanh. Tôi có cảm tưởng họ bất động. Tôi


nói:


- Tôi không biết các anh muốn tôi khai cái gì?


Cái ông Lai đó ngó căm vào tôi:


- Anh khai hết tất cả những việc mà anh đã làm từ ngày ra Bắc đến nay.


- Nhưng mà việc gì mới khai được chứ? Tại sao tôi lại phải khai? Tôi không biết các


anh muốn gì?


Những người chung quanh tôi động đậy. Có người cầm tách nước lên uống; có người


đổi thế ngồi; có người phịp phịp trong miệng. Ông tên Lai trề môi dưới, gật gật cái


đầu, dim mắt nhìn tôi. Ông ta hừ trong miệng một tiếng:


- Anh đừng có giả vờ. Anh tưởng anh qua mặt được chúng tôi hả? Chúng tôi biết hết


anh rồi. Anh thành thật đi cho rồi.


6


Đến lúc này thành thật mà nói tôi không hiểu họ muốn gì ở tôi. Tôi nói:


- Tôi ra Bắc làm gì các anh đều đã biết.


Có tiếng “hử” và tiếng khịt mũi.


- Này, tôi nói cho anh biết. Anh không dấu được chúng tôi đâu. Tất cả những việc làm


của anh chúng tôi đã biết và có đầy đủ tài liệu làm bằng cớ. Anh thành khẩn sẽ được


khoan hồng. Cũng cái ông tên Lai đó nói.


Đã đến nước này, tôi bực lắm rồi:


- Tôi không hiểu các anh muốn tôi nói gì. Tôi ra Bắc nằm ở E2, lên E1 và bây giờ ở


K65. Những việc đó các anh đã biết rồi.


- Anh ngoan cố, không chịu thành khẩn.


Ông Lai đó hất hàm cho một người trong bọn. Ông này khoảng dưới bốn mươi tuổi.


Ông ta thủng thẳng hỏi tôi:


- Anh Đính, chúng tôi gặp anh hôm nay là tạo cho anh một cơ hội để anh sớm thức


tỉnh, đừng đi sâu thêm nữa vào con đường tội lỗi của anh. Anh nên thành thật khai hết


những việc làm của anh.


Ông ta nghỉ một lát, rồi nói tiếp:


- Khi ra Bắc, ai giao nhiệm vụ cho anh. Nhiệm vụ đó là nhiệm vụ gì? Anh đã gặp ai, ở


đâu, bao giờ? Anh đã tổ chức họ như thế nào? Công việc của anh hiện nay đã tiến


hành đến đâu? Anh phải nói thật, nói hết, không được giấu giếm. Sinh mạng của anh


là do nơi sự thành khẩn của anh quyết định đó.


Đợi cho ông này nói xong, một ông khác một tay dựa lên thành ghế, một tay đặt trên


bàn, nghiêng người về phía tôi, nó thêm vào:


- Chúng tôi biết hết những việc anh làm, nhưng chúng tôi muốn tự anh nói ra hết. Vì


chỉ có như thế, anh mới hưởng được lượng khoan hồng của Đảng.


A, thì ra như thế. Bây giờ thì tôi hiểu ra rồi, họ nói tôi là CIA. Như thế tôi chẳng cần


gì phải đối phó gì với họ về điều này nữa. Tôi dựa ngửa người ra và hút thuốc. Thái


độ của tôi làm cho họ bực tức. Tôi nói:


- Tôi đau dạ dày và bị thương. Tôi được Thành ủy Huế cho ra Bắc chữa bệnh.


Ông tên Lai đó chồm người ra phía trước, cùi tay chống lên bàn, rung rung ngón tay


trỏ chỉ vào tôi, lần này ông ta nói to, dằn từng tiếng một:


- Đến lúc này mà anh vẫn còn ngoan cố. Được, chúng tôi có cách để cho anh phải


khai thật, nhưng chúng tôi vẫn muốn chính anh thành thật khai báo để cho anh có cơ


hội được hưởng khoan hồng của đảng. Anh nghe chưa?


- Tôi có gì mà ngoan cố. Tôi được Thành Ủy Huế cho ra Bắc chữa bệnh. Tôi có làm


gì đâu mà các anh bảo tôi phải khai báo.


- Thôi được. Anh không nói, nhưng rồi anh cũng phải nói.


Cái ông độ dưới bốn mươi tuổi mở cặp ra, cái cặp da rất to màu đen, loại cặp đựng


sách vở của học trò (loại cặp bấy giờ khó thấy có ở miền Bắc). Bây giờ tôi mới để ý


người nào trong bọn họ cũng có cặp xách riêng. Một hai người có cặp to, còn phần


đông là xách. Ông này lấy trong cặp ra một cái cặp bìa cứng dày to đựng toàn giấy.


Ông ta lật lật giấy tờ. Trong lúc đó, ông tên Lai vẫn cái giọng dữ tợn hỏi tôi:


7


- Anh đã viết gì trong nhật ký?


Hỏi chi lạ. Tôi nói:


- Tôi không thể nhớ hết được.


- Được rồi, anh phải nhớ.


Cái ông dưới bốn mươi tuổi đó để hai tay lên cặp giấy mở ra trước mặt, nói:


- Anh Đính, tất nhiên đã gọi anh đến đây để làm việc, chúng tôi phải có đầy đủ hồ sơ


và bằng chứng về anh. Anh đừng tưởng là tôi nói thế để dọa anh đâu, cũng không phải


nói thế để lừa anh. Chúng tôi chỉ muốn cứu anh. Một người có học như anh tôi chắc


anh hiểu được những hậu quả của việc làm của mình lâu nay.


Tôi uống nước và ngó ra ngoài cửa sổ. Trời khô và lạnh. Không khí bắt đầu căng


thẳng. Trên mặt của họ đã lộ vẻ căm tức. Họ không còn như bất động nữa. Tiếng giày


dép kéo trên sàn nhà; tiếng áo quần xát trên ghế; chân ghế đụng chân bàn. Bọn họ


xoay người, nghiêng, ngửa, đổi thế ngồi, chống tay lên cằm, cắn môi, cắn ngón tay,


đẩy gương sát vào mắt, đẩy tách nước ra xa, bẻ ngón tay.


Ông tên Lai, chắc ông ta là trưởng đoàn của đoàn người tra khảo tôi, nói, nói nhanh:


- Tôi biết hiện nay anh đang nghĩ gì về chúng tôi. Tôi biết những gì đang chứa trong


đầu óc của anh. Tôi nói thẳng anh là một tên phản động, chống Đảng. Anh căm thù


chúng tôi, căm thù chủ nghĩa xã hội, căm thù chế độ này. Anh đang âm mưu lật đổ


chế độ này. Có phải chính anh đã kêu gọi biểu tình, viết báo chữ to lật đổ chế độ này


hay không? Anh sợ? Anh chối à? Nói đi, nói đi, có phải không?


Ông ta chồm người ra trước dằn giọng:


- Đây, đây này, anh đòi bắn, đòi treo cổ tất cả bọn chúng nó; đã đến lúc phải biểu tình,


viết báo chữ to tố cáo tội ác của chúng nó.


Ông ta dừng lại, bỏ kính xuống bàn nghe cạch:


- Có phải anh đã viết trong nhật ký như thế không?


- Tôi không nhớ.


- Anh viết mà anh lại không nhớ à?


- Làm sao tôi nhớ hết những gì tôi viết.


Cái ông trẻ dưới bốn mươi tuổi đứng dậy, xoay người ra phía sau lấy cái cặp da để


đứng dưới sàn nhà. Cái cặp đã mở sẵn. Ông ta xây lưng về phía tôi. Ông rút ra một tờ


giấy đưa ra trước mặt tôi:


- Cái gì đây? Có phải chữ của anh không?


- Phải?


Đó là bức ảnh chụp một trang nhật ký của tôi, khổ bằng tờ giấy kẻ ngang. Đến lúc này


tôi mới biết là toàn bộ nhật ký của tôi đã bị chụp ảnh trong thời gian tôi về bệnh viện


E2 để kiểm tra sức khỏe, và bây giờ tôi mới biết việc tôi đi E2 kiểm tra sức khỏe là


một sự xếp đặt của Ban Thống Nhất Trung ương, Cục đón tiếp cán bộ B và Cục 78.


Ông Lai nói:


- Anh hết chối chưa?


8


Mọi người ở đây đều đã biết trước sự việc sẽ diễn tiến ra sao rồi. Tối hôm qua họ đã


họp với nhau bàn kế hoạch.


- Tại sao anh lại đòi bắn, đòi treo cổ? Bắn ai, treo cổ ai? Nói đi!


Tôi nói:


- Tôi đòi bắn tất cả những kẻ nào, người nào đã ăn đường, sữa, tã lót của trẻ con, ăn


hòm, vải liệm của người chết, những kẻ đã đẩy con dân vào chiến trường còn con


cháu họ thì qua Liên Xô, Bungari, Hungari…


- Anh đòi bắn cả Trung ương Đảng kia mà.


- Nếu trong Trung ương Đảng, trong Chính phủ có người nào đã ăn như thế, theo tôi,


đều đem bắn được hết.


- Anh lại còn kêu gọi biểu tình?


- Tôi đâu có kêu gọi ai. Tôi nói là đã đến lúc phải làm như thế.


- Vì sao lại viết báo chữ to?


- Viết báo chữ to để mọi người đều biết.


- Mọi người là ai?


- Nhân dân.


- Nhân dân, hừ, một ông chỉ vào mặt tôi, nhân dân! Anh làm gì có nhân dân. Nhân


dân theo Đảng làm cách mạng, đổ xương, đổ máu để có được như ngày nay. Nhân dân


của anh là nhân dân kiểu Mỹ Ngụy. Anh là kẻ thù của nhân dân thì có.


Giọng ông ta mỗi lúc một to, mỗi lúc mỗi gấp.


- Anh là một tên gian dối. Anh khai lý lịch không thật. Anh bảo anh thuộc tầng lớp


dân nghèo thành thị. Anh tưởng anh qua mặt được tổ chức à? Dân nghèo thành thị


dưới chế độ Mỹ Ngụy mà học hành được như anh à, mà lại lên được đại học như anh


à? Không phải là tư sản thì gia đình anh cũng thuộc tầng lớp tay sai Mỹ Ngụy. Đúng


là Mỹ Ngụy đã đào tạo anh không uổng. Anh chui rúc vào tổ chức cách mạng cũng


khá sâu, anh Đính.


Ông ta dừng lại. Một vài người trong đám người này gật gật đầu tán thưởng ý kiến


của ông ta. Một vài người ghé đầu vào nhau to nhỏ. Ông ta nói tiếp vừa nói vừa nhìn


xuống cuốn sổ:


- Theo tôi, tất cả những tư tưởng phản động của anh trong nhật ký, trong thơ không


phải chỉ là lẻ tẻ, ngây thơ, không phải là do nhận thức bị hạn chế. Tất cả đều có hệ


thống, đều nằm trong một hệ thống, từ văn chương đến triết học, chế độ xã hội chủ


nghĩa, Quốc hội, chuyên chính vô sản, sự lãnh đạo của Đảng, các tổ chức quần chúng,


hạn chế sinh đẻ, sinh hoạt xã hội, chiến tranh, các đồng chí lãnh tụ, thậm chí cái áo,


cái quần, loong sữa miếng đường, rác rưởi đều có trong nhật ký của anh, đều bị anh


xuyên tạc, nói xấu. Anh xem cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân ta hiện nay là


máu, là chết chóc. Anh không phân biệt được chiến tranh chính nghĩa với chiến tranh


xâm lược của bọn đế quốc. Anh lên án tất cả mọi cuộc chiến tranh, cho chiến tranh là


ghê tởm.


Cái ông dưới 40 tuổi lại chìa ra một bức ảnh:


- Có phải như thế không?


9


Đó là bức ảnh chụp một trang nhật ký của tôi, trong đó có đoạn tôi nói về chiến tranh.


Tôi không nhớ nguyên văn, đại ý tôi cho rằng tất cả mọi cuộc chiến tranh đều là thảm


họa, đều là máu và xác chết. Tôi ghê tởm và sợ chiến tranh. Hình như tôi có dẫn lời


của một người nào đó nói về trận đánh ở Nam Lào: “Đó là một chiến thắng vĩ đại,


nhưng hết sức đau lòng, vì có quá nhiều người chết mà đều là người Việt Nam”.


- Vậy là anh đã không phân biệt địch và ta, tức là anh đứng về phía kẻ thù. Anh ghê


tởm cuộc chiến tranh này, tức là anh chấp nhận cuộc chiến tranh xâm lược, anh cho đế


quốc Mỹ và bè lũ tay sai là chính nghĩa.


Một ông khoảng 57, 58 tuổi mặc áo đại cán màu nâu, ngồi đối diện với tôi ở cuối hai


cái bàn đâu lại, từ nãy giờ không nói, bây giờ vươn hai tay ra trước và nhìn vào xấp


giấy để trên bàn, nói:


- Đây này, anh viết bằng tiếng Pháp, đại ý: “Chiến tranh là thế đấy con hãy nhìn và


nhớ lấy, vâng, chiến tranh là thế đấy, là chết chóc, hận thù, hủy diệt, là làm cho con


người quên tất cả những tình cảm nhân loại”. Hừ, nhân loại, nhân dân! Nhân loại,


nhân dân của anh là nhân loại, nhân dân của bọn tư sản, đế quốc. Chủ nghĩa của bọn


thực dân đã làm cho anh trở nên ngu đần.


Tôi nhớ tôi có ghi lại trong nhật ký lần tôi, Nguyễn Hữu Ngô, Hồ Tính Tình đi thăm


ông Nguyễn Đóa, ông Tôn Thất Dương Tiềm và bà Nguyễn Đình Chi ở phố Nguyễn


Du, Hà Nội. Lúc đó những người này ở trong Mặt trận Liên Minh thành phố Huế ra


Hà Nội cư trú. Ông Đóa là thầy dạy Pháp văn, ông Tiềm là thầy dạy quốc văn của tôi


năm đệ tứ ở trường Bồ Đề Huế. Tôi nói với thầy Đóa: “Thưa thầy, con nhớ mãi câu


mà thầy dạy bọn con năm học đệ tứ ở Bồ Đề”. Tôi đọc câu nói về chiến tranh đó bằng


tiếng Pháp. Thầy Đóa xua tay: “Thôi, thôi…..”. Tôi biết lúc đó, trong hoàn cảnh đó


thầy ngại.


Cái ông trẻ dưới 40 này (thôi cứ tạm gọi ông ta tên Thanh) nói tiếp theo liền:


- Rõ ràng đây anh Đính này. Anh viết: “Đâm mũi chông vào ngực kẻ thù, tôi tự do và


trở thành thi sĩ”.


Ông ta đọc thêm một số câu trích trong bài “Những con đường đã đi qua và những


con đường sẽ đi tới” của tôi viết khoảng đầu năm 1968 lúc còn ở trong rừng, trong đó


có những câu nói về những bàn tay rướm máu vì kéo thép gai (tôi không nhớ rõ


nguyên văn). Hình như ông ta có đọc câu: “hàng cờ bay trên đống thịt người” thì phải.


Ông mặc áo đại cán màu nâu giải thích thêm:


- Kẻ thù? Hừ! Anh đã để lộ rõ con người thật của anh rồi. Kẻ thù ở đây, thưa các đồng


chí, là kẻ thù của anh ta, là cách mạng, là chúng ta ngồi ở đây. Anh ta đâm vào cách


mạng, vào đảng để anh được tự do và trở thành nhà thơ. Kinh thật! Còn những người


kéo thép gai tay rướm máu, đó là anh muốn ám chỉ các chiến sĩ giải phóng phải sống


cuộc sống đọa đày… chớ gì nữa.


Tôi không cãi gì thêm mệt. Khoảng tháng 11-1968, tôi có làm bài thơ tưởng niệm


Trần Quang Long (hy sinh tháng 10-1968 tại chiến trường Tây Ninh) và dán trên tờ


báo tường của Chi đoàn Thanh niên thuộc cơ quan Thanh vận Thành Uỷ Huế (C90).


Tôi nhớ mấy câu của Trần Quang Long trong bài “Thưa mẹ trái tim”:


Con sẽ vót nhọn thơ thành chông


Xuyên vào gan lũ giặc


10


………


Và tôi viết:


Đâm mũi chông vào ngực kẻ thù


tôi tự do


và trở thành thi sĩ


Tôi chỉ nói:


- Chỉ có ta mới dùng chông chứ địch không dùng chông. Còn những bàn tay kéo thép


gai rướm máu là tôi nói đến những người sống trong vùng địch bị bắt đi xây đồn đắp


lũy.


Cái ông 57, 58 tuổi mặc dại cán màu nâu, xoay sang hỏi tôi:


- Trong nhật ký anh có viết mấy chữ tắt C.C, nghĩa là gì


- Comité Central


- Vì sao anh lại viết tắt mà không viết thẳng ra là Trung ương Đảng.


- Đó là thói quen ghi chép của tôi. Tôi viết cho tôi.


- Anh cố ý che mắt những người nào đó tình cờ đọc nhật ký của anh chứ gì nữa? Đây,


anh viết…


Ông ta chìa cho tôi một tấm ảnh khác.


- Một câu tiếng Pháp có nghĩa như thế này: “Cách mạng cần lao muôn năm!” Anh có


dấu ý đồ của anh ở đâu cho được. Anh vẫn nuôi mộng bắc tiến của bọn Cần lao nhân


vị Ngô Đình Diệm.


Tôi cấm bức ảnh đọc và nói:


- Không phải như thế. Tôi viết thế này: “Vive la révolution prolétarienne!”, nghĩa là


“cách mạng vô sản muôn năm!”. Đó không phải tôi nói, câu đó là của Lênine.


Tôi biết đây là một sự cố tình xuyên tạc của ông ta. Ông ta có lẽ là người duy nhất


trong đoàn khảo tra tôi biết tiếng Pháp. Ông ta là người tra vấn tôi về những đoạn ghi


chép, trích dẫn của tôi bằng tiếng Pháp. Nhưng từ đó, người ta vẫn cứ buộc tôi là một


tên CIA-Cần-lao-nhân-vị-tay-sai-Mỹ-Ngụy, “muốn phục hồi một chế độ đã từng lê


máy chém khắp miền Nam sát hại nhân dân, tiêu diệt cách mạng, một chế độ mà ngay


nhân dân miền Nam đã đạp đổ từ năm 1963”.


Ông này nói tiếp, ông coi như không có những lời của tôi nói vừa rồi.


- Cho nên tôi nói thẳng cho anh biết rằng trong máu anh đã có sẵn máu phản động


chống Cộng rồi. Những tư tưởng suy nghĩ như thế sẽ dẫn anh đến hành động chống


đối, làm loạn.


Rồi ông ta chuyển sang vấn đề khác:


- Trường Nguyễn Ái Quốc là một trường đảng nổi tiếng khắp thế giới mà anh cũng


không trừ ra. Anh cho trường Nguyễn Ái Quốc chỉ đào tạo những mẫu người trung


thành với chế độ, với Đảng mà không có đầu óc suy nghĩ độc lập, thậm chí anh còn


nói là có những người mới học có lớp bốn trên danh nghĩa, chữ viết còn sai chính tả


mà cũng học lớp trung cấp, cao cấp Nguyễn Ái Quốc.


11


Trong nhật ký tôi có ghi lại lần Nguyễn Hữu Ngô, Hồ Tính Tình và tôi gặp ông Phạm


Như Cương với ông Tịnh và một bà nào đó (hình như tên Quỳ thì phải) tại Viện Triết


học ở Hà Nội. Trong câu chuyện tôi có nói đại ý: trường Nguyễn Ái Quốc đã đào tạo


được những cán bộ trung thành với đường lối và chủ trương của Đảng, nhưng không


đào tạo được những con người có đầu óc phản tỉnh, suy nghĩ độc lập, nhất là về mặt


tư tưởng triết học. Hình như ít có người (hay là không có người) sau khi học xong có


thể viết được một bài ngắn về triết học Mác-Lênin, một vài dòng về bản tuyên ngôn


Đảng Cộng Sản…


Nguyễn Hữu Ngô, Hồ Tính Tình nói: “Những thứ mà các anh gọi là triết học đã dạy ở


các trường Đảng chỉ là một thứ triết học hành chính, mà hết chữ cho nên phải dùng


hai chữ triết học đó…”.


Tôi có nói: “Theo tôi, tinh thần triết học trước hết là đối thoại. Đối với triết học MácLênin


thì không có đối thoại. Vì chủ nghĩa Mác-Lênin là vô địch, là bách chiến bách


thắng, là muôn năm. Đối thoại ở đây là vô ích mà còn bị… tù nữa là khác. Bởi vì các


anh hãy cất khẩu súng trong hộc bàn đi khi nói chuyện triết học, văn chương với


người khác… Đối với các anh, chủ nghĩa Mác-Lênin là đỉnh cao tuyệt vời nhất của


nhân loại, và xưa nay, chỉ có tư tưởng, triết học Mác-Lênin là triết học chân chính,


duy nhất vĩ đại. Thậm chí, trong các bài giảng, sách vở của các anh, các anh đã khinh


bỉ Hegel. Các anh cố tìm xem trong nhân loại xưa nay, có ai có tư tưởng duy vật hay


không. Và nếu có ai, na ná như thế, hoặc các anh tự gán ép na ná như thế, và kết luận:


một thứ chủ nghĩa duy vật ngây thơ, tự phát… và những người đó, các anh cho là…


tiến bộ… còn toàn thể là duy tâm phản động…”.


Tôi nói, thằng Ngô nói, thằng Tình nói… Ông Phạm Như Cương (tôi không nhớ lúc


đó có phải ông ta là Viện trường Viện triết học hay không) vẫn để tay trên cuốn sách


mở ra làm như đang đọc nữa chừng: Les Problèmes de la dialectique dans le Capital


de Karl Marx của Rosenthal (bản dịch từ tiếng Nga, cuốn này đã có bản dịch tiếng


Việt). Sau này khi nghe tin tôi là một tên phản động, ông ta nói: “CIA giỏi thật, cài


anh ta vào sâu đến như thế”.


Ông tên Lai nói tiếp:


- Đối với anh ta chỉ có triết học duy tâm phản động của bọn đế quốc tư bản mới là


triết học. Đúng anh ta là một tên phản động nguy hiểm. Đây, nhật ký của anh ta đây.


Anh đã nói gì về Quốc hội, về Đảng… Anh ta tỏ ra khinh bỉ giới tri thức miền Bắc,


anh cho đó chỉ là những kẻ nói thuội, đảng dạy gì nói nấy, không có đầu óc suy nghĩ


độc lập, sợ. Trí thức, học giả được phân sách gì, tài liệu gì để đọc là phân theo tiêu


chuẩn thịt, đường, sữa. Người này tiêu chuẩn một tháng một lạng thịt thì chỉ được đọc


sách này, người kia năm lạng một cân thì đọc sách này. Anh nói gì mà vô học thế.


Nhưng người viết phê bình văn học… thì chỉ biết trích dẫn Nghị quyết, phê bình văn


học miền Nam thì cái gì cũng Mỹ Ngụy hết. Đối với anh ta chỉ có bọn Nhân văn giai


phẩm phản động chống đảng mới là nhà văn thực sự.


Tôi nói:


- Tôi nói điều này cho rõ. Còn chữ viết của tôi đó. Trong nhật ký tôi có nhắc lại một


lần trong cuộc nói chuyện với bạn bè ở Huế khoảng 1961, 1962 gì đó, một người bạn


tôi tên là Lê Văn Mỹ (tôi cầm bức ảnh chụp những trang nhật ký của tôi đưa ra trước


mặt họ), có nói: “ở miền Bắc của mi chỉ có nhóm Nhân văn giai phẩm là có tư cách


của người cầm bút” (Đại ý như thế tôi không nhớ rõ nguyên văn).


Ông Lai không để cho tôi nói nữa, ông ta dằn dọng:


12


- Còn văn chương chữ nghĩa của anh thì thế nào?


Tôi nói cho anh biết: Mỹ Ngụy đã nhồi nhét vào đầu óc anh những tư tưởng phản


động, chống đối. Nó làm cho anh trở nên mù quáng, phản động. Bác Hồ, giọng ông ta


chậm lại và đằm thắm hết gắt gỏng, Bác Hồ là một vị lãnh tụ của nhân dân ta, của


Đảng ta, cả thế giới đều kính phục, ngay cả kẻ thù, bọn Mỹ Ngụy cũng phải kính


phục. Thế mà anh, anh, ông ta la to lên, chính anh đã nói xấu Bác. Đây này, đây này,


thơ anh đây này.


Ông dưới 40 tuổi tên Thanh cầm một tờ giấy lên nói:


- Trong bài “Sân khấu II” anh ta viết:


Một tập sách giấy hồng


Ghi lời thánh


Ông thánh già đã chết


Bác Hồ chứ còn ai nữa? Ở một chỗ khác, cũng trong bài này:


A ha tôi là một tên hề


Một tên hề không có râu


Một tên hề không có bánh mì mà ăn


Anh ta nói đến Bác Tôn Đức Thắng đấy


Quay sang tôi ông ta gắt với vẻ dọa nạt:


- Có phải anh đã viết ra đó không? Anh căm thù chế độ này, Anh nói xấu Bác Hồ.


Anh hết rồi. Bác mà anh cũng nói như thế thì còn gì nữa. Giọng ông này trầm dần lại.


Hình như có một lúc những người xung quanh tôi xúc động. Có một người Việt Nam


đã xúc phạm Bác Hồ. Bác Hồ không ai được đụng đến, không ai được nói xấu, không


ai được nói khác về Bác những gì đảng đã cho phép. Bác là vĩ đại, nên phải ngợi ca và


chỉ được ngợi ca, mà có ngợi ca cũng chỉ được phép trong khuôn phép của Đảng.


Chung quanh tôi có những tiếng động lạo xạo, giấy, quần áo, cặp da, túi xách nhựa,


giày dép, chén uống nước, lạo xạo, lạo xạo. Mọi người đều xúc động và nổi điên vì tôi


đã xúc phạm đến Bác Hồ.


Tôi nói:


- Tôi làm thơ, còn việc hiểu thơ tôi như thế nào đó là quyền của người đọc. Tôi là tác


giả, tôi không nói gì thêm (thật ra lúc này tôi dám nói gì). Nhưng không lý, bác Tôn


Đức Thắng lại không có bánh mì mà ăn.


Một người khác lớn tiếng chỉ vào mặt tôi:


- Thế ông thánh già là ai? Anh ám chỉ Hồ Chủ Tịch chứ gì nữa? Hả, hả.


Tôi nói:


- Thánh thần phật thì nhiều, tôi chưa nghe ai gọi Bác Hồ là thánh cả, mà chỉ nghe nói


Bác Hồ cũng chỉ là một người như mọi người…


13


- Ngoan cố! Ngoan cố! Anh đừng lấp lửng vô ích. Chính trong đoạn ghi chép đây này.


Ông ta chìa ra cho tôi một bức ảnh. Anh viết… tên Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng,


Trường Chinh… Các lãnh tụ đáng kính của Đảng ta, của nhân dân ta mà anh gọi bằng


“tên”. Anh phản động thật. Hãy nói đi bọn địch cài anh vào tổ chức cách mạng với


nhiệm vụ gì? Nói đi!


Tôi đã là kẻ đối địch với họ, họ coi tôi là kẻ thù và ngày mai sẽ là kẻ tử thù.


Tôi cầm tấm ảnh, nói:


- Tôi viết thế này còn đây: “Hễ mỗi lần những nhà nghiên cứu, phê bình văn học lúng


túng không tìm ra lối thoát thì họ lại dẫn ra những tên Lê Duẩn, Trường Chinh, Phạm


Văn Đồng… và chỉ thị, nghị quyết của Đảng ra làm bằng cớ và bùa phép. Vì không ai


dám cãi lại…”. Chữ tên ở đây có nghĩa là tên tuổi, chứ không phải như các anh


hiểu…


- Lấp lửng.


- Có gì mà lấp lửng. Tôi viết cho tôi kia mà, có phải viết cho các anh đọc đâu mà lấp


lửng. Ông tên Lai gầm mặt nhìn tôi:


- Chúng tôi không cần anh phải biện bạch, giải thích gì hết. Vô ích. Tất cả những điều


anh viết ra đó đã nói lên hết con người của anh là thế nào rồi. Điều mà chúng tôi


muốn chính anh nói ra là ai đã tổ chức anh? Từ ngày ra miền Bắc anh đã làm gì, liên


hệ với ai, công việc đã tiến hành tới đâu? Anh đừng để chúng tôi dẫn ra bằng cớ.


Lúc này tinh thần tôi căng thẳng. Đã có dấu hiệu của những cơn dạ dày hành hạ.


Nhưng tôi không sợ gì hết, thành thật mà nói như vậy. Cái thất sách của họ là nói tôi


là CIA.


Ông Lai tiếp, giọng khi không có dịu bớt và chậm lại:


- Anh Đính, anh có thương mẹ anh không?


Mới nghe nói như thế là tôi đã lộn ruột lên rồi. Đồ mất dạy.


- Nếu anh thương mẹ anh, chắc anh nghĩ rằng sẽ có ngày anh về gặp lại mẹ anh. Anh


hãy khai thật đi, khai hết đi, chỉ có như thế anh mới hy vọng có cơ hội gặp lại mẹ anh.


Thằng Trác, cả thằng Vấn nữa, là những thằng bẩn thỉu, vô lương, mất dạy. Tôi


thường nói chuyện với chúng về mẹ tôi, và chính trong nhật ký tôi viết rất nhiều về


mẹ tôi. Đối với tôi, trên đời này tôi chỉ còn có mẹ tôi. Cả hai thằng này đã mách nước


cho bọn này cách tra khảo tôi. Tôi chợt nghĩ, nếu lúc này mẹ tôi ở miền Bắc, chắc bọn


người này sẽ bảo tôi: “Hãy khai thật đi, không thôi tao bắn mẹ mày”. Những người


đang ngồi bao vây tôi ở đây không thể hiểu câu hỏi: “Anh có thương mẹ anh không?”


đã làm cho tôi khinh bỉ và ghê tởm họ, và đã làm cho tôi bình tĩnh hơn, mặc dù lúc đó


cái dạ dày của tôi đang lên cơn. Hạ sách tàn tệ đó của họ đã đặt tôi vào thế đối thủ, kẻ


thù với họ.


- Thế các anh có thương cha mẹ của các anh không mà các anh lại hỏi tôi câu đó.


Tôi nhìn từng mặt người một, không phải để ghi nhớ vì cho đến bây giờ tôi có nhớ ai


đâu, mà, đối với tôi tất cả bọn họ cũng chỉ là một; cũng không phải để dò xem họ sẽ


xử tôi như thế nào, vì làm sao tôi biết được những âm mưu của họ. Tôi nhìn họ để nói


với họ rằng đến nước này các người muốn làm chi tôi thì làm, tôi trơ ra rồi. Họ tức


tối. Họ cúi đầu vào nhau thì thầm. Một hai người lánh ra ngoài hội ý, rồi đi vào gật


gật cái đầu. Những cảnh đó cứ lập đi lập lại mãi suốt thời gian họ tra khảo tôi.


14


Tôi không còn nhớ rõ những diễn biến của cuộc khảo tra này nữa. Hai mươi năm rồi.


Đây là một cuộc khảo tra, ở đây tôi không được xem như một người đối thoại. Kể cả


tư cách một bị cáo trong một phiên tòa, tôi cũng không có. Tôi là kẻ phản động thù


địch, một tên chống đảng, chống chế độ, xúc phạm lãnh tụ. Tất cả mọi người đều có


quyền xỉ vả tôi và coi tôi như một con chó ghẻ tởm lợm. Một ông ở trong cuộc khảo


tra này đã nói giữa chừng cuộc: “Anh đừng tưởng anh ngồi đây với tư cách của người


tham dự một buổi họp. Anh phải hiểu như thế để ăn nói cho đàng hoàng”.


Tôi nhớ hình như đã gần 11 giờ 30. Ông Lai đứng dậy đi ra cửa, chỉ tay vào mặt tôi


nói:


- Bây giờ anh về phòng, mang hết lên đây tất cả va ly, quần áo, sách vở, tư trang, tất


cả những gì mà anh có, mang lên đây hết. Nhờ đồng chí (……) và đồng chí (…..) theo


anh Đính kiểm tra.


Tôi xuống thang gác, mệt mỏi, chán nản. Dạ dày tôi lên từng cơn. Đã đến giờ ăn,


nhiều người đang cầm chén đũa đi xuống nhà ăn. Người ta nhìn tôi. Tôi đoán họ đã


biết hết những gì đã xảy ra trên gác khi nhà C. Những con mắt họ nhìn tôi không bình


thường nữa.


Tôi sắp xếp đồ đạc vào va ly. Sách tôi bỏ vào cái thùng các-tông. Hai ông đi theo


kiểm tra lật hết mùng mền, giường chiếu, rủ từng cái xem tôi có giấu tài liệu gì không.


Một vài tờ giấy loại lót trên vạt giường, mảnh báo cũ… họ đều lấy hết. Bức chân


dung Karl Marx tôi vẽ trên giấy khổ rộng bằng mực Cửu Long xanh đen họ cũng giật


xuống. Họ mở cả cánh cửa ra vào giữa hai phòng mở khép sát tường, lục mắt vào. Tôi


mang sách vở đồ đạc đi. Tôi phải đi hai chuyến, qua về, hai ông đó cứ lẽo đẽo theo.


Giữa đường có rớt một vài thứ lặt vặt, tôi để va ly xuống, lượm lên.


Tôi bước vào phòng, lúc này mọi người ngồi, đứng hút thuốc, uống nước nói chuyện


cười vui. Ông Lai ra lệnh cho tôi:


- Anh để tất cả ở đây.


Tôi để mọi thứ lên bàn.


- Anh ngồi xuống đó.


Tôi lấy thuốc ra hút. Lúc để đồ đạc lên bàn, tôi có mở va ly ra lấy mấy gói Tam Đảo


bỏ vào túi áo bông. Có một ông khi thấy tôi bật nắp va ly, định sấn lại, nhưng thấy tôi


lấy thuốc, ông bỏ hai tay lên thành ghế, đứng lại.


Ông Lai hỏi:


- Anh mang tất cả lên đây rồi chứ?


- Vâng


Một trong hai cái ông theo kiểm tra tôi nói:


- Hết cả rồi.


Tôi ngồi xuống, uống một hớp nước. Mọi người đã ngồi vào chỗ của mình. Một hai


người còn đứng ở ngoài. Lúc đó thằng Nguyễn Viết Trác nhăn mặt, mệt nhọc xách va


ly bước vào. Hắn ngó tôi vẻ thiểu não. Con c… họ. Tôi chửi trong bụng. Bọn chúng


giả vờ làm như thằng Trác chơi với tôi nên bị liên lụy. Hắn cũng bị lục soát va li.


Nhưng suốt trong thời gian tôi bị khảo tra không bao giờ người ta hỏi tôi về hắn.


Chính hắn đã nhúng tay vào việc tổ chức cuộc tra khảo tôi hôm nay. Hắn có công.


Lúc tôi quay ra ngoài hành lang lượm một vài cuốn sách thì gặp hắn, mặt mày trân đi,


xách va li một cách nặng nhọc đi tới. Hắn ngó tôi, nói:


15


- Mi làm khổ tao.


Mả cha cái thằng con nhà không ai răn dạy. Cái mặt hắn nhăn nhó vì giả đò như hắn


thường giả đò lên cơn suyễn. Không có một vẻ xúc động hay thay đổi nào trên cái mặt


của hắn hết.


Tôi có nói với hắn:


- Mi cố sống, sau này gặp nhau.


Hắn đặt va li xuống sàn nhà. Ông Lai nói:


- Thôi cho anh Trác về


Hắn bực nhọc như cố lê bước đi ra.


Thằng Trác quen tôi là tình cờ. Hắn đến chơi với thằng Lê Ngọc Từ nằm cùng phòng


với tôi ở khoa ngoại B1 bệnh viện E2 khoảng giữa năm 1970. Lúc đó hắn cũng đang


chữa bệnh và nằm ở khoa khác. Hắn mượn tôi sách báo. Sau đó hắn cho tôi mượn


quyển Larousse. Tôi nói chuyện với hắn nhiều lần về chủ nghĩa Marx-Lénine, về


Đảng, về nền kinh tế ở miền Bắc, về tình trạng xã hội… Tôi có đọc cho hắn nghe


nhiều đoạn trong nhật ký của tôi và đưa thơ tôi cho hắn đọc. Lúc gặp hắn ở bệnh viện


E1 (Thạch Thất – Hà Tây) tôi đã đọc bản đề cương của tôi về nền chuyên chính vô


sản và sự lãnh đạo của Đảng. Khi nói chuyện, hắn cứ ngó quanh quất làm như có ai


lảng vảng đâu đó. Hắn nói: “Nói nhỏ nhỏ a”. Suốt thời gian nói chuyện, tôi nói nhiều


hơn hắn nói, hắn không tỏ vẻ phản đối hoặc đồng ý những suy nghĩ của tôi. Hắn chỉ


ầm ừ, miệng ngậm khít, mắt mở trừng. Hắn biết tư tưởng và suy nghĩ của tôi. Hắn báo


cáo Ban bảo vệ đảng biết. Hắn cùng Ban bảo vệ đảng để mưu sắp lớp lục va ly tôi và


chụp ảnh nhật ký của tôi. Hắn gặp thằng Trần Nguyên Vấn lúc đó mới ra Bắc ở khu


tập thể số 2 Lê Phụng Hiểu, Hà Nội, toa rập với nhau bàn với ông Sự cách trị tôi.


Và bây giờ thì hắn giả bộ đau khổ, vì chơi với tôi mà phải liên lụy. Hắn giả vờ sợ sệt


một cách tội nghiệp, thảm não.


Đã quá giờ ăn trưa, người ta cho tôi về.


Tôi về phòng. Mọi người đã đi ăn cơm. Một bát miến và một hộp sữa đã để sẵn trên


bàn. Cô Chanh y tá bước vào nói:


- Anh Đính, anh ăn ở đây, đừng xuống nhà ăn nữa.


Tôi có báo ăn miến đâu. Người ta biết tôi bị căng thẳng và sẽ bị dạ dày hành nên cho


tôi ăn miến và sữa để có sức tiếp tục chịu đựng cuộc tra vấn.


Ăn xong tôi nằm nghỉ. Những người trong phòng đã về; cả phòng trong và phòng


ngoài có khoảng sáu bảy người. Tôi ở phòng trong, ba người. Người ta vẫn nói


chuyện, nhưng khác với mọi ngày không ồn ào. Tôi biết phận mình, tôi nằm. Chỉ có


ông già Tuyết, người Quảng Ngãi cùng phòng với tôi, hỏi tôi:


- Không đi ăn hả mày?


- Dạ ăn rồi…


Ông nhìn lên bàn rồi “à” một tiếng.


Không biết chúng còn giở trò gì nữa với tôi đây. Đầu tôi nóng bừng. Trời lạnh tanh.


Bây giờ mà có một cơn mưa. Một giờ rưởi chiều, một ông trong đoàn khảo tra vào


báo tôi:


- Anh lên làm việc tiếp.


16


Vẫn những người cũ: đầy đủ những ông trong đoàn khảo tra, bí thư đảng ủy, bốn bí


thư chi bộ bốn khoa bệnh nhân, chủ tịch hội đồng bệnh nhân…, bí thư chi bộ K65,


không có mặt ông Điềm, bác sĩ trưởng K. Người ta cho biết anh Điềm bận chuyên


môn không dự được. Tất cả sách vở, giấy tờ của tôi đã được xếp chồng để trên cái


giường sau lưng những người ngồi đối diện với tôi. Trước mặt ông tên Lai mặt đỏ


láng là những chồng giấy tờ, vở ghi chép của tôi.


- Ta làm việc thôi, các đồng chí ạ.


Ông Lai nói, rồi nhìn tôi, tiếp:


- Bây giờ vẫn chưa muộn đâu anh Đính ạ. Anh nên nói ra tất cả những suy nghĩ của


anh, những công việc của anh từ ngày ra Bắc, nói hết, nói thật…


Tôi biết họ nghi tôi là gián điệp của Mỹ Ngụy cài vào tổ chức cách mạng để phá hoại,


và họ muốn tôi thú nhận điều đó. Họ muốn tôi phải đầu hàng họ như một tên gián


điệp đầu hàng cách mạng. Tôi không còn sợ gì nữa. Họ không thể lấy điều này để trấn


áp tôi được. Cái đáng phải sợ là tìm cách che dấu những việc mình làm. Tôi không


làm gì hết thì việc gì mà phải tìm cách đối phó. Nhật ký của tôi họ đã chụp ảnh, sách


vở ghi chép, các tập thơ của tôi đó. Tôi không che dấu gì cả. Chắc chắn họ chỉ còn


một cách là truy bức tôi về mặt tư tưởng.


Ông già mặc đại cán màu nâu chỉ đống sách của tôi nói:


- Anh đọc nhiều đấy. Có lẽ chúng tôi ở đây không ai đọc bằng anh đâu. Nhưng vô ích


anh Đính ạ. Anh đọc để anh xuyên tạc, anh đọc để anh chống đối.


Ông dưới 40 tuổi, tạm gọi là tên Thanh, hỏi tôi:


- Anh đã mang tất cả sách vở, tài liệu ghi chép, sổ sách của anh lên đây rồi chứ? Có


còn cái gì cất giấu ở đâu không?


- Tất cả của tôi là ở đó.


- Thế bản đề cương về chuyên chính vô sản của anh đâu?


- Tôi đốt rồi?


- Cả nhật ký nữa?


- Tôi cũng đốt rồi.


- Tại sao anh đốt?


- Viết xong không thích thì đốt hay xé đi là chuyện thường.


- Anh sợ à?


Tôi không trả lời câu này.


- Trong bản đề cương đó anh viết gì


- Tôi ghi lại những suy nghĩ của tôi về sự lãnh đạo của Đảng và nền chuyên chính vô


sản.


- Anh nói cụ thể xem!


- Tôi trình bày hai phần. Phần một, những quan niệm kinh điển của Lénine và Staline


về chuyên chính vô sản và sự lãnh đạo của Đảng; phần hai, mối quan hệ giữa sự lãnh


đạo của Đảng và nền chuyên chính vô sản trong thực tế ở miền Bắc. Tôi cho rằng hiện


nay ở miền Bắc mối quan hệ giữa chuyên chính vô sản và sự lãnh đạo của Đảng


không đúng như sách vở của Lénine và Staline đã nói. Chỉ có đảng là trên hết, là tuyệt


17


đối. Không những đảng đã nhúng tay quá sâu vào chính quyền mà đảng đã lấn áp cả


chính quyền. Chỗ nào cũng là đảng hết cả. Ở miền Bắc không có chính quyền, không


có Nhà nước chỉ có Đảng. Ông chủ tịch Hội đồng bệnh nhân cũng là phó bí thư đảng


ủy, ông trưởng Khối bệnh nhân cũng là phó bí thư chi bộ hay chi ủy viên. Ông trưởng


K là bí thư chi bộ hoặc phó bí thư. Các cơ quan, các tỉnh, trung ương…


- Tại sao anh lại bảo ở miền Bắc không có tổ tiên, không có ông bà chỉ có đảng?


Ông Lai nổi tức:


- Xuyên tạc và phản động như thế là cùng. Các lập luận như thế chỉ có địch… Anh


không hiểu thật hay là cố tình xuyên tạc?


Và ông ta dạy cho tôi một bài về sự lãnh đạo của Đảng: Đảng là bộ phận ưu tú nhất


của giai cấp công nhân, Đảng là người lãnh đạo và tổ chức mọi thắng lợi của cách


mạng Việt Nam; đảng là vĩ đại, là tuyệt đối… Trên thế giới, có đảng nào vĩ đại như


đảng ta đâu v.v… Tôi nghe quá mệt.


Hình như họ chỉ nghe thằng Trác nói lại về bản đề cương của tôi nên tôi đã chỉ nói


cho có và tránh hai điểm. Một là nhân dân làm nên lịch sử, nhưng chỉ có đảng, đứng


đầu là Ban chấp hành trung ương, hiểu và nắm được quy luật của lịch sử. Làm sao


một thiểu số người lại có thể nắm và hiểu được quy luật lịch sử mà lại hiểu đúng và


vận dụng đúng? Hai là, nhân dân đâu có bầu ra đảng và ban chấp hành trung ương mà


đảng lại bắt nhân dân phải tuyệt đối trung thành và tin tưởng đảng? Tôi cho là quá vô


lý.


Một ông nào đó dằn giọng:


- Anh có tin đảng không? Anh nói đi, nói đi!


- Lúc này tôi có trả lời thế nào các anh cũng không tin tôi nói thật. Vì không lý tôi lại


dám nói là tôi không tin.


Ông ta hừ một tiếng.


- Tôi nói cho anh biết. Cuộc họp này chấm dứt sớm hay kéo dài là tùy theo thái độ của


anh. Và tôi cũng nói cho anh rõ là anh ngồi đây không phải với tư cách như trước nay


của anh trong các buổi họp đâu. Rất may cho anh là chúng tôi đã không để cho anh đi


sâu hơn nữa vào con đường phản động của anh. Chúng tôi muốn cứu anh, muốn anh


sớm tỉnh ngộ. Anh còn trẻ. Anh hiểu chưa? Anh nói láo, anh không tin đảng. Anh


không tin gì ở chủ nghĩa xã hội cả. Anh có quan điểm lập trường của anh, đó là lập


trường và quan điểm của bọn tư sản phản động tay sai của đế quốc Mỹ. Những thứ đó


đã có sẵn trong con người anh, nó có từ lúc anh ở trong vùng địch. Cho nên nói thẳng


ra, lập trường quan điểm của anh là chống cộng.


Một người khác nói chen vào:


- Chống cộng có hệ thống! Không phải anh ta chỉ chê chế độ miền Bắc, mà anh chống


đối chế độ xã hội chủ nghĩa, anh ta cho là một chế độ bế môn tỏa cảng, do đó mà chỉ


thấy trời bằng cái vung. Tri thức thì bế môn tỏa cảng, dân chúng thì cấm làm giàu. Đó


không chỉ là luận điệu tư sản phản động mà chính là của bọn xúi làm loạn.


Một ông khác chĩa vào:


- Anh cho là miền Bắc không có chủ nghĩa xã hội. Quan hệ xã hội chủ nghĩa ở miền


Bắc chỉ có trong nghị quyết, chỉ thị. Còn về mặt hiện thực thì chỉ là một sự áp đặt, làm


lấy được của những người lãnh đạo, của trung ương đảng.


- Tôi không thể nhớ hết được…


18


- Đây này, cả trang nhật ký và cả trong các ghi chép của anh, đây, đây này!


- Không nhớ, thì đây. Một ông khác nữa ném một tấm ảnh và quyển vở ghi chép của


tôi đã lật sẵn và có đánh dấu. Này, anh Đính ngẩng mặt lên, nhìn đây. Ông ta ngó tôi


qua khoảng trống giữa sống mũi và cặp kính. Ông ta vừa đọc vừa nói xen vào:


- Anh nói thế này. Những điểm ưu việt của chủ nghĩa xã hội chỉ có trong sách vở,


trong nghị quyết, kinh điển. Chủ nghĩa xã hội chỉ có trong đầu óc của những người


lãnh đạo. Miền Bắc không có cái chủ nghĩa xã hội như sách vở và các nghị quyết đã


nói. Cái quan hệ xã hội chủ nghĩa trong sản xuất cũng như giữa người và người trong


xã hội hiện nay chỉ là một sự áp đặt hoàn toàn không có nội dung hiện thực. Còn nếu


cái hiện thực xã hội ở miền Bắc hiện nay là xã hội chủ nghĩa như sách vở đã nói thì


cần phải xem lại cái chủ nghĩa xã hội đó.


Ông dứng lại, rồi nói tiếp:


- Này, anh Đính, chính trong nhật ký anh đã nói rằng không có cuộc kháng chiến


chống Mỹ hiện nay thì xã hội miền Bắc chỉ là một vũng bùn lộn cứt… Không có đánh


nhau với Mỹ thì cái chủ nghĩa xã hội và đảng là tiêu dên rồi. Phải không? Phải không?


- Phải, tôi có nói.


Ông Lai:


- Đấy, các đồng chí thấy không, anh ta đang ngồi đây với chúng ta, và lâu nay ta gọi


anh ta là đồng chí và anh ta gọi chúng ta là đồng chí. Chúng ta sơ hở và thiếu cảnh


giác…


Ông quặt sang hỏi tôi:


- Anh nói là thủ đô Hà Nội có năm nhứt thế giới, là… nhứt trộm cướp, nhớp nhứt…


phải không?


- Tôi nói Hà Nội có ba nhất: cây xanh nhiều nhất, xe đạp nhiều nhất và nhớp nhất.


- Chắc chỉ có Sài Gòn, thủ đô của bọn Mỹ Ngụy của anh mới tốt đẹp chớ gì? Những


gì phồn vinh giả tạo của Mỹ Ngụy thì anh cho là tốt đẹp. Những gì ưu việt của chế độ


ta thì anh chê bai đủ điều. Anh chê cả các nếp sống văn minh của chế độ ta nữa. Anh


cho sắp hàng ở miền Bắc không phải là một nếp sống của người văn minh mà do thiếu


thốn. Cái gì cũng sắp hàng, mua gạo sổ, mua thịt cá, bánh mì theo tem phiếu, mua cà


phê, bát bún, tô phở… cũng sắp hàng. Rồi, bữa ăn của cán bộ công nhân viên ở các


nhà ăn tập thể tại Hà Nội anh cho là quá tồi tàn. Anh nghi trong nhật ký: “Con mừng


được chiếc áo hoa, nhờ tiền tiết kiệm mẹ cha để dành”. Anh mở vòng đơn (trên tấm


áp phích ở đầu thị xã Sơn Tây phía từ Hà Nội vào). Anh viết thêm: đó là chủ nghĩa xã


hội!. Hừm, cả nước đang đánh Mỹ. Miền Bắc là hậu phương lớn, miền Bắc phải chi


viện cho miền Nam, người, của cải vật chất… phải thắt lưng, buộc bụng… chắc anh


cũng đã học tập những điều đó chứ? Tại sao anh cho câu đó là bi đát?


Tôi làm thinh. Ông ta gõ tay xuống bàn nhắc lại:


- Anh nói đi.


Tôi nói:


- Một cá nhân thì không kể, nhưng kêu gọi cả toàn xã hội mà là một xã hội xã hội chủ


nghĩa ưu việt phải như thế, tôi cho là bi đát.


Chung quanh tôi mọi người đều tức giận, hầm hừ. Có một khoảng im lặng, chỉ nghe


tiếng giấy tờ lạo xạo. Còn tôi, cái dạ dày lên cơn. Tôi hút thuốc liên tục. Cái ông mặc


19


dại cán màu nâu chậm rãi thuyết giảng cho tôi một bài triết học về thế nào là hiện


tượng, thế nào là bản chất. Từ đó ông chuyển sang giảng thêm cho tôi hiểu về bản


chất của chế độ ta và bản chất của chế độ địch. Ưu việt và tốt đẹp là bản chất của chế


độ xã hội chủ nghĩa; độc ác, bóc lột, xâm lược là bản chất của chế độ tư bản. Những


cái gì chưa hoàn thiện mà tôi thấy hàng ngày ở miền Bắc chỉ là hiện tượng, có tính


nhất thời; còn những gì tốt đẹp của bọn tư bản, đó chỉ là cái bề ngoài, cái phồn vinh


giả tạo, cái hiện tượng. Tất cả những cái đó đã che lấp cái bản chất xấu xa của chủ


nghĩa tư bản v.v…


Lúc này nghe những thứ lộn xộn như thế tôi cũng mệt. Đầu óc tôi chỉ lùng bùng


những tiếng bản chất, hiện tượng, chủ nghĩa xã hội, đế quốc, tư bản, xâm lược, bóc


lột, Marx, Lénine, Hồ Chủ Tịch… lẫn trong tiếng người lao xao, tiếng sắt thép gỗ


chạm nhau lóc cóc, lách cách… ở xa ngoài thị xã chen vào.. Trước mắt tôi bây giờ là


những cái đầu, những con mắt nhìn chằm hăm tôi. Đầu cúi, ngẩng, lắc lư; mắt ngó


thẳng, ngó xiêng, ngó xéo, mở trừng, mở to, lim dim; có những con mắt nhắm lại. Tôi


hút thuốc, tôi uống nước, nước hơi nguội. Nước máy lại chảy ộc ộc dưới nhà. Tiếng


đàn bà la to, lấy nước rồi không chịu khóa lại. Khóa sao được. Nhiều lần tôi phải lấy


một cục đá chận lên cái robinet nước mới không chảy. Có hai ba hộ ở dưới đó, và một


hộ ở đằng kia gần phòng tôi đều lấy nước ở đây. Tôi nghe tiếng nước chảy ào một cái


rồi tắt luôn.


Có tiếng dằng hắng, tiếng nước rót vào bình trà.


- Đảng có đối xử gì anh khác biệt đâu, mà còn ưu đãi anh nữa là đằng khác. Ra Bắc


anh được hưởng mọi tiêu chuẩn mà một cán bộ miền Bắc không thể có được. Anh bất


mãn cái gì? Hay là…. Hay là… à… à… một thanh niên ở vùng địch tham gia cách


mạng lâu ngày… như anh… mà không được kết nạp đảng cho nên anh bất mãn phải


không?


Tôi không trả lời.


Khoảng cuối năm 1964 hay đầu 1965, tôi nhận được một lá thư theo đường dây bí


mật, từ trên rừng gửi về Huế. Đó là quyết định của thành ủy Huế kết nạp Nguyễn


Thiết, Nguyễn Đình Hương và tôi vảo đảng, viết dưới hình thức một bức thư do đồng


chí Hà, tức Lén, bí thư Thành ủy ký. Anh Đàm, tức Văn Nhạc, được cử làm bí thư chi


bộ dự bị. Nguyễn Thiết xin hoãn việc kết nạp mình một thời gian, nhưng không nói rõ


lý do. Thiết nói với tôi: “vào đảng có những ràng buộc về mặt kỷ luật rất mệt. Tao


thích như thế này tự do hơn”. Nguyễn Thiết lúc nhỏ đã học trường Huỳnh Thúc


Kháng ở Nghệ An hồi kháng chiến chống Pháp. Năm 1954, theo lời Thiết kể, Thiết


theo đoàn của Ủy hội Quốc tế bảo vệ đình chiến vào Nam. Anh Đàm chọn phòng X


Quang ở bệnh viện bài lao để làm lễ kết nạp vì ở đó đã có cơ sở của ta. Đúng hẹn, một


giờ ba mươi chiều, tôi lận tờ giấy đỏ trong áo trước bụng, thằng Hương nhét trong


quần lót hai mảnh búa liềm do Lê Minh Trường cắt, đến Viện bài lao. Anh Đàm cho


biết không hiểu thế nào tên phó bí thư huyện ủy Phú Lộc đã chiêu hồi lại có mặt hôm


đó ở phòng Xquang. Tay này cũng làm việc ở đây, nhưng không phải ở phòng


Xquang. Ba chúng tôi đi thẳng luôn ra cửa sau vòng tay trái chuồn về ngay.


Tháng 6-1965, chúng tôi thoát ly lên rừng, không nghe thành ủy nhắc lại chi về


chuyện này nữa. Nhất định người ta muốn thử thách chúng tôi. Về sau, tuần tự, Thiết,


Hương, Trường đều vào đảng.


Cái ông già mặc dại cán màu nâu cầm lên một xấp giấy màu vàng đất đưa ra trước


mặt tôi hỏi:


- Đây là bài “Sân khấu II”. Thế Sân khấu I ở đâu?


20


- Mất đâu ở trong rừng rồi.


- Thế còn Sân khấu III? Trong nhật ký anh có viết anh sẽ viết Sân khấu III.


- Tôi chưa viết


Rồi ông quay lại đàng sau lấy một cuốn sách, lật trang đầu hỏi:


- Anh có viết một câu tiếng Pháp trong này, đại ý nói là mọi sự rồi sẽ trở nên sáng sủa


hơn. Có phải anh có ý tưởng làm loạn không?


- Câu đó tôi ghi lại lời của một nhân vật ở trang cuối. Ông cứ giở sách ra mà xem


Ông ta làm thinh để cuốn sách xuống bàn. Ông ta nhìn tôi một lúc gật gật cái đầu, tay


cầm một tập sách khác đưa cao dứ dứ trước mặt tôi:


- Anh lấy cái này ở đâu? Ai đưa cho anh?


Đó là tập san HÒM KẼM của một nhóm sinh viên ở Cộng Hòa Liên Bang Đức, xuất


bản năm 1969(?), Nguyễn Hữu Ngô cho tôi mượn. Tôi nói:


- Tôi mượn ở Đài Giải phóng.


Ông ta cười ra tiếng, rồi ngậm miệng trề môi dưới ra hứ hứ trong họng. Ông ta cầm tờ


báo trên hai tay lật qua lật lại những trang trong:


- Đây là tờ báo của bọn sinh viên Sài Gòn xuất bản ở Tây Đức. Bọn này được Mỹ


Ngụy gửi sang Tây Đức đào tạo để sau này về nước làm công cụ tay sai đắc lực cho


chúng, chống lại nhân dân và cách mạng. Mà Tây Đức… là một nước tư bản thuộc


loại đầu sỏ, kẻ thù của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa, kẻ đối đầu trực tiếp với


Cộng hòa dân chủ Đức. Toàn bộ nội dung tờ báo này sặc mùi tư sản phản động. Tư


tưởng và lập trường của bọn này lập lờ, hai mặt, nhưng nhìn chung, bản chất là chống


cộng triệt để.


Ông ta nhìn thẳng vào mắt tôi:


- Anh mê những thứ bẩn thỉu này lắm phải không, đồng hội đồng thuyền mà? Anh có


biết là anh đã phạm một tội rất nặng là oa trữ và phổ biến tài liệu sách báo của địch


không?


Tôi cũng chịu không biết nói thế nào nữa, mà có nói cũng vô ích. Tôi làm thinh, và họ


cứ chưỡi bới tôi. Cái ông tên Lai mặt láng cầm cái thẻ kiểm tra bọc nhựa của tôi bỏ


xuống bàn ngay trước mặt ông, nói:


- Có phải anh giữ cái thẻ kiểm tra mà bọn ngụy quyền đã cấp cho anh đây để có ngày


anh trốn về vùng địch hay không?


Một ông nào đó nói xen vào:


- Ngày đó là ngày anh đã hoàn thành nhiệm vụ của Mỹ Ngụy giao cho?


Chán lắm rồi. Tôi cũng quá mệt. Tôi nói:


- Cái thẻ kiểm tra đó tôi đem theo đi đường lúc thoát ly và sau đó giữ làm kỷ niệm.


Có những tiếng đằng hắng và ậm ừ trong họng. Ông Lai nói:


- Những tư tưởng và lập trường của anh là phản động, chống cộng. Anh hãy nói thật


để được hưởng sự khoan hồng của Đảng. CIA mỹ ngụy cài anh vào tổ chức cách


mạng từ khi nào, ra Bắc anh đã thực hiện nhiệm vụ của anh tới đâu rồi? Anh móc nối


21


với những ai? Anh nói đi, tôi cần chính anh tự thú nhận. Chúng tôi đã có đầy đủ bằng


cớ và tài liệu.


Một ông khác nói tiếp:


- Chỉ có anh mới cứu được anh. Anh phải thành khẩn nói thật, khai thật.


Tôi nói liền:


- Tôi mà CIA thì tôi đã không viết nhật ký và làm thơ như thế.


Không ai nói gì cả. Ông Lai nói:


- Chưa hết đâu, anh Đính ạ. Còn có nhiều điều, nhiều việc chúng tôi chưa nói với anh.


Chưa hết đâu. Rồi anh sẽ biết hậu quả những hành động của anh.


Bao giờ họ cũng nói: “những hành động của tôi”.


Cái ông trẻ dưới 40 tuổi tên Thanh hỏi tôi:


- Anh có cần đọc lại biên bản hay không?


- Không.


Một vài người đã đứng dậy để đi ra ngoài. Ông Lai ngã người trên ghế nhìn tôi. Ông


Thanh vẫy tôi lại, nói:


- Anh xem lại và ký vào. Đây là biên bản những gì của anh mà chúng tôi tạm giữ để


nghiên cứu. Anh kiểm tra lại đi.


Tôi nói, thôi không cần và ký. Toàn bộ các tập thơ, các tập vở ghi chép, tất cả những


giấy tờ gì, dù là một tờ rời, một mảnh nhỏ có chữ của tôi đều bị họ tịch thu hết. Sách


họ trả lại, trừ một vài quyển, trong đó có một quyển tiểu thuyết bằng tiếng Pháp (tôi


mua ở nhà sách ngoại văn ở Hà Nội), vì ở trang đầu cuốn sách này tôi có ghi một câu


của một nhân vật trong truyện nói đại ý: mọi sự mọi việc rồi sẽ được sáng sủa và tập


san Hòn Kẽm.


Một ông ra lệnh cho tôi:


- Anh mang va ly và đồ dùng cá nhân về phòng. Còn sách sáng mai anh sẽ nhận. Tôi


xin họ cuốn tự điển Anh-Việt loại bỏ túi của Võ Lang (quyển này tôi mang từ chiến


trường ra), họ đồng ý. Sau này có một ông cho tôi biết việc này làm cho họ nổi tức và


không có lợi cho tôi, vì họ cho đến lúc đó mà tôi vẫn còn bình tĩnh đọc sách được.


Tôi trở về phòng. Một bát miến đã để sẵn như bữa trưa. Ăn xong, tôi ngồi hút thuốc.


Cô Lý, y sĩ, bước vào:


- Anh Đính uống cồn ben-la-don.


Cô lấy một cái cốc rót nước vào rồi nhỏ mấy giọt cồn ben-la-don vào đưa cho tôi.


- Anh uống thêm mấy viên ca-vét này nữa.


- Cảm ơn cô.


- Khi nào ăn xong anh cứ để chén bát ở đây, sẽ có người đến lấy.


Mọi người đi vắng hết. Ông già Giác ở phòng ngoài đi đâu một lúc về chế trà ngồi


uống. Ông gọi tôi:


- Uống nước anh Đính.


Tôi uống với ông một chén, rồi rót một chén khác đem về phòng tôi. Ông già Tuyến,


người Quảng Ngãi, bước vào nhìn lên bàn, lên giường tôi nói:


22


- Họ lấy sách vở của mầy hết rồi à?


- Dạ


Buổi tối tôi thắp một cây đèn dầu ngồi uống nước hút thuốc một mình. Tôi mệt và


chán lắm rồi. Tôi không cần suy nghĩ là ngày mai họ sẽ còn làm gì tôi nữa. Dạ dày tôi


đau quặn lên. Tôi không còn gì nữa. Họ tịch thu hết rồi. Tôi tiếc và tức, uổng quá,


uổng thiệt. Quá dại, đáng ra mình phải gửi trước một ít cho thằng Ngô, thằng Tình.


Bây giờ thì tay không. Độ hai ba hôm sau, tình cờ tôi lượm được ở trong góc phòng


dưới đầu giường của thằng Trác cái thư của mẹ tôi gửi cho tôi hồi đầu năm 1968, lúc


còn ở trong rừng và bài “Nhân dân và tôi” viết trên tờ giấy croquis, cả hai đều bị vò


cục lại. Tôi mừng hết sức. Thằng Trác hơi hoảng và lúng túng. Hắn ở ờ gì đó trong cổ


rồi nói không ra tiếng: “chắc họ bỏ lộn trong đồ đạc của tao. Tao cũng không để ý…”.


Để đánh lạc hướng tôi, đoàn khảo tra tôi đã giả đò bắt hắn mang va ly đến cho họ


kiểm soát. Trong lúc cùng với ban bảo vệ đảng lục soát va ly sách vở của tôi lúc tôi


lúc tôi đi vắng, hắn đã bỏ quyên những thứ này trong va ly hoặc dưới giường của hắn.


Nhân dân và tôi là bài thơ duy nhất còn sót lại của tôi lúc đó và tôi còn giữ cho đến


bây giờ.


Nhân dân và tôi


chúng ta gặp nhau


mỗi ngày


như người câm


không nói


chiến tranh đi qua đi qua


người vẫn chết


còn chết vô tình


ở Sơn Mỹ Ba Làng An


Đắc tô Đắc Xiêng


Đường Chín


ở miền Nam


miền Bắc


Cam pu chia


ai biết


còn chết mãi


Nửa đêm thức dậy


nghe tiếng còi tàu thở hơi than máy đen


cùng nỗi mệt mỏi


của những khúc gỗ trôi trên sông một mùa nước trước


đã đi qua những chặng rừng không cây cối


đất đỏ bom hoang


khi cuộc biểu tình bị đàn áp


chúng ta rát cổ hô hào


dân chủ tự do


trong mạnh máu những con giòi còn rúc


đứng đầy đường đại bác xe tăng


chúng ta nói chúng ta còn lực lượng


nhân dân ơi


23


tôi khóc tôi khóc


em bỏ về một mình


hai hàng cây xanh đường Trưng Trắc


bao giờ tôi mới được hôn em


Chúng ta gặp nhau


còn gặp nhau


mỗi ngày


như nhân dân


còn gặp nhau


bốn ngàn năm chưa thấy mặt


Việt Nam


Nhân dân ơi


mỗi lon gạo lon bắp


mỗi củ khoai củ sắn trồng trên đất này


chưa được tự do ăn


nên còn đẩy xe thuê


làm đĩ lượm lon hốt rác mỗi ngày


như mọi


đêm


Nhân dân ơi rất anh hùng


Nhân dân


ơi chúng ta còn


đông nơi mũi chông nhọn chúng ta giận dữ


đòi trả thù


và được


ăn no


Chúng ta gặp nhau


mỗi ngày


thân mật


như nhân dân còn


đông lực lượng


tôi yêu em


như người lạ


vô cùng đắng cay


hôm qua hôm nay


ngày mai ngày mốt


người chết


người sống


không nói


không cười


không khóc


hòn đạn bắn vào đầu


hòn đạn đồng thối


24


quá khứ như một đống phân


tương lai treo ngọn cờ đỏ


nhân dân tôi


rất độ lượng


chống đất đứng dậy làm anh hùng


nhân dân ơi


trong giọt máu này của tôi


da vàng Châu Á


tháng năm 1970


Có lẽ bài thơ này tôi viết lúc nằm ở bệnh viện E2 ở Hà Nội.


Lúc này tôi cảm thấy trống trải dễ sợ. Mệt mỏi và chán nản thoáng một lúc không còn


nữa. Tôi cứ ngồi im, ngó hai mắt vào hai cánh cửa sổ đóng trước mặt. Tôi như đờ ra.


Bình thường những buổi tối như thế này tôi đọc, tôi làm thơ hoặc viết nhật ký ghi lại


những suy nghĩ của mình về cuộc đời này, về cuộc chiến tranh này, về cuộc cách


mạng này, về bạn bè, về những ngày còn nhỏ của tôi ở Vỹ Dạ… Nhưng tôi biết kể từ


nay tôi không thể viết được nữa, tất cả những suy nghĩ, xúc động, tư tưởng… chỉ


được nằm trong đầu óc tôi, không thể viết ra trên giấy được. Và, kể từ nay, những


sinh hoạt bình thường hàng ngày của tôi cũng phải thay đổi.


Sáng mai như thường lệ tôi dậy sớm, xách phích đi lấy nước uống. Tôi mở hé một


một cánh cửa sổ và chế nước ngồi uống. Đối với tôi, sự yên tĩnh của những buổi sớm


mai rất tuyệt vời. Tôi để mình lang thang trong trí nhớ trở về với những buổi sớm mai


ở Vỹ Dạ. Không biết bây giờ mẹ tôi đi lấy lòng về chưa. Rồi tôi đọc lại những bài thơ


mới làm hoặc những đoạn viết dỡ đêm qua. Bây giờ thì không được nữa rồi. Khoảng


tám giờ, ông Thanh đến gặp tôi, hướng dẫn tôi viết bản kiểm điểm. Một giờ sau, ông


ta trở lại, tôi đang nằm trên giường. Ông đứng ngay trước cửa chỉ tay vào tôi hỏi:


- Anh viết xong chưa?


- Rồi.


- Đưa tôi xem.


Đọc xong bản kiểm điểm của tôi ông nói:


- Anh viết chưa đạt yêu cầu


Rồi ông ta bắt tôi thêm chỗ này, bỏ chỗ kia. Có đến mấy lần ông ta lui tới bắt tôi sửa


đi sửa lại bản kiểm điểm.


- Anh nhớ kèm theo bản sơ yếu lý lịch của anh nữa.


Tôi viết. Ông lại góp ý. Xong xuôi, ông bảo tôi lên lấy sách về. Ông ta hoàn toàn


không nói cho tôi biết viết lý lịch và kiểm điểm để làm gì, và tôi cũng không hỏi. Tới


đâu thì tới. Chán, mệt và đau đầu lắm rồi.


Một giờ chiều, hôm đó là ngày 26 tháng 1 năm 1972, ông trẻ tên Thanh này vào bảo


tôi:


- Chiều nay, anh sang hội trường làm việc.


Anh sẽ kiểm điểm trước toàn thể cán bộ bệnh nhân K65 về những việc làm của anh.


Tuyệt đối anh không được có một thái độ hoặc hành động xúc phạm đối với bất cứ


25


một người nào. Khi nào chúng tôi cho anh nói anh mới được nói. Anh hãy ngồi đây,


bao giờ tôi đến báo anh hãy sang hội trường.


Ông ta còn dặn thêm tôi phải thế này thế nọ trước những phản ứng của mọi người.


Một giờ rưỡi tôi sang hội trường. Hơn ba trăm con người đã tụ tập ở đó. Tôi bị đấu tố


rồi. Sáng nay bốn chi bộ bệnh nhân đã họp để phát động gây căm thù và phân công


đấu tố tôi.


Tôi bước vào. Mọi người xôn xao, thì thầm. Khẩu hiệu Đảng Lao động Việt Nam


muôn năm, tượng Bác Hồ để trên cao. Ba bốn cái bàn dài phủ khăn trắng làm bàn chủ


tịch đoàn. Cũng những cái ông khảo tra tôi hôm qua ngồi hết ở đó, có thêm ông bí thư


đảng ủy bệnh nhân và ông Điềm, bác sĩ trưởng K. Ông Lai mặt láng ngồi giữa. Các


cửa đóng kín, trừ cửa ra vào mở rộng. Ông Thanh dẫn tôi đi thẳng lên phía bàn chủ


tịch. Một cái ghế đặt sẵn phía bên phải bàn chủ tịch đoàn. Cũng vẫn ông Lai đó đứng


dậy chỉ tay vào cái ghế để sẵn đó:


- Ngồi đó!


Tôi ngồi xuống, tôi vẫn hút thuốc. Một ông ngồi ở hàng ghế đầu đứng dậy quay mặt


lại nói:


- Đề nghị các đồng chí ổn định.


Ông Lai đứng dậy:


- Ta làm việc các đồng chí ạ.


Thưa các đồng chí, từ ngày ra Bắc đến nay, anh Nguyễn Đính đã phạm những sai lầm


hết sức nghiêm trọng về mặt lập trường, quan điểm và tư tưởng. Lát nữa chúng tôi sẽ


tóm tắt một số điểm chính cho các đồng chí rõ. Hôm nay, chúng ta họp ở đây là để


phân tích góp ý cho anh Đính thấy rõ hơn nữa những sai phạm của mình, và để anh có


hướng sửa chữa, cải tạo mình tốt hơn. Tôi đề nghị các đồng chí trong lúc góp ý phải


bình tĩnh, thể hiện bản chất tốt đẹp của người cách mạng, là những người, hơn ai hết,


đã góp máu xương của mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, dưới sự lãnh đạo của


Đảng. Chúng ta phải tỏ cho anh Đính biết Đảng ta rất khoan hồng đối với những


người có tội biết ăn năn hối cải. Đây là một cơ hội cho anh Đính làm lại cuộc đời của


anh, một cơ hội để anh ăn năng, hối cải. Số phận của anh lúc này đây là do anh quyết


định.


Rồi ông ta đọc sơ yếu lý lịch của tôi và tóm tắt những gì mà hôm qua họ đã khảo tra


tôi. Tất cả là những lời buộc tội, áp đặt và có kết luận.


Ông quay sang tôi:


- Phần anh, anh không được phát biểu gì cả khi mọi người góp ý. Khi nào chúng tôi


cho phép anh mới được nói. Anh nghe chưa?


Ông ta quay sang ông Thanh:


- Đồng chí Thanh làm biên bản buổi họp cho với.


Một ông khác ngồi trên bàn chủ tịch đoàn đứng dậy:


- Một lần nữa chúng tôi xin nhắc lại, đề nghị các đồng chí hãy bình tĩnh khi phát biểu


ý kiến.


Ông bí thư đảng ủy khối bệnh nhân ngồi trên bàn chủ tịch đoàn đứng lên:


- Các đồng chí ạ, chúng ta là những cán bộ, đảng viên được Đảng cho ra miền Bắc,


hậu phương lớn, chữa bệnh và học tập. Rồi đây tất cả chúng ta sẽ trở lại chiến trường


26


của mình. Hôm nay chúng ta góp ý cho anh Đính là để bảo vệ Đảng, bảo vệ tư cách


của những người cán bộ đảng viên của đảng. Các đồng chí phải hết sức bình tĩnh. Tôi


đề nghị các đồng chí khi góp ý, cần phân tích kỹ những sai lầm nghiêm trọng của anh


Đính mà các đồng chí ở Cục vừa trình bày. Tôi đề nghị các đồng chí cần vạch rõ thêm


những sửa chữa, cải tạo, cụ thể và đúng mức cho anh Đính.


(số đảng viên ở K65 có trên 80 phần trăm)


Hội trường im lặng một lúc, rồi gần như tất cả lồng lộn lên, mỗi người một cách, xỉ vả


tôi. Người trợn mắt, bậm môi; người nghiến răng chỉ tay thẳng vào mặt tôi; người


dong hai tay nắm đấm lên trời đập vào không khí; người chống nạnh dậm chân xuống


nền nhà; người bước ra khỏi ghế ngồi vừa nói vừa vung tay tiến về phía tôi; người nói


nửa chừng bật lên tiếng khóc… Hễ lúc nào không khí có hơi lắng đi, sẽ có người


đứng lên gợi ý cho mọi người phát biểu: “tôi thấy chúng ta chưa đi sâu mặt này…”;


“tôi thấy điểm kia cần phân tích sâu thêm”; “tôi đề nghị các đồng chí triển khai những


điểm này…”


Sau một vài ý kiến, khi cuộc đấu tố bắt đầu có đà, ông Thanh trên bàn chủ tịch đoàn


đứng dậy:


- Tôi nói thêm một số điểm để các đồng chí hiểu rõ thêm về anh Đính, và trên cơ sở


đó các đồng chí phát biểu ý kiến tập trung hơn.


Ông ta đọc bài thơ Hồ Chí Minh muôn năm của tôi (bài này in trong tờ Cờ Giải Phóng


– Cơ quan của mặt trận dân tộc Giải phóng thành phố Huế, tháng 5-1969, sau đó một


tờ báo nào đó ở Hà Nội in lại).


Tôi chỉ nhớ mấy đoạn:


Sông mang phù sa đỏ


Chảy ra biển muôn năm


Người mang hồn sông đó


Lòng như biển vô cùng


(Mấy câu này tôi viết về mẹ tôi, sau tôi làm đề từ cho bài này)


Chín chín ngọn Hồng Lĩnh


Máu đất đà kết tinh


Đã đem tin điềm lạ


Mang tên Hồ chí Minh


……….


Nuôi Người bằng sữa đắng


Nước mắt mẹ lầm than


Nên tim Người từ đó


Đau niềm đau Việt Nam


………


Hôm nay đang đánh Mỹ


Miền Nam chưa ngủ yên


………..


Nhớ Người vẫn gọi tên


…………..


Còn tôi tên lính nhỏ


Vác súng đi theo Người


27


Mấy năm đà gian khổ


Tim hồng vẫn đỏ tươi


(Khi đăng lại tờ báo ở Hà Nội sửa lại câu “còn tôi tên lính nhỏ” thành “còn tôi người


lính nhỏ”)


Đọc xong bài thơ ông ta nói:


- Đó là cái bề mặt hay nói cho đúng đó là mặt giả của anh ta. Còn đây mới là mặt thật,


chân tướng và bản chất của anh ta:


Một tập sách giấy hồng


Ghi lời thánh


Ông thánh già đã chết


Các đồng chí có biết anh ta nói ai không? Ông ta nói đến Hồ Chủ Tịch vĩ đại và kính


yêu của chúng ta đó.


A ha ta là một tên hề


Một tên hề không có râu


Một tên hề không có bánh mì mà ăn


Đó là anh ta nói về bác Tôn.


Cả hội trường lao nhao. Tôi có cảm tưởng như tất cả mọi người đều gầm thét lên,


vung tay sấn đến bao vây lấy tôi. Tôi tức ngực, tôi ngộp thở trong đám người phủ kín


tôi đó. Không phải sự sôi động mà là sự tức tối, phẩn uất đã nổi lên.


Tôi ngồi im. Tôi chịu đựng, cái dạ dày tôi chịu đựng. Tôi ngồi im có khi bất động như


một xác chết để ngồi cúi đầu trên ghế. Sau này cô Mộng, một người bạn của tôi nói:


“Thấy họ xỉ vả và hành hạ anh, em thấy họ ác quá. Em sợ anh lên cơn dạ dày rồi ngã


lăn ra. Em mà như anh lúc đó chắc em chết thôi”.


Tôi ngồi im, ghi hết những lời họ chửi mắng tôi. Tôi được phép làm việc này, vì trước


khi vào cuộc đấu tố, một ông có dặn tôi đem theo giấy bút ghi chép để sau này có dịp


suy ngẫm lại những điều người ta nói về mình. Những tờ ghi chép này tôi còn giữ cho


đến bây giờ. Tôi chỉ ghi tóm tắt những ý chính của những người phát biểu. Tôi chép


lại những lời phát biểu này và chỉ thêm một số câu chữ cho rõ nghĩa ở những chỗ cần


thiết. Một gạch đầu dòng là ý kiến của một người; có người phát biểu nhiều lần.


Ý kiến tập thể


- Tên Đính, phải gọi hắn là tên Đính, không phải anh.


Mỹ Diệm đã cài hắn lại để phá hoại, để chống đối lại nhân dân, chống đối lại chế độ


chuyên chính vô sản của ta.


Tên Đính đã viết những lời giận dữ đả kích đảng, chế độ; đó là kẻ thù, chúng ta không


còn mơ hồ gì nữa.


28


Tôi đề nghị: Chính quyền xử trị đúng mức


- Tên Đính, phải gọi là tên Đính, không anh gì cả.


Tên Đính không phải vì va chạm quyền lợi, không phải vì tức tối, mà do suy nghĩ kỹ,


mang tính chất phản động chống lại chinh sách, đường lối của đảng ta. Mục đích của


hắn là nhằm cái gì đây cho hắn thôi.


Những suy nghĩ của tên Đính đã đi trái với con người của tôi.


Hắn đả đảo chiến tranh, đả đảo chiến tranh nào? Hắn đả đảo chiến tranh chống xâm


lược chứ gì nữa. Như vậy là tên Đính bảo ta phải đi đầu hàng sao?


Tên Đính là một tên phản động. Không biết có phải hắn do một tổ chức của địch nào


đó đưa vào tổ chức của ta để phá hoại? Chúng ta không thể dung thứ hắn được.


Chúng ta hết sức đau đớn, vì tên Đính đã phỉ nhổ lãnh tụ của chúng ta.


- Tên Đính là một tên, một tên phản động nói xấu lãnh tụ của chúng ta. Hắn không


phải là một người sai lầm, ngu dại, hắn là một tên phản động. Hắn có một tổ chức của


hắn. Hắn bị địch nhồi sọ. Hắn chui rúc vào tổ chức của ta để cung cấp tài liệu cho


địch.


- Tên Đính đã tham gia cách mạng, là cán bộ tuyên huấn, nhưng hắn lại có chân trong


tổ chức Cần lao nhân vị. Hắn phản động rõ ràng. Đúng hắn là một tên phản động chửi


bới đảng và lãnh tụ. Chúng ta phải thù tên Đính. Chính đầu óc phản động của tên


Đính đã tạo cho tên Đính những cái nhìn xấu về miền Bắc. Hắn đã cố tình làm một


tên phản động, cố kết với địch.


- Tên Đính, phải gọi hắn như thế mới đúng. Tên Đính có một tổ chức phản động.


Đúng, hắn là một tên phản động có tổ chức. Tôi yêu cầu trừng trị tên Đính đúng mức.


- Tên Đính xuất thân từ gia đình nghèo, đáng ra hắn phải căm thù đế quốc. Chưa căm


thù đế quốc hắn đã làm tay sai cho địch. Hắn đảng, chửi nhân dân, chửi lãnh tụ. Một


tên phản động. Hắn không còn học vấn, học vấn của hắn vất xuống hố xí. Học vấn cái


gì, hắn là một tên phản động.


- Tên Đính là một kẻ thù của chúng ta. Hắn là một tên phản động, hắn là kẻ thù của


nhân loại. Tôi đề nghị: phải làm cho hắn có thái độ thức tỉnh, hối cải, có như thế, hắn


sẽ sẵn sàng được hưởng lượng khoan hồng của chúng ta. Còn nếu hắn ngoan cố,


chúng ta sẽ có biện pháp đối với hắn.


- Tên Đính, một tên tay sai phản động. Tên Đính đã đả kích lãnh tụ. Hắn là một tên


ngoan cố đắc lực của địch. Chúng ta phải có hình phạt xứng đáng đối với hắn, nếu tên


Đính còn ngoan cố.


Hắn đã không phân biệt được chiến tranh chính nghĩa và chiến tranh phi nghĩa. Nguy


hiểm hơn nữa hắn đã viết thư vào Nam cho bạn bè của hắn xuyên tạc, nói láo về miền


Bắc. Thật rất nguy hiểm.


29


(Tôi thường hay viết những bức thư trong các tập vở hoặc giấy rời cho những người


mà tôi tự đặt ra những cái tên A, B…. nào đó, trình bày những suy nghĩ của tôi về


miền Bắc, cảnh vật, sinh hoạt của dân chúng ở những nơi tôi đến, sinh hoạt hàng ngày


của tôi, có khi nhắc lại những kỷ niệm của tôi với bạn bè, ở trong rừng, ở Huế, lúc còn


đi học… Tất nhiên những bức thư này không bao giờ tôi gửi. Viết thư như một cách


ghi chép, viết nhật ký của tôi, nhưng dưới hình thức đối thoại, nói chuyện. Cách này


lâu nay tôi vẫn hay làm. Ông Lai đã dẫn ra một số đoạn trong những bức thư này và


cho đó là thư tôi gửi cho bạn bè ở trong Nam)


- Đó là cách duồng gió để bẻ măng của một tên phản động. Tôi nói lên đây tôi rất đau


lòng. Đính là một tay phản động chui vào hàng ngũ của ta để phá hoại. Tôi rất hổ thẹn


về con người quê hương của chúng ta như thế (Quê hương đây là Thừa Thiên. Người


phát biểu là một người quê ở Thừa Thiên).


- Nó đã đụng chạm đến tình cảm thiêng liêng của chúng ta. Chúng ta căm thù nó,


nhưng vẫn đủ bình tĩnh, chúng ta vẫn đủ bình tĩnh. Do bản chất giai cấp vô sản của


chúng ta, chúng ta vẫn còn dùng lời lẽ nói với nó. Chúng ta sẵn sàng khoan hồng cho


nó. Nhưng nếu nó ngoan cố thì chúng ta sẽ có biện pháp xử trị.


- Anh ta có nói đến giá trị làm người. Giá trị đó là cái gì? Động cơ tham gia cách


mạng của anh ta là không đúng. Anh ta là tiểu tư sản, là cơ hội. Giá trị làm người của


anh Đính là chống Đảng, anh hùng của anh là anh hùng kiểu Mỹ, anh hùng của cao


bồi.


Người ta bị lầm về anh. Anh đọc chủ nghĩa Mác để xuyên tạc chủ nghĩa Mác. Anh nói


đến tự do, anh đòi tự do. Anh có đầy đủ mọi tự do của một con người sống ở đất nước


này, anh còn đòi hỏi đến tự do gì nữa? Đúng là tên Đính lập luận hai mặt. Cần lao mà


tên Đính nói ở đây là Cần lao nhân vị. Tất cả lời lẽ của tên Đính đều mang hơi hám


của bọn Nhân văn – Giai phẩm và của đài Gươm thiêng ái quốc. Anh học đại học văn


khoa của địch, anh ở trong vùng địch nên bị nhồi trong óc nhiều tư tưởng phản động.


Chứng tỏ cũng đủ kết án anh rồi. Nhưng tùy anh, anh muốn đi theo con đường nào thì


đi.


(Người phát biểu này tôi nhớ không rõ tên, là Hoàng Hương Việt hay Hoàng Việt


Hương. Anh ta người Quảng Nam, sau này có đi học một lớp báo chí ở trường Tuyên


huấn Hà Nội thì phải. Khi anh ta nói có tiếng xì xào “anh gì mà anh, tên Đính thôi”).


- Lời lẽ tên Đính là hoàn toàn đả kích đảng, đả kích trung ương, đảng viên. Cho nên


tên Đính là một tên trắng trợn phản cách mạng. Phải có biện pháp trừng trị đích đáng.


Tên Đính phản cách mạng hoàn toàn.


- Tôi chưa từng nghe ai dám xúc phạm đến lãnh tụ. Tên Đính rõ ràng là phản động.


Tên Đính, một tên ngu ngốc. Nhưng chúng ta phải tỏ ra có độ lượng, đánh kẻ chạy đi,


không ai đánh kẻ chạy lại. Bản thân tên Đính phải thấy sai lầm của mình.


- Trần Vàng Sao! Có lạ gì với cái tên của anh đâu. Ở trong Nam anh đã từng làm


những bài thơ tình đăng trong các báo ngụy như Hiện đại, Bách khoa, Mai… (chắc


anh ta nhầm tôi với một người nào đó). Anh nên đổi tên để khỏi phải nhục. Hay là


địch đã đưa anh vào hàng ngũ của ta? Anh bất bình với tổ chức, với đảng. Thế kẻ thù


của anh là gì? Kẻ thù của anh không phải là địch thì là ta, là cách mạng, là đảng. Anh


muốn đi theo con đường nào, con đường của bọn Nhân văn-Giai phẩm hay bọn bồi


bút ở Sài gòn? (anh ta có kể một số tên mà anh ta liệt vào bọn bồi bút ở Sài Gòn. Tôi


không ghi lại nên không nhớ). Anh Đính, anh đừng tưởng anh giỏi, anh còn kém


nhiều và phải học nhiều nữa. Anh phải làm như Trịnh Đình Thảo, Dương Quỳnh Hoa,


Tôn Thất Dương Kỵ…


30


(Đây là phát biểu của một người tên Hoàng Hương Việt hay Việt Hương gì đó).


- Sự căm giận của tôi cũng giống như của toàn thể các đồng chí ở đây, nhất là các


đồng chí ở Trị Thiên. Nguyễn Đính đã đối lập với chúng ta, đã quay mũi súng về phía


chúng ta. Những bài viết của Nguyễn Đính khác với những lời đảng đã dạy. Đó là


những quan điểm chống cộng đã cũ. Nguyễn Đính có một ý thức khác với ý thức của


chúng ta, có một lập trường khác với lập trường của chúng ta. Anh phải nhìn rõ kẻ thù


hơn. Kẻ thù của Nguyễn Đính là chủ nghĩa Cộng sản, là Trung ương đảng. Chúng ta


chẳng bao giờ nhổ nước miếng vào bãi phân. Chúng ta cần phân tích, bộc bạch cho nó


rõ. Tư tưởng phản động của Nguyễn Đính đã rõ rồi.


- Anh Đính chống đảng. Thế thì anh Đính theo cách mạng để làm gì? Đúng là tri thức


không đáng bằng một cục phân.


- Văn hóa có tác hại rất lớn. Địch đã tiêm nhiễm văn hóa của chúng vào đầu óc anh


Đính. Anh Đính chưa hiểu về chuyên chính vô sản. Đảng ta rất nhân đạo, trấn áp anh


thì không khó, nhưng ta có chính sách.


Đến đây, một ông trong chủ tịch đoàn đứng lên hướng dẫn, gợi ý, phát động mọi


người góp ý:


- Tóm tắt về anh Đính như thế này: Anh Đính tự cho anh là con người, còn chúng ta là


những đinh ốc, con vật; anh là người có tri thức, còn chúng ta là những người ngu


ngốc. Như thế anh Đính phải nghĩ đến một cuộc cách mạng nào khác đây? Anh nói


xấu lãnh tụ, không có lập trường về chiến tranh. Anh cho chế độ miền Bắc là bất


công. Toàn bộ nhận thức, quan điểm của anh Đính đều có giấy trắng mực đen. Thực


chất bên trong của anh ta là một tên phản động, chống đối đảng, chống đối cách


mạng. Anh ta đối lập với chúng ta.


Giữa anh Đính và chúng ta có một mâu thuẫn đối kháng. Lẽ ra anh Đỉnh không được


ngồi ở đây nữa. Nhưng vì lòng nhân đạo của ta nên anh Đỉnh còn ngồi đây. Chúng ta


muốn giáo dục, cải tạo anh Đính.


- Rồi đây tên Đính nó sẽ có những lời đường mật xin tha, xin khoan hồng. Nhưng ta


phải mở cho nó một con đường tốt. Và chúng ta phải có một biện pháp cho tốt, đó là


biện pháp chuyên chính vô sản.


- Thằng Đính phải gọi như thế mới được. Tất cả những người theo cách mạng ở đây


không phải là cuồng tín đâu, mà bởi ruộng đồng, quê hương, vì cha mẹ chết. Nó khinh


mẹ nó, vì mẹ nó đẻ nó ra đâu để cho nó phản động như thế này. Nó không đáng là cục


cứt đáng cho ta nhổ nước miếng. Anh em bức xúc quá không nói được.


- Nói với thằng Đính, chứ không anh gì cả, thằng Đính hãy nghe đây. Tôi đề nghị: xét


lập trường của nó mà có biện pháp xử trị.


- Tôi nói với tư cách là K trưởng, một đảng viên, một trí thức. Chúng ta phục vụ cách


mạng vì mục đích thiêng liêng, chứ không phục vụ những đối tượng có đầu óc phản


động.


Tôi đề nghị chúng ta phải đề cao cảnh giác hơn nữa. Anh Đính có những hiện tượng


chống đảng, chống lãnh tụ, chống chế độ. Lôi Phong tự nguyện làm một đinh ốc của


đảng, một đinh ốc ý thức được nhiệm vụ của mình. Tôi hãnh diện khi nói tôi là một


người Việt Nam, tôi là một đảng viên Đảng Lao động Việt Nam. (ông này tên Điềm,


bác sĩ trưởng K, người ở Nghệ An hay Thanh Hóa tôi không rõ).


- Tôi phát biểu hai điểm về anh Đính.


31


Một là, anh Đính đả đảo chiến tranh, anh muốn hòa bình. Anh nói miền Bắc bất công.


Nhưng, ai là kẻ gây chiến tranh? Đâu là chính nghĩa, đâu là phi nghĩa? Rõ ràng anh


Đính phản động. Anh Đính đi tìm tự do của Mỹ Ngụy phải không?


Hai là, theo sơ yếu lý lịch mà anh Đính đã khai với tổ chức, tôi nghi ngờ về lý lịch của


anh ta. Nghèo mà đi học được là do địch đỡ đầu, địch không đỡ đầu làm sao mà đi


học được. Anh Đính khai chưa đúng lý lịch của mình.


- Tôi xin phân tích thêm về ý thức và tư tưởng của anh Đính. Anh Đính đã nhiễm độc


những hư thối của chế độ Mỹ ngụy. Anh có quan điểm rất mơ hồ về chiến tranh. Anh


không phân biệt chiến tranh chính nghĩa và chiến tranh phi nghĩa. Anh kêu gào tự do


cho những người nghèo là thế nào? Anh tiêm nhiễm học thuyết Hế-ghen (Hegel) mà


Hê-ghen là kẻ đã từng kêu gọi ném bom nguyên tử hủy diệt nhân loại(!). Cái trường


đại học văn khoa ở Huế đã đầu độc anh ta. Bọn cờ đỏ cũng có cùng một luận điệu như


thế. Anh Đính cũng có cùng một luận điệu như thế. Anh Đính chỉ là một con giòi


mang biết bao nhiêu bệnh tật trong người. (Phát biểu của cái anh tên Việt).


- Năm nay tôi 57 tuổi, hơn 40 năm đi theo con đường của Đảng, bây giờ tên này phản


động chống đảng, tôi đau xót vô cùng. Chưa ai dám xúc phạm đến Bác Hồ, nay tên


Đính lại dám xúc phạm đến Bác Hồ. Đính là người Việt Nam, người Việt Nam mà lại


dám xúc phạm đến Bác Hồ. Tôi muốn đánh gục tư tưởng sai lầm của tên Đính.


- Tôi đứng trên quan điểm của người đảng viên để nói. Anh Đính là kẻ thù của tôi, vì


anh xúc phạm đến lãnh tụ. Hoạt động cách mạng của anh Đính chẳng có chi cả, không


đáng là chi cả. Anh Đính đã bộc lộ những tư tưởng phản động. Văn hóa Miền Nam


của bọn đế quốc đã xâm nhập vào anh Đính. Tôi đề nghị: phải có biện pháp cương


quyết và cứng rắn với anh Đính.


- Đồ bịp bợm. Tên này là một tên bịp bợm. Nó hô nhân dân muôn năm, nhưng lại


chống đảng. Luận điệu của tên Đính giống như luận điệu của Ngô Đình Diệm.


- Luận điệu của tên Đính là luận điệu của kẻ thù. Chế độ ta là chế độ của chuyên


chính, của giai cấp vô sản. Chỗ đứng của tên Đính không phải là chỗ đứng của một


người nghèo mà là đường đi của kẻ thù. Tư tưởng sai lầm của tên Đính rất nghiêm


trọng. Tên Đính đừng dựa vào các lời nói của các đảng viên và cán bộ ở đây mà kích


động.


- Tay Đính, phản động. Học thức là vô ích. Tôi bóp bụng, tôi chịu đựng, mặc dù tôi


hết sức căm thù nó.


- Đính là một kẻ do địch cấy vào để phá hoại hàng ngũ ta. Đó là một tên phản động


tày trời. Bản chất của tên Đính là phản dân hại nước. Mang danh nghĩa cán bộ B (tức


cán bộ ở chiến trường miền Nam, NĐ) là nhơ bẩn. Cho tên Đính ăn hóa ra vô ích. Tôi


tức giận. Tôi phát biểu để cởi mở hết sự tức giận của tôi. Phải có biện pháp trừng trị


nó.


- Chúng ta rất tiếc là sự việc này xảy ra trong đơn vị của chúng ta, trong đảng bộ của


chúng ta. Anh Đính nói xấu đảng, nói xấu lãnh tụ, đảng viên. Thế học thức của anh


Đính là ở chỗ nào? Những người bình thường như chúng ta nhận ra được con đường


đi giáp mặt với kẻ thù, chịu hy sinh thân mạng của mình đối với sự nghiệp giải phóng


dân tộc là trí thức. Đó mới là trí thức.


32


- Tên Đính phải mở mắt ra mà xem. Cách nhìn về chiến tranh của tên Đính rất phản


bội. Chúng ta lên án tư tưởng, hành động này của tên Đính, phải cải tạo nó theo


đường lối và chính sách của ta.


Đến đây, ông Lai đứng dậy:


- Thưa các đồng chí. Tôi biết các đồng chí còn rất nhiều ý kiến muốn phát biểu.


Nhưng bây giờ ta phải để cho anh Đính thú nhận tội của mình đã.


Ông ta quay sang tôi:


- Anh Đính, đứng dậy. Anh hãy đọc bản kiểm điểm thú tội của anh đi! Đứng đó đọc!


Tôi mệt mỏi, chán nản và muốn mửa, mấy lần tôi dợn dợn rồi cố nín. Cái dạ dày của


tôi rúc rúc. Tôi muốn đưa tay ôm bụng, nhưng tôi đứng dậy. Có một vài cặp mắt ở


đàng sau cuối hội trường nhìn tôi rồi quay đi. Có những cặp mắt đỏ máu mở trừng


như trân không muốn nhắm ghim vào tôi. Có người nhổ nước miếng, khịt mũi; có


người hừ; có người cất điếu thuốc khỏi miệng, phun nước miếng thẳng vào tôi; có


người xô ghế đứng dậy nghiến răng; có người mặt lạnh tanh, chỉ hơi dim mắt ngó tôi;


có người liếc nghiêng, đầu hất ngược lên mấy cái. “Đồ mất dạy!”, “đồ chó đẻ!”, “bắn


được rồi!”, “bắn mẹ hắn đi!”, “để chi cái đồ đó!” “dơ dớp!”, “dơ dáy!”….


Tôi muốn ói ra thật rồi. Tôi nói:


(Tôi viết lại dưới đây bản kiểm điểm ghi tóm tắt những ý chính, thường gọi là gạch


đầu dòng của tôi đã được hai ba ông trong đoàn khảo tra tôi hướng dẫn từng điểm,


từng chữ, sửa lui sửa tới mấy lần).


“Từ ngày ra Bắc đến nay, tôi đã phạm những sai lầm về ý thức, tư tưởng sau đây:


Bằng những ghi chép và trong những bài thơ, tôi đã có những suy nghĩ phản động có


hại đến thanh danh của đảng:


- Tôi đã chê bai và mạt sát các đảng viên,


- Tôi đã xúc phạm đến uy tín của lãnh tụ,


- Tôi đã nói xấu các đồng chí ở trung ương;


- Tôi đã nói xấu chế độ;


- Tôi đã có thái độ bất kính đối với một số tri thức ở miền Bắc (Tôi được hướng dẫn


phải thêm vào: vì tự cao tự đại);


- Những điều tôi đọc ở sách vở chưa thấu đáo nhưng đã vội kết luận;


- Đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước hiện nay (trong một số bài thơ của


tôi) tôi đã mất bình tĩnh vì quá lâu mà chưa kết thúc. Tôi nghĩ rằng ta sẽ thắng, nhưng


nhân dân sẽ phải chết rất nhiều.


Những sai lầm của tôi hết sức nghiêm trọng. Đó là những tội phạm của tôi đối với


đảng, đối với nhân dân, đối với cách mạng. Tập thể đã căm thù tôi, đã xúc động khi


tôi xúc phạm đến uy tín của lãnh tụ. Tập thể đã coi tôi như một kẻ thù và yêu cầu xét


xử tôi theo pháp luật. Tự bản thân tôi, tôi thấy tội của tôi theo pháp luật là bỏ tù. Tôi


mong ở sự độ lượng và khoan hồng của tập thể đối với tôi.


Xét quá khứ tham gia cách mạng của mình, nay mình lại phạm những sai lầm hết sức


nghiêm trọng có tính chất phản động như thế, tự tôi tôi đã xóa bỏ cái quá khứ trước


của mình đi.


33


Tôi đã thấy rõ những sai lầm của mình. Tôi tin tưởng ở tập thể.


Tôi phải sống hòa mình trong lao động, trong tập thể để tự cải tạo mình, để mình trở


thành người tốt đối với xã hội.


Tôi mong sự giúp đỡ của trên, của tập thể. Nhưng chính bản thân tôi, tôi phải tự rèn


luyện học tập những anh em đồng chí xung quanh”.


Tôi đọc xong, ông Lai ngoắt tay ra dấu:


- Ngồi xuống.


Mấy cái đầu đội mũ cát trên hàng ghế chủ tịch đoàn cụng vào nhau vừa hút thuốc, vừa


uống nước thì thầm. Ông bí thư đảng ủy bệnh nhân vừa đứng nhỏ to với một ông


trong đoàn khảo tra trong góc hội trường vừa vẩy tay một ông khác đến. Tôi dựa


người vào thành ghế nhìn thẳng ra cửa ra vào. Mấy ông bí thư chi bộ bệnh nhân đi


chen giữa các hàng ghế rỉ tai. Ông tên Lai đứng dậy nói, đại ý:


- Thưa các đồng chí, anh Đính đã đọc bản kiểm điểm của anh. Chúng tôi biết các


đồng chí chúng ta chưa nói hết những ấm ức, phẫn nộ của mình, các đồng chí còn rất


nhiều điều muốn phát biểu ra ở đây.


Bây giờ chúng tôi đề nghị các đồng chí hãy đi sâu góp ý kiến về những biện pháp


nhằm giúp anh Đính cải tạo mình.


Ông Lai vừa nói xong, ở cuối hội trường đã có người vừa dong tay vừa đứng dậy:


- Đối với tên Đính, tôi đề nghị chúng ta cần phải tiếp tục đấu tranh nữa.


Đấu tranh để tên Đính thấy rõ những tội phạm của nó, và buộc nó phải thú nhận tất cả


những tội phạm của nó.


- Bây giờ ta xử tên Đính như thế nào? Xét những sai lầm của tên Đính, tôi thấy có


mấy nguyên nhân thế này: là đầu óc tiểu tư sản, cái tự do mà tên Đính nói là một thứ


tự do cá nhân. Tất cả đều do bị ảnh hưởng văn hóa của địch.


- Tên Đính phải có một hệ thống, một dây móc nối ở trong Nam, trong vùng địch.


- Xử lý tên Đính thế nào à? Cho đi cải tạo!


- Tội của nó đáng lẽ là bắn.


- Cho đi cải tạo


- Tên Đính nhận thức và đánh giá những điều mà nó trình bày ra là chưa đúng. Tên


Đính tiếp thu chưa đúng đắn và thiếu thành khẩn những ý kiến của chúng ta. Tội của


nó rất to lớn đối với toàn dân tộc ta. Phải giáo dục nó, nhưng cũng phải có biện pháp


cải tạo nó.


- Tên Đính chưa thành thật nói hết. Hai là, hắn là một tên phản động, phản động có ý


thức chính trị, điều này chúng ta cần chú ý vì rất quan trọng.


- Tội trạng rất to, đem bắn ở đây cũng được rồi.


- Cho nó đi cải tạo dài hay ngắn hạn là tùy mức độ tội trạng sau này ta xét xử.


34


Ông tên Lai nói:


- Tôi biết các đồng chí còn có nhiều ý kiến và nhiều đồng chí cũng chưa nói hết


những ấm ức, tức giận của mình. Qua sự góp ý, phân tích hết sức sâu sắc và đúng đắn


của các đồng chí, đến đây tôi tạm sơ kết, tạm gọi là sơ kết một bước về anh Đính. Thế


này các đồng chí ạ. Những tư tưởng phản động trong con người của anh Đính đã có từ


năm 1968 (có lẽ ông ta căn cứ vào bài thơ “Những con đường đã đi qua và những con


đường sẽ đi tới” của tôi làm năm 1968). Tôi nhắc lại từ năm 1968 là lúc mà anh ta còn


ở trong rừng. Từ năm 1968 đến nay, 1972, là 4 năm; hai năm trong rừng, hai năm ở


miền Bắc. Tôi nhắc lại như thế để các đồng chí thấy rõ tác hại của những tư tưởng và


hành động phản cách mạng của anh Đính là nguy hiểm tới mức độ nào. Chúng ta phải


khẳng định trách nhiệm của Đảng là Đảng ta kiên quyết loại bỏ tất cả những tư tưởng


khác và sai trái đối với tư tưởng, lập trường và quan điểm của đảng. Hơn nữa, ở đây


lại là những tư tưởng phản động, chống phá đảng, chống phá cách mạng thì phải đánh


chứ không phải chỉ loại trừ nữa. Nhưng chúng ta không đánh con người anh Đính,


chúng ta đánh là đánh cái tư tưởng, cái hành động phản động của anh ta. Vì chúng ta


tin tưởng rằng con người của anh Đính có thể cải tạo được với điều kiện là bản thân


anh Đính phải thú nhận một cách thành khẩn và đúng đắn hết những sai phạm của


mình trước đảng. Chủ trương của đảng ta luôn luôn kết hợp trừng trị đi đôi với giáo


dục, mà giáo dục là chủ yếu.


Thưa các đồng chí, vấn đề của anh Đính vẫn còn tiếp tục. Ngang đây chưa hết. Tôi


xin nhắc lại, ngang đây chưa phải là hết. Chúng tôi chưa kết luận về anh Đính như thế


nào cả. Chúng tôi đưa ra mấy khẳng định sau: một là, trước đây hai hôm anh Đính là


cán bộ tuyên huấn, một người bạn ở K65, nhưng hôm nay bước đầu, tôi nói rõ là chỉ


mới bước đầu ta kết luận, con người của Nguyễn Đính có những sai lầm nghiêm trọng


chống đối đảng, chống đối chính phủ. Tư tưởng của Nguyễn Đính là tư tưởng phản


động chống đối đảng ta. Chính phủ ta. Mức độ phản động đến đâu, như thế nào ta


chưa kết luận. Nguyễn Đính chưa thú nhận hết những tội lỗi của mình, mặc dầu Đính


đã có thú nhận. Do đó chúng ta cần phải tiếp tục đấu tranh với Nguyễn Đính, đấu


tranh đến cùng, đấu tranh không khoan nhượng. Hai là, tập thể chúng ta đã có nhiều ý


kiến về việc xử trị anh Đính, cụ thể là: một là bắn, hai là tiến hành giáo dục, cải tạo


một cách nghiêm túc. Thưa các đồng chí, chúng ta chưa quyết định được. Nguyễn


Đính phải thấy sự khoan hồng của Đảng, nếu Nguyễn Đính là một tên phản động có


nợ máu thì phải xử lý bằng biện pháp mạnh. Muốn như thế nào đó, cái đó là tùy


Nguyễn Đính. Và anh ta phải tự thấy cái đó. Chính sách của đảng ta là luôn luôn độ


lượng với những người biết hối cải. Nguyễn Đính vẫn chưa thú hết tội.


Và chúng ta phải nói cho anh ta biết rằng ngang đây chưa phải là hết đâu.


Mọi người đã ra khỏi phòng. Căn phòng sáng hẳn lên. Tôi vẫn ngồi một chỗ và hút


thuốc. Mấy ông trong đoàn khảo tra ngồi trên bàn chủ tịch đã đứng dậy. Họ đang nói


chuyện tiếng to và cười vui vẻ.


(còn nữa)


TVS.


Nguồn: talawas 2005


 

bản để in
Các tác phẩm đã đăng:Trở lại - Đầu trang
Viết ngắn: Cuối tuần máu chảy về chân... - Triệu Thiên Hương 15.05.2018
Phượt Hữu Lũng - Lạng Sơn - Triệu Thiên Hương 14.05.2018
Tôi bị bắt (2) - Trần Vàng Sao 11.05.2018
Tôi bị bắt (1) - Trần Vàng Sao 11.05.2018
Tôi bị bắt (tiếp và hết) - Trần Vàng Sao 11.05.2018
Tôi bị bắt (3) - Trần Vàng Sao 11.05.2018
Mấy đoạn văn ngắn của nhà văn Orhan Pamuk - Nobel Văn Học 2006 - Orhan Pamuk 05.05.2018
Hút thuốc lào bên mộ Karl Marx - Nguyễn Duy 04.05.2018
Sơn Tây Tứ quý - Nguyễn Xuân Diện 19.04.2018
Con nuôi - Trần Thanh Phương 16.03.2018
xem thêm »